Diyet takviyeleri bilgi ölçeğinin Türkçeye uyarlanması ve yetişkinlerde beslenme ve diyet takviyesi bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi
Adaptation of the dietary supplement knowledge scale into Turkish and assessment of nutrition and dietary supplement knowledge levels in adults
- Tez No: 1020383
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ESEN YEŞİL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, Diyet Takviyeleri Bilgi Ölçeğini (DTBÖ) Türkçeye uyarlayarak geçerlik ve güvenirliğini test etmek; bireylerin beslenme ve diyet takviyeleri bilgi düzeylerini değerlendirmektir. İki aşamalı olarak planlanan bu araştırmanın metodolojik nitelikteki birinci aşamasında, Aralık 2024 ve Haziran 2025 tarihleri arasında Ankara'da özel bir beslenme danışmanlık merkezine başvuran ve araştırmaya katılmaya gönüllü olan 19-64 yaş aralığındaki 302 bireyden veri toplanarak ölçeğin dil, kapsam ve yapı geçerliği ile içsel tutarlılık analizleri gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında 192 kişiye Türkçeye uyarlanan DTBÖ ile Beslenme Bilgi Ölçeği (BBÖ) uygulanmıştır. Ölçeğin 5'li Likert tipindeki 8 maddeden oluşan“Diyet Takviyesi Reklamlarına Yönelik Algı ve Tutum”bölümüne uygulanan açımlayıcı faktör analizi (AFA) sonucunda, toplam varyansın %73.6'sını açıklayan ve orijinal çalışmaya paralel olarak“Reklam Bilgisine Güven”(faktör yükleri:0.71-0.83) ve“Reklamlara Genel Tutum”(faktör yükleri:0.84-0.89) boyutlarını temsil eden iki faktörlü bir yapı elde edilmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonucunda modelin uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu doğrulanmıştır (x2/df=3.879, GFI=0.944, CFI=0.964, RMSEA=0.068).“Reklam Bilgisine Güven”ve“Reklamlara Genel Tutum”alt boyutlarının Cronbach's alfa katsayıları sırasıyla 0.902 ve 0.914 olarak yüksek düzeyde güvenilir bulunmuştur. Çalışma grubunun Beslenme Bilgi Düzeyi puan ortalaması 105.4±11.22, Diyet Takviyeleri Bilgi Düzeyi puan ortalaması ise 12.8±2.08 olarak belirlenmiştir. Diyet takviyesi kullanan katılımcıların genel beslenme bilgi düzeyi puanları, kullanmayan katılımcılara göre anlamlı derecede daha yüksek bulunmuştur (p=0.036, p<0.05). Diyet takviyesi kullananlar ile kullanmayanlar arasında diyet takviyesi bilgi puanı yönünden istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır (p>0.05). Reklam Bilgisine Güven ve Reklamlara Genel Tutum puanları diyet takviyesi kullanmayan grupta, kullanan gruba göre anlamlı derecede daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). Beslenme Bilgi Düzeyi ile yalnızca Diyet Takviyeleri Bilgi Düzeyi arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki saptanırken (r=0.283, p<0.05); Diyet Takviyeleri Bilgi Düzeyi ile Reklam Bilgisine Güven (r=-0.204,p<0.05) ve Reklamlara Genel Tutum (r=-0.238, p<0.05) arasında negatif yönlü istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Sosyodemografik değişkenlerden kadınların beslenme bilgisi puanı erkeklerden (p=0.040), özel beslenme programı uygulayanların puanı ise uygulamayanlardan (p=0.016) anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<0.05). Sonuç olarak; DTBÖ, bu örneklemde diyet takviyelerine yönelik bilgi ve reklam algılarını ölçmek için geçerli ve güvenilir bir araçtır. Beslenme Bilgi Düzeyi ile yalnızca Diyet Takviyeleri Bilgi Düzeyi arasında pozitif yönlü, ölçeğin alt boyutları ile negatif yönlü bir ilişki bulunmuştur. Beslenme bilgi düzeyi yüksek olanlarda diyet takviyesi kullanımı daha yaygın olsa da bu bireylerin takviyelerin yasal mevzuatı, kalitesi ve riskleri konusundaki bilgi düzeyleri yetersizdir. Bireylerin diyet takviyeleri bilgi düzeyi arttıkça, ticari reklamlara olan güvenleri ve olumlu tutumları anlamlı şekilde azalmaktadır. Halk sağlığının korunması adına, yanıltıcı beyanlara karşı“takviye okuryazarlığının”artırılması ve sağlık profesyonellerinin danışmanlığının teşvik edilmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to adapt the“Dietary Supplements Knowledge Scale (DSKS)”into Turkish and test its validity and reliability; and to assess individuals' knowledge levels regarding nutrition and dietary supplements. In the first phase of this two-phase study— which focused on methodological aspects—data were collected from 302 individuals aged 19–64 who visited a private nutrition counseling center in Ankara between December 2024 and June 2025 and volunteered to participate in the study. Based on this data, analyses of the scale's linguistic, content, and construct validity, as well as its internal consistency, were conducted. Analyses of the scale's linguistic, content, and construct validity, as well as internal consistency, were conducted. In the second phase of the study with 192 participants, the DSKS adapted into Turkish, titled the“Nutrition Knowledge Scale,”was administered. As a result of the AFA applied to the“Perceptions and Attitudes Toward Dietary Supplement Advertisements”section of the scale, consisting of 8 items on a 5-point Likert scale, a two-factor structure was obtained that explained 73.6% of the total variance and, in line with the original study, represented the dimensions“Trust in Advertising Information”(factor loadings: 0.71–0. 83) and“General Attitude Toward Advertisements”(factor loadings:0.84–0.89). The DFA confirmed that the model's fit indices were at an acceptable level (χ²/df = 3.879, GFI = 0.944, CFI = 0.964, RMSEA = 0.068). The Cronbach's Alpha coefficients for the“Trust in Advertising Information”and“General Attitude Toward Advertising”sub- dimensions were found to be highly reliable at 0.902 and 0.914, respectively. The mean score for the study group's Nutrition Knowledge Level was 105.4 ± 11.22, while the mean score for the Dietary Supplements Knowledge Level was 12.8 ± 2.08. The mean general nutrition knowledge scores of participants using dietary supplements were found to be significantly higher than those of participants not using dietary supplements (p=0.036, p<0.05). No statistically significant difference was found in dietary supplement knowledge scores between those who used dietary supplements and those who did not (p>0.05). Trust in Advertising Information and General Attitude Toward Advertising scores were significantly higher in the group not using dietary supplements compared to the group using them (p<0.05). A positive and significant correlation was found between Nutritional Knowledge Level and Dietary Supplement Knowledge Level alone (r=0.283, p<0.05); statistically significant negative correlations were found between the Level of Knowledge about Dietary Supplements and Trust in Advertising Information (r=−0.204, p<0.05) and General Attitude toward Advertising (r=−0.238, p<0.05). Among sociodemographic variables, women's nutrition knowledge scores were significantly higher than men's (p=0.040), and scores for those following a specialized nutrition program were significantly higher than those not following such a program (p=0.016) (p<0.05). In conclusion, the DSKS is a valid and reliable tool for measuring knowledge and advertising perceptions regarding dietary supplements in this population. A positive correlation was found between the Nutrition Knowledge Level and the Dietary Supplement Knowledge Level alone, while a negative correlation was found with the scale's subscales. Although dietary supplement use is more common among those with a high nutrition knowledge level, these individuals' knowledge regarding the legal regulations, quality, and risks of supplements is insufficient and similar to that of non-users. As individuals' dietary supplement knowledge level increases, their trust in commercial advertisements and positive attitudes toward them decrease significantly. To protect public health, it is recommended to enhance“supplement literacy”to counter misleading claims and to encourage consultation with healthcare professionals.
Benzer Tezler
- Vücut geliştirme sporu ile ilgilenen antrenörlerin sporcu beslenmesi ile ilgili bilgi düzeyleri ve takviye edici gıda ürünleri kullanımı hakkında pratiklerinin saptanması
Determining the practices of the trainers interested in bodybuilding sports on the levels of knowledge regarding athlete nutrition and the USE of supplementary food products
ESMA ERDİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Beslenme ve DiyetetikHaliç ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET PALA
- COVID pandemisi döneminde bir üniversite tıp fakültesi öğrencilerinde gıda takviyeleri kullanımı ve yan etkilerinin değerlendirilmesi
Assessment of the use and adverse effects of dietary supplements among medical students at a university during the COVID-19 pandemic
ZEYNEP ÇİÇEK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Aile HekimliğiBaşkent ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALTUĞ KUT
- Dietary lipid effects on the endocrine status of ewes and the development, metabolism and cryopreservation qualities of their in vitro and in vivo produced embryos
Koyunların endokrin durumu ve in vitro ve in vivo üretilmiş embriyolarının gelişimi, metabolizması ve kriyoprezervasyon kaliteleri üzerine diyet lipid etkileri
ALİ GALİP ÖNAL
- İstanbul'da yaşayan yetişkin yabancı uyruklu kişilerde, besin takviyesi kullanma durumları ve bunu etkileyen faktörlerin belirlenmesi
The use of nutritional supplements among adult foreign people living in istanbul and the reasons behind using them
BASSEL KAYALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Beslenme ve DiyetetikOndokuz Mayıs ÜniversitesiBeslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. PINAR SÖKÜLMEZ KAYA
