İnebey Yazma Eser Kütüphanesi'ndeki Selçuklu ve beylikler devri cildleri
Bookbindings of Seljuk and principalities period in İnebey Manuscript Library
- Tez No: 1020385
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FATMA ŞEYMA BOYDAK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türk tarihinin bilinen en eski cild kalıntılarına, Uygur bölgesi olan Karahoça'da rastlanmıştır. Erken İslâmî döneme ait cild örneklerine ise Emeviyye Camii, Kayrevan Camii ve San'a Ulucamii'nde ulaşılmış olup, bu cildlerin IX.–X. yüzyıllara tarihlendiği kabul edilmektedir. Türk-İslâm cilt sanatı, sınırlı sayıdaki örnekten hareketle değerlendirildiğinde, Gazneliler ve Büyük Selçuklular döneminde önemli bir gelişim göstermiştir. Özellikle Selçuklu cild üslubunda yoğun olarak kullanılan geometrik, zencerek ve rûmî tezyînât, sonraki Beylikler dönemi mücellidlerini etkilemiş ve benzer tekniklerle cildler üretilmiştir. Söz konusu dönemler arasındaki farklılıklar daha çok bezeme ögelerinde görülmekte olup, genel hatlarıyla her iki dönemin cildleri benzer üslup özellikleri taşımaktadır. Bu çalışmamızda, İnebey Yazma Eser Kütüphanesi bünyesinde yer alan Selçuklu ve Beylikler dönemine ait cildler incelenmiştir. Söz konusu kütüphane, başta Ulucamii Kütüphanesi olmak üzere çeşitli medrese ve dergâhlardan devralınan yazmalarla oluşturulmuştur. Çalışmamızda, bu kütüphanede bulunan ve XIV.–XV. yüzyıllar arasına tarihlenen, Selçuklu ve Beylikler üslubunu yansıtan 49 cild örneği ele alınmıştır. Tezin ilk bölümünde, cild sanatına dair temel bilgiler sunulmuş; cildin tanımı, çeşitleri, bölümleri ile yapımında kullanılan alet ve malzemeler açıklanmıştır. Devamında ise Selçuklu ve Beylikler dönemi cild üslubunun teknik ve süsleme özellikleri, çeşitli müze ve kütüphanelerde bulunan örnekler üzerinden değerlendirilmiştir. Katalog kapsamında incelenen tüm cildler, kahverenginin farklı tonlarında sahtiyanla kaplanmıştır. Soğuk baskı, altın kakma, zermürekkep boyama ve kat' teknikleri tüm örneklerde gözlemlenmiştir. Cildlerin tezyinatı tarafımızca ayrıntılı biçimde analiz edilmiş; cild ve kapak bölümlerinin form ve bezemeleri tek tek incelenerek çeşitli tablolar aracılığıyla tasniflenmiş ve ekler bölümünde sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
The earliest known examples of Turkish bookbinding are found in the Karakhoja region of the Uyghur period. Early Islamic examples of bookbinding have been identified in the Great Mosque of Damascus, the Great Mosque of Kairouan, and the Great Mosque of Sana'a, and these bindings are generally dated to the 9th–10th centuries. When evaluated based on a limited number of surviving examples, Turkish-Islamic bookbinding art shows significant development during the Ghaznavid and Great Seljuk periods. In particular, geometric patterns, interlace (zencerek), and rûmî motifs, which were widely used in Seljuk binding style, influenced the binders of the subsequent Anatolian Beyliks period, and similar techniques continued to be employed. The differences between these periods are mostly observed in decorative elements, while overall both periods share similar stylistic characteristics. In this study, bookbindings from the Seljuk and Anatolian Beyliks periods preserved in the İnebey Manuscript Library were examined. This library was formed through manuscripts transferred from various madrasas and lodges, primarily the Ulucami Library. The study focuses on 49 bookbinding examples dated between the 14th and 15th centuries, reflecting Seljuk and Beyliks stylistic features. In the first chapter of the thesis, basic information on the art of bookbinding is presented, including its definition, types, structural components, and the tools and materials used in its production. Subsequently, the technical and decorative characteristics of Seljuk and Beyliks period bookbinding styles are evaluated through examples preserved in various museums and libraries. All bindings examined within the catalogue section are covered with leather (sahtiyan) in various shades of brown. Cold stamping, gold inlay, gold ink painting, and cut-out (kat') techniques are observed in all examples. The decorative features of the bindings have been analyzed in detail; the forms and ornamentation of both the bookbinding and cover sections have been examined individually, classified through various tables, and presented in the appendices.
Benzer Tezler
- Bursa İnebey Kütüphanesindeki Ortaçağ İslam ciltlerinin (13-14. yüzyıl) cilt sanatı açısından değerlendirilmesi
The assessment of the Middle Age İslamic bindings (XIII-XIV th century) in Bursa İnebey Library in terms of the art of binding
HÜSEYİN GÜRSEL BİLMİŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Sanat TarihiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA BANU MAHİR
- Bursa İnebey yazma eser kütüphanesi'ndeki fıkıh ile ilgili risâleler üzerine bir araştırma
A research on manuscript epistles related to fiqh in Bursa Inebey manuscript library
BİLAL USLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
HukukBursa Uludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RECEP CİCİ
- Bursa İnebey Kütüphanesi'ndeki fıkıh usûlü kitapları üzerine bir araştırma
A research on the books of usûl al-fiqh in Bursa Inebey Library
MUSTAFA ATEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
DinUludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RECEP CİCİ
- Bursa İnebey Kütüphanesinde bulunan kıraat ve tecvid ilmine dair yazma eserler
Manuscript works on qiraat and tajwid ezisting in the Library of Bursa Inebey
MUSTAFA CAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinBursa Uludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. REMZİ KAYA
- Dil-güşâ (Giriş-metin-dizin-tıpkıbasım)
Dil-güşâ (Introduction-Text-Index-Same Printing)
SİNAN KAZANCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Türk Dili ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ORHAN YAVUZ