Geri Dön

El-Hâris el-Muhâsibî'ye göre Allah'a yöneliş ve engelleri

Turning to Allah and the obstacles to it according to al-Harith al-Muhasibi

  1. Tez No: 1020386
  2. Yazar: OSMAN AYKUT
  3. Danışmanlar: PROF. DR. İBRAHİM IŞITAN
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Din, Religion
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Selçuk Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu tez çalışması, İslâm düşünce ve tasavvuf tarihinde önemli bir konuma sahip olan el-Hâris el-Muhâsibî'nin Allah'a yöneliş anlayışı ile bu yönelişin önündeki engelleri konu edinmektedir. Araştırmada öncelikle“Allah'a yöneliş (er-rücû' ilâllah)”kavramının Kur'ân-ı Kerîm ve Sünnet'teki temelleri ele alınmış, bu mânevî dönüşümün geçici bir duygusal yöneliş olmayıp Kur'an ve Sünnet doğrultusunda şekillenen ve süreklilik arz eden bir kulluk bilinci olduğu ortaya konmuştur. Muhâsibî'ye göre kulu Allah'a ulaştıran mânevî yolculuk, kulun Rabbini ve kendi acziyetini tanıması anlamına gelen mârifet ve kötülüklerden tam bir kararlılıkla vazgeçmesini ifade eden tevbe süreciyle başlamaktadır. Bu bağlamda çalışmada; Allah'ı ve nefsi tanımanın temelini oluşturan mârifet, mânevî dönüşümün başlangıcını teşkil eden tevbe, kulun iç dünyasını sürekli denetlediği muhâsebe ve murâkabe, amellerin özünü oluşturan niyet ve ihlâs, şüpheli şeylerden kaçınma hassasiyetini ifade eden vera', dünyaya karşı dengeli bir duruşu simgeleyen zühd, korku ve ümit dengesini sağlayan havf ve recâ ile Allah'a tam güven ve teslimiyeti ifade eden tevekkül kavramları tahlil edilmiştir. Çalışmanın bir diğer boyutunda ise Allah'a yönelişin önündeki temel engeller olan nefis ve şeytan incelenmiştir. Bunların etkisiyle insan kalbinde ortaya çıkan riyâ, kibir, ucb, haset ve gaflet gibi kalbî hastalıklar Muhâsibî'nin temel eserleri ekseninde değerlendirilmiş ve bu mânevî hastalıklardan kurtulmanın yolları ortaya konmuştur. Sonuç olarak, Muhâsibî'nin sunduğu tasavvufî ahlâk modelinin yalnızca dışsal davranışları değil, kalbi ve niyeti de merkeze alan, insanın mânevî olgunluğa ulaşmasını hedefleyen ve ömür boyu devam eden sistematik bir kulluk disiplini olduğu görülmüştür.

Özet (Çeviri)

This thesis examines the concept of turning towards God (er-rucūʿ ilā Allāh) and the obstacles hindering this process, as understood by al-Ḥārith al-Muḥāsibī, a prominent figure in the history of Islamic thought and Sufism. The study first addresses the foundations of the concept of turning towards God in the Qur'an and Sunnah, demonstrating that this spiritual transformation is not merely a transient emotional inclination but a continuous awareness of servitude shaped by the Qur'an and Sunnah. According to Muḥāsibī, the spiritual journey leading the servant to God is founded upon ma'rifa (gnosis), which refers to the servant's recognition of God and awareness of their own helplessness, and tawba (repentance), which signifies a sincere abandonment of sin. In this context, the study examines the key concepts related to turning towards God, namely ma'rifa, tawba, muḥāsaba (self-reckoning), murāqaba (spiritual vigilance), niyya (intention), ikhlāṣ (sincerity), wara' (scrupulousness), zuhd (asceticism), khawf (fear), rajā' (hope), and tawakkul (reliance on God), within the framework of Muḥāsibī's thought. The study also examines the nafs (lower self) and Satan as the primary obstacles to turning towards God. The spiritual ailments arising in the human heart under their influence—such as riya' (ostentation), kibr (arrogance), ʿujb (self-admiration), ḥasad (envy), and ghafla (heedlessness)—are analyzed based on Muḥāsibī's major works, and the ways of overcoming these spiritual diseases are presented. In conclusion, Muḥāsibī's model of Sufi ethics is shown to be a lifelong and systematic discipline of servitude that focuses not only on outward actions but also on the heart and intention, aiming at the attainment of spiritual maturity.

Benzer Tezler

  1. Haris el- Muhâsibî'nin Er-Riaye li Hukukillah adlı eserinde din eğitimi açısından öne çıkan değerler

    Values in terms of religious education in Haris el-Muhâsibî's work titled Er-Riâye li-Hukukillah

    ESRA KIMIL

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    DinMarmara Üniversitesi

    Din ve Felsefe Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. BANU GÜRER

  2. Haris el- Muhasibi'de ahlak

    The ethic according to Harith al- Mohasibi

    MIHDAT AKTULGA

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2009

    DinYüzüncü Yıl Üniversitesi

    Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. HASAN HÜSEYİN BİRCAN

  3. Haris El-Muhasibi`nin kelami görüşleri

    Başlık çevirisi yok

    CENGİZ TÜCCAR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1998

    DinSakarya Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ŞERAFEDDİN GÖLCÜK

  4. Sûfî düşüncenin kurucu şahsiyetlerinden Muhâsibî ve Hakîm et-Tirmizî: Kavramsal bir mukayese

    The relationship between al-Muhâsibî and al-Hakîm al-Tirmidhî as founding figures of sufi thought: A conceptual comparison

    KUTBEDDİN AKYÜZ

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    DinBursa Uludağ Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. SALİH ÇİFT

  5. Tasavvufun klasik döneminde tevekkül-kesb problemi: Şeybânî ve Muhâsibî örneği

    The problem of tawakkul-kasb in the classical period of sufizm: The example of Shaybani and Muhasibi

    HAFİZA SEMİZOĞLU

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    DinOndokuz Mayıs Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. MUAMMER CENGİZ