Türk mitolojisindeki kadın tanrısal figürlerin toplumsal cinsiyet temsilleri bağlamında sosyolojik analizi
A sociological analysis of female divine figures in Turkish mythology in the context of gender representations
- Tez No: 1020413
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE ÇAĞRICI ZENGİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sinop Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mitler, toplumların kolektif hafızasını, kültürel değerlerini ve toplumsal düzen anlayışlarını yansıtan sembolik anlatılar arasında yer almaktadır. Bu anlatılar yalnızca geçmişe ait kültürel unsurlar değil; aynı zamanda toplumların kadınlık, erkeklik, kutsallık, iktidar ve toplumsal cinsiyet ilişkilerine dair düşünme biçimlerini yeniden üreten kültürel yapılardır. Bu çalışmada Türk mitolojisindeki kadın tanrı ve kadın kutsal figürleri, toplumsal cinsiyet rolleri açısından sosyolojik bir bakışla incelenmiştir. Çalışmanın temel amacı, Türk mitolojisindeki kadın figürlerinin hangi toplumsal cinsiyet temsillerini taşıdığını ve bu temsillerin toplumsal yapı ile nasıl ilişkilendirilebileceğini ortaya koymaktır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; doküman analizi ve söylem çözümlemesinden yararlanılmıştır. Çalışmanın veri kaynaklarını Türk mitolojisine ilişkin akademik çalışmalar, mitolojik anlatılar ve tarihsel kaynaklar oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında özellikle Umay Ana, Akana, Ayısıt, Od Ana ve Gün Ana gibi kadın figürleri incelenmiş; bu figürlerin annelik, koruyuculuk, bereket, doğurganlık, otorite ve kutsallık gibi temalar etrafında şekillendiği değerlendirilmiştir. Ayrıca Albastı gibi olumsuz kadın figürleri üzerinden toplumun kadınlığa ilişkin korku, denetim ve tehdit algıları da analiz edilmiştir. Çalışmada Türk mitolojisindeki kadın figürlerinin, toplumun kadınlığa ilişkin kültürel kodlarını ve toplumsal cinsiyet normlarını sembolik düzeyde yansıttığı sonucuna ulaşılmıştır. Kadın figürlerinin çoğunlukla doğa, doğurganlık, koruyuculuk ve bakım rolleriyle ilişkilendirildiği; buna karşın güç ve otorite temsillerinin belirli sınırlar içinde kurgulandığı görülmüştür. Bu bağlamda mitolojik anlatıların yalnızca dini ve kültürel unsurlar değil, aynı zamanda toplumsal cinsiyet rejimlerinin yeniden üretiminde işlev gören sembolik yapılar olduğu değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
Myths are among the symbolic narratives that reflect the collective memory, cultural values, and understanding of social order of societies. These narratives are not only cultural elements of the past; they are also cultural structures that reproduce societies' ways of thinking about femininity, masculinity, sacredness, power, and gender relations. In this study, female deities and sacred female figures in Turkish mythology are examined from a sociological perspective in terms of gender roles. The main aim of the study is to reveal which gender representations the female figures in Turkish mythology carry and how these representations can be related to the social structure. The research adopts a qualitative research method; document analysis and discourse analysis are used. The data sources of the study consist of academic studies on Turkish mythology, mythological narratives, and historical sources. Within the scope of the research, female figures such as Umay Ana, Akana, Ayısıt, Od Ana, and Gün Ana are examined; it is evaluated that these figures are shaped around themes such as motherhood, protection, fertility, authority, and sacredness. Furthermore, the study analyzes society's perceptions of fear, control, and threat regarding womanhood through negative female figures such as Albastı. The study concludes that female figures in Turkish mythology symbolically reflect society's cultural codes and gender norms regarding womanhood. Female figures are mostly associated with roles related to nature, fertility, protection, and caregiving; however, representations of power and authority are constructed within specific limits. In this context, mythological narratives are considered not only religious and cultural elements but also symbolic structures that function in the reproduction of gender regimes.
Benzer Tezler
- Türk ve Çin mitolojisinde yılan imgesi
Snake image in Turkish and Chinese mythology
YERSULTAN ALAIDAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENGİZ BATUK
- Erken Hristiyan ve ilk Bizans resim ve kabartma sanatında kaynak ve okullar (2 cilt)
Sources and school of painting and sculpture during the early Christian and first Byzantine period
AHMET MEHMET KİPMEN
- Türk boylarının destanlarında kurt
The wolf in the epics of the Turkish tribes
BERNA KOLOT
Doktora
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıNecmettin Erbakan ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SELÇUK PEKER
- Türk mitolojisindeki“Kadın”konulu efsanelerin yüksek baskı tekniğine yönelik kompozisyon ve baskı uyarlamaları
The composition and printing version of the legends of“Woman”in Turkish myths related with high quality printing
ESRA ATACAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Güzel SanatlarKastamonu ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. BURAK ERHAN TARLAKAZAN
- Türk mitolojisindeki kadın karakterlerin ve dişil figürlerin arketipsel analizi
Archetypal analysis of female characters and figures in Turkish mythology
DİLEK AKICI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıAydın Adnan Menderes ÜniversitesiKadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE ARZU KORUCU