Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliyye kararlarınınİslam ceza hukuku açısından incelenmesi
An evaluation of the decisions of the Meclis-i Vâlâ-yi Ahkâm-i Adliyye from the perspective of islamic criminal law
- Tez No: 1020656
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ORHAN CANPOLAT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Hadd cezaları, Kısas, Meclis-i Vala-yi Ahkam-ı Adliye, Tazir cezaları, Hadd punishments, Retaliation, Meclis-i Vala-yi Ahkam-ı Adliye, Tazir crimes
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliyye kararları ve Tanzimat dönemi ceza kanunnameleri çerçevesinde Osmanlı ceza hukukunda meydana gelen dönüşümü İslam hukuku perspektifinden incelemektedir. Araştırmada, Osmanlı Devleti'nin klasik dönemde büyük ölçüde şer'î hukuk esaslarına dayalı bir sistemle yönetildiği, özellikle Hanefi mezhebi merkezli bir hukuk pratiğinin benimsendiği ortaya konmuş bununla birlikte ilgili meselelerde diğer mezheplerin görüşleri de mukayeseli biçimde değerlendirilmiştir. Tanzimat öncesinden başlayan reform süreci tarihsel bağlam içerisinde ele alınmış hukuki modernleşmenin kurumsal ve normatif etkileri analiz edilmiştir. Çalışmada hürriyeti bağlayıcı cezalar, had, kısas, ta'zîr ve mali ta'zîr yaptırımları İslam hukukunun temel kaynakları doğrultusunda incelenmiş, mezhepler arasındaki yaklaşım farklılıkları dikkate alınarak suç ve ceza ilişkisi sistematik biçimde değerlendirilmiştir. Özellikle 1840 Tarihli Ceza Kanunnâme-i Hümâyûnu, 1851 Tarihli Kanun-ı Cedid ve 1858 Tarihli Ceza Kanunname-i Hümâyûnu hükümleri madde bazında incelenmiş ilgili suçlara ilişkin yaptırımlar karşılaştırmalı olarak tespit edilmiştir. Bu kapsamda erken Tanzimat düzenlemelerinde şer'î hukuk anlayışının belirgin biçimde korunduğu ancak 1858 tarihli ceza kanunu ile Avrupa hukukunun etkisinin arttığı görülmüştür. Araştırmada tarihsel yöntem ve belge inceleme tekniği kullanılmış, kanun metinleri, Meclis-i Vâlâ defterleri ve arşiv belgeleri birlikte değerlendirilmiştir. Suç türlerine ilişkin arşiv kayıtları transkribe edilerek uygulama örnekleri analiz edilmiş ve normatif düzenlemelerle karşılaştırılmıştır. Elde edilen bulgular, Tanzimat sürecinde ceza hukukunda önemli bir dönüşüm yaşandığını göstermektedir. Özellikle had ve kısas temelli yaptırımların uygulama alanının daraldığı buna karşılık hapis ve mali cezaların giderek yaygınlaştığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte modern kriminoloji çalışmalarının ortaya koyduğu kesinlik ve caydırıcılık ilkeleri dikkate alındığında, İslam hukukunda öngörülen ceza sisteminin insan davranışı ve toplumsal düzen bakımından güçlü bir teorik zemine sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study examines the transformation of Ottoman criminal law within the framework of the decisions of the Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliyye and the penal codes of the Tanzimat period from the perspective of Islamic law. The research demonstrates that the Ottoman State during the classical period was governed largely through a legal system grounded in sharīʿa principles, with legal practice primarily shaped by the Hanafi school of jurisprudence. At the same time, the opinions of other Islamic legal schools were comparatively evaluated where relevant. The reform process beginning prior to the Tanzimat era is addressed within its historical context, and the institutional as well as normative effects of legal modernization are analyzed. Within the study, custodial punishments, ḥadd, qiṣāṣ, taʿzīr, and financial taʿzīr sanctions are examined in light of the foundational sources of Islamic law. The relationship between crime and punishment is systematically assessed by taking into consideration doctrinal differences among the legal schools. In particular, the provisions of the 1840 Penal Code, the 1851 Kanun-ı Cedid, and the 1858 Penal Code were analyzed article by article, and the sanctions prescribed for relevant offenses were comparatively identified. In this regard, it was observed that the early Tanzimat regulations largely preserved the principles of sharīʿa-based legal reasoning, whereas the influence of European legal traditions became more pronounced with the enactment of the 1858 penal code. The research employs a historical methodology and document analysis technique, drawing upon statutory texts, registers of the Meclis-i Vâlâ, and archival materials. Archival records concerning categories of offenses were transcribed and examined as practical case examples, then compared with normative legal regulations. The findings indicate that a substantial transformation occurred in Ottoman criminal law during the Tanzimat period. In particular, the scope of punishments based on ḥadd and qiṣāṣ gradually narrowed, while imprisonment and financial penalties became increasingly prevalent. Nevertheless, when considered in light of the principles of certainty and deterrence emphasized in modern criminological studies, the penal system envisaged in Islamic law appears to possess a strong theoretical foundation with respect to human behavior and the maintenance of social order.
Benzer Tezler
- Keçecizade Mehmed Fuad Paşa (1815-1869)
Kececizade Mehmed Fuad Pasha (1815-1869)
EMİNE ATILGAN GÜMÜŞSOY
- Tanzimat Dönemi'nde Osmanlı toplumunda suç
Crime in the Ottoman society of the Tanzimat era
FUNDA ÖZTÜRK
Doktora
Türkçe
2023
TarihBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GALİP ÇAĞ
- Nizamiye Mahkemeleri'nin kuruluşu ve işleyişi 1840-1876
The Establishment of the regular courts and their functions 1840-1876
SEDAT BİNGÖL
- Mehmed Emin Rauf Paşa'nın hayatı idari ve siyasi faaliyetleri
The life and administrative-political activities of Mehmed Emin Rauf Pasha
NAZİK BETÜL GÜNEY