Türkiye'de dış kaynaklara bağımlı olmadan nadir toprakelementleri için yurtiçi lojistik ve tedarik zinciri modeliönerisi
A domestic logistics and supply chain model proposal for rare earth elements in turkey without foreign dependency
- Tez No: 1020665
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ZÜLKİF YALÇIN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Munzur Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Nadir toprak elementleri, sahip oldukları üstün manyetik, optik, elektronik ve kimyasal özellikler sayesinde savunma sanayisi, yenilenebilir enerji teknolojileri, elektrikli araçlar, elektronik sistemler ve yüksek teknoloji üretimi açısından stratejik öneme sahip kritik ham maddeler arasında yer almaktadır. Günümüzde küresel NTE tedarik zincirinin maden çıkarımı, rafinaj ve nihai ürün üretimi aşamaları büyük ölçüde Çin'in hakimiyeti altında bulunmakta ve bu durum birçok ülke için arz güvenliği ve dışa bağımlılık riskleri oluşturmaktadır. Bu nedenle, NTE kaynaklarına sahip ülkelerin yalnızca rezerv potansiyellerini değil, aynı zamanda lojistik ve tedarik zinciri sistemlerini de stratejik çerçevede yeniden değerlendirmesini gerektirmektedir. Bu çalışmada, Türkiye'nin sahip olduğu nadir toprak elementi potansiyeli çerçevesinde dış kaynaklara bağımlılığı azaltmayı hedefleyen yurtiçi lojistik ve tedarik zinciri modeli ele alınmıştır. Çalışmanın temel amacı; Eskişehir-Beylikova başta olmak üzere Malatya, Sivas ve diğer rezerv sahalarını kapsayan bir lojistik faaliyet önerileri geliştirerek, ham maddenin çıkarılmasından rafinaj ve nihai ürün üretimine kadar uzanan süreçte yerli ve sürdürülebilir bir model geliştirmektir. Bu kapsamda Çin, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Avustralya gibi ülkelerin NTE tedarik zinciri modelleri karşılaştırmalı olarak incelenmiş; SWOT (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats) analizi yöntemiyle Türkiye'nin güçlü ve zayıf yönleri, fırsatları ve tehditleri değerlendirilmiştir. Araştırmada; literatür taraması, karşılaştırmalı analiz, lojistik yapı değerlendirmesi ve yol tabanlı modelleme yöntemlerinden yararlanılmıştır. Türkiye'nin mevcut demiryolu, karayolu ve liman altyapısının NTE taşımacılığı açısından stratejik avantajlar sunduğu; özellikle multimodal taşımacılık sistemlerinin maliyet, güvenlik ve işlevsel verimlilik açısından önemli katkılar sağlayabileceği ortaya konulmuştur. Ayrıca Beylikova merkezli uyumlu üretim modeli kapsamında, yerli rafinaj kapasitesinin artırılması, NdFeB mıknatıs gibi yüksek katma değerli ürünlerin ülke içerisinde üretilmesi ve savunma sanayisi ile teknoloji sektörlerinin yerli kaynaklarla desteklenmesi hedeflenmiştir. Çalışma sonucunda, Türkiye'nin sahip olduğu potansiyelin; doğru planlanmış lojistik altyapı, etkin kurumsal koordinasyon, istikrarlı madencilik politikaları ve uyumlu sanayi yatırımları ile desteklenmesi hâlinde küresel NTE tedarik zincirinde stratejik bir konum elde edebileceği değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda önerilen modelin; arz güvenliği, ekonomik bağımsızlık, teknolojik dönüşüm ve ulusal sanayi kapasitesinin geliştirilmesi açısından önemli katkılar sağlayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
Rare earth elements are among the critical raw materials of strategic importance for the defense industry, renewable energy technologies, electric vehicles, electronic systems, and high-tech manufacturing, owing to their superior magnetic, optical, electronic, and chemical properties. Today, the mining, refining, and final product manufacturing stages of the global REE supply chain are heavily dominated by China, which poses supply security and foreign dependency risks for many countries. Consequently, this requires countries with REE resources to re-evaluate not only their reserve potentials but also their logistics and supply chain systems within a strategic framework. This study addresses a domestic logistics and supply chain model aimed at reducing dependency on foreign sources within the framework of Turkey's rare earth element potential. The primary objective of the study is to develop a domestic and sustainable model spanning from raw material extraction to refining and final product manufacturing by proposing logistics activity recommendations that cover Malatya, Sivas, and other reserve sites, particularly Eskişehir-Beylikova. In this context, the REE supply chain models of countries such as China, the USA, and Australia were examined comparatively, and Turkey's strengths, weaknesses, opportunities, and threats were evaluated using the SWOT analysis method. The research utilizes literature review, comparative analysis, logistics structure evaluation, and way-based modeling methods. It is demonstrated that Turkey's existing railway, highway, and port infrastructure offers strategic advantages for REE transportation, and that multimodal transportation systems, in particular, can provide significant contributions in terms of cost, security, and operational efficiency. Furthermore, within the scope of the Beylikova-centered harmonized production model, it is aimed to increase domestic refining capacity, manufacture high value-added products such as NdFeB magnets within the country, and support the defense industry and technology sectors with domestic resources. As a result of the study, it is evaluated that Turkey's potential can achieve a strategic position in the global REE supply chain if supported by a well-planned logistics infrastructure, effective institutional coordination, stable mining policies, and compatible industrial investments. Accordingly, it is concluded that the proposed model will make significant contributions to supply security, economic independence, technological transformation, and the development of national industrial capacity.
Benzer Tezler
- Turkey's role in Afghanistan in the post 9/11 era
11 Eylül'den günümüze Türkiye'nin Afganistan'daki rolü
CANAN BAYRAM ÇUBUK
Yüksek Lisans
İngilizce
2014
Uluslararası İlişkilerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. IŞIL ANIL
- Türkiye'de su ürünleri üretimi ve su ürünleri üretiminde bir yatırım uygulaması
Başlık çevirisi yok
MEHMET AKYILDIZ
- Euro'ya geçiş ve euro para birimli tahvil piyasalarının yapısı ve işleyişi üzerine bir araştırma
Başlık çevirisi yok
SEVGİ AYDOĞDU TÜRKKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
EkonomiMarmara ÜniversitesiSermaye Piyasası ve Borsa Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. GÜREL KONURALP
- ЕВРАЗИЯ ЭКОНОМИКАЛЫК БИРЛИГИ: КЫРГЫЗСТАН МИСАЛЫНДА
Avrasya Ekonomik Birliği: Kırgızistan örneği / The Eurasian Economic Union: The Case Of Kyrgyzstan
ŞAMİL BALCI
Doktora
Kırgızca
2024
EkonomiKırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CUSUPCAN PİRİMBAYEV
- Gelişmekte olan ülkelerin dış borç sorunu ve Türkiye'nin dış borçları
Başlık çevirisi yok
MUSTAFA KARAGÖZ