Sosyal karşılaştırma ile dürtüsel satın alma arasındaki ilişkide gelişmeleri kaçırma korkusunun (foMO) aracılık rolü üzerine uygulamalı bir çalışma
An emprical study on the mediating role of fear of missing out (foMO) in the relationship between social comparison and impulse buying
- Tez No: 1021088
- Danışmanlar: PROF. DR. DUYGU AYDIN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Reklamcılık, Advertising
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Reklamcılık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Reklamcılık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüzde tüketim davranışları yalnızca bireylerin işlevsel ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik ekonomik kararlar olarak değil; sosyal aidiyet, benlik sunumu, statü gösterimi ve psikolojik tatmin süreçleriyle ilişkili çok boyutlu davranışlar olarak değerlendirilmektedir. Bu araştırmanın amacı, sosyal karşılaştırmanın bireylerin dürtüsel satın alma davranışları üzerindeki etkisini ve bu ilişkide Gelişmeleri Kaçırma Korkusu'nun (Fear of Missing Out–FoMO) aracı rolünü incelemektir. Araştırma, nicel araştırma yöntemine uygun olarak ilişkisel tarama modeli çerçevesinde yürütülmüştür. Veriler, İstanbul'da yaşayan 688 katılımcıdan çevrim içi yöntemle toplanmış; veri toplama aracı olarak Sosyal Karşılaştırma Yönelimi Ölçeği, FoMO Ölçeği ve Dürtüsel Satın Alma Ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS programında korelasyon, regresyon, hiyerarşik regresyon ve Hayes PROCESS Macro Model 4 aracılığıyla analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, sosyal karşılaştırma, FoMO ve dürtüsel satın alma arasında anlamlı ve pozitif ilişkiler bulunduğunu göstermektedir. Kişisel ve sosyal FoMO'nun dürtüsel satın alma davranışını anlamlı ve pozitif yönde yordadığı, sosyal karşılaştırmanın ise her iki FoMO boyutunu anlamlı ve pozitif biçimde etkilediği belirlenmiştir. Buna karşın sosyal karşılaştırmanın dürtüsel satın alma üzerindeki doğrudan etkisi anlamlı bulunmamıştır. Aracılık analizleri, kişisel ve sosyal FoMO'nun sosyal karşılaştırma ile dürtüsel satın alma arasındaki ilişkide tam aracılık rolü üstlendiğini ortaya koymuştur. Ayrıca hiyerarşik regresyon analizleri; cinsiyet, yaş, eğitim durumu, aylık gelir, günlük sosyal medya kullanım sıklığı ve günlük internet kullanım süresi kontrol edildiğinde de kişisel ve sosyal FoMO'nun dürtüsel satın alma üzerindeki pozitif ve anlamlı etkisini koruduğunu göstermiştir. Bu bulgular, araştırma modelinin farklı demografik koşullar altında da tutarlı ve güçlü bir açıklayıcılığa sahip olduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Today, consumer behavior is regarded not only as an economic decision-making process aimed at satisfying individuals' functional needs but also as a multidimensional phenomenon associated with social belonging, self-presentation, status signaling, and psychological gratification. The aim of this study is to examine the effect of social comparison on individuals' impulsive buying behavior and the mediating role of Fear of Missing Out (FoMO) in this relationship. The study was conducted using a quantitative research approach within the framework of the relational survey model. The data were collected online from 688 participants residing in Istanbul. The Social Comparison Orientation Scale, the FoMO Scale, and the Impulsive Buying Scale were used as data collection instruments. The data were analyzed using SPSS through correlation, regression, hierarchical regression, and Hayes PROCESS Macro Model 4. The findings revealed significant and positive relationships among social comparison, FoMO, and impulsive buying behavior. Both personal FoMO and social FoMO were found to be significant positive predictors of impulsive buying behavior, while social comparison had significant positive effects on both FoMO dimensions. However, the direct effect of social comparison on impulsive buying behavior was not significant. Mediation analyses demonstrated that personal FoMO and social FoMO fully mediated the relationship between social comparison and impulsive buying behavior. Furthermore, hierarchical regression analyses showed that the positive and significant effects of both FoMO dimensions on impulsive buying behavior remained robust after controlling for gender, age, education level, monthly income, daily social media use, and daily internet use. These findings indicate that the proposed research model has strong explanatory power across different demographic conditions.
Benzer Tezler
- İntihar girişiminde bulunan ve bulunmayan bireyler: Bir modelin test edilmesi
Testing the probability of a model to predict suicide risk in suicide attempters and normal sample
PELİN ÖZGÜR
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
PsikolojiAnkara ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞEGÜL DURAK BATIGÜN
- Fibromiyalji sendromlu kadınlarda hastalık şiddeti ile stresle başa çıkma tarzları, kendilik algısı, dürtüsellik, algıladıkları sosyal destek ve psikopatolojinin ilişkisi
The relationship between severity of disease with ways of coping styles, self-perception, impulsivity, perceived social support and psychopathology in women with fibromyalgia syndrome
ŞEYMA SELEN SEVİNÇ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2013
PsikiyatriTurgut Özal ÜniversitesiDahili Tıp Bilimleri Bölümü
YRD. DOÇ. SEÇİL ÖZEN ALDEMİR
- Tıkınırcasına yeme davranışını anlamaya yönelik bütünleşik bir model önerisi
An integrative model proposal for understanding binge eating behavior
GÜLÇİM BİLİM BAYKAN
Doktora
Türkçe
2022
PsikolojiAnkara ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞEGÜL DURAK BATIGÜN
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite tanılı çocuklarda sosyal beceri ile dürtüsellik düzeylerinin ebeveynlerinin öfke ifade tarzları ve problem çözme becerileri ile ilişkisi
Social skills in children with attention deficit and hyperactivity and impulsivity levels of their parents' anger expression styles and problem - solving skills in a relationship with
FİLİZ IŞIK ALBAYRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
PsikolojiHaliç ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. PERVİN SEVDA BIKMAZ
- Uyuşturucu ve uyarıcı madde kullanımı nedeniyle birden fazla kez yasal yaptırımla karşılaşmış yetişkin erkek bireylerin sosyal sorun çözme becerilerinin çeşitli değişkenlerle incelenmesi
The examination of social problem solving skills with various variables (factors) of the male adults who encountered legal sanctions more than once as a result of substance usage
ÖMER KAYGUSUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Uyuşturucu Alışkanlığı ve AlkolizmEge ÜniversitesiMadde Bağımlılığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEKİ YÜNCÜ