Sosyal Bilişsel Teori'ye temellendirilen akran ve hemşire liderliğinde sağlığı koruma ve geliştirme eğitim programlarının yaşlı bireylerin sağlık davranışlarına etkisinin karşılaştırılması
Comparison of the effects of social cognitive theory-based peer-led and nurse-led health protection and promotion education programs on the health behaviors of older adults
- Tez No: 1021186
- Danışmanlar: PROF. DR. SEBAHAT GÖZÜM
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Geriatri, Halk Sağlığı, Hemşirelik, Geriatrics, Public Health, Nursing
- Anahtar Kelimeler: akran eğitim programı, hemşire, sağlığı koruma ve geliştirme, sosyal bilişsel teori, yaşlılar, Sağlık arama davranışı, Sağlık davranışları, Sağlık eğitimi, Sağlığın geliştirilmesi, peer education program, nurse, health protection and promotion, social cognitive theory, older adults, Health seeking behavior, Health behaviors, Health education, Health promotion, Aged
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Hemşirelik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışma, Sosyal Bilişsel Teori (SBT)'ye Temellendirilen Akran ve Hemşire Liderliğinde Sağlığı Koruma ve Geliştirme Eğitim Programlarının yaşlı bireylerin sağlık davranışlarına etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Araştırma, Ekim 2025-Ocak 2026 tarihleri arasında Antalya'daki iki yaşlı evinde iç içe geçmiş karma yöntem deseninde yürütülmüştür. Araştırmanın nicel bileşeni, 108 yaşlı bireyle yürütülen paralel iki kollu randomize olmayan deneysel çalışmadan oluşmuştur. Akran ve hemşire liderliğindeki gruplara ayrı ayrı 12 hafta boyunca SBT'ye temellendirilen eğitim programı uygulanmıştır. Veriler başlangıçta ve 13. haftada Yaşlı Sağlığı Geliştirme Ölçeği, Sağlığı Koruma ve Geliştirme Davranışı Kontrol Listesi, Genel Öz Yeterlik Ölçeği, Sağlık Arama Davranışı Ölçeği ile müdahale sonrasında uygulanan yarı yapılandırılmış görüşme formları kullanılarak toplanmıştır. Bulgular: Akran ve hemşire liderliğindeki müdahale grupları arasında sağlığı geliştirme davranış sıklığı, sağlığı koruma ve geliştirme davranışları, genel öz yeterlik ve sağlık arama davranışları açısından anlamlı fark bulunmamıştır (p>0.05). Her iki grupta sağlığı koruma ve geliştirme davranışlarını gerçekleştirme puanları anlamlı düzeyde artmış; hipertansiyon, tip 2 diyabet, kardiyovasküler hastalık riski ve obezite taramaları ile gaitada gizli kan testi yaptırma davranışlarında iyileşme sağlanmıştır (F=61.183, p<0.001, η²=0.37). Genel öz yeterlik puanları artmıştır (F=7.202, p=0.008, η²=0.06). Sağlık arama davranışları ve sağlığı geliştirme davranış sıklığında anlamlı değişim saptanmamıştır. Nitel bulgular, algılanan akran ve hemşire desteğinin sağlık farkındalığını artırarak sağlıklı yaşam davranışlarının benimsenmesini desteklediğini göstermiştir. Sonuç: SBT'ye temellendirilen akran ve hemşire liderliğindeki eğitim programları yaşlı bireylerde sağlığı koruma ve geliştirme davranışları ile genel öz yeterliği artırmıştır. Ancak sağlık arama davranışları ve sağlığı geliştirme davranış sıklığında anlamlı değişim sağlamamıştır.
Özet (Çeviri)
Objective: his study examined the effects of Social Cognitive Theory (SCT)-based peer-led and nurse-led health protection and promotion education programs on the health behaviors of older adults. Method: This study was conducted between October 2025 and January 2026 in two senior centers in Antalya using an embedded mixed-methods design. The quantitative component consisted of a parallel two-arm non-randomized experimental study involving 108 older adults. Separate SCT-based education programs were implemented for the peer-led and nurse-led groups over a 12-week period. Data were collected at baseline and week 13 using the Elderly Health Promotion Scale, Health Protection and Promotion Behavior Checklist, General Self-Efficacy Scale, Health-Seeking Behavior Scale, and post-intervention semi-structured interview forms. Results: No significant differences were found between the peer-led and nurse-led intervention groups in the frequency of health-promoting behaviors, health protection and promotion behaviors, general self-efficacy, or health-seeking behaviors (p>0.05). Health protection and promotion behavior scores increased significantly in both groups, with improvements in hypertension, type 2 diabetes, cardiovascular disease risk and obesity screening participation, as well as fecal occult blood testing (F=61.183, p<0.001, η²=0.37). General self-efficacy scores also increased significantly (F=7.202, p=0.008, η²=0.06). No significant changes occurred in health-seeking behaviors or the frequency of health-promoting behaviors. Qualitative findings showed that perceived peer and nurse support enhanced health awareness and promoted healthy lifestyle behaviors. Conclusion: SCT-based peer-led and nurse-led education programs improved health protection and promotion behaviors and general self-efficacy among older adults. However, they did not produce significant changes in health-seeking behaviors or the frequency of health-promoting behaviors.
Benzer Tezler
- 1980 sonrası Türk milliyetçiliği hareketinde yaşanan değişim ve yenisağ (2 cilt)
The Changes occured in Turkish nationalism from 1980 uptil 2000's and the next-right movement
AHMET BARAN DURAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
Siyasal BilimlerMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLİZ ERGİNSOY
- Music non-literate virtuosi: the“Alaylı”metal band performer
Nota okuyamayan virtüyözler:“Alaylı”metal grubu icracısı
HALE FULYA SOĞANCI
- Gebelere yönelik çocuk ihmal ve istismarı önleme programının farkındalık düzeylerine etkisi
The effect of child neglect and abuse prevention program for pregnants on awareness levels
DAMLA ÖZÇEVİK SUBAŞİ
- Annelik öz-etkililiği ve benlik saygısını yükseltme programının etkisi
The effectiveness of maternal self-efficacy and self esteem raising program
DİLEK KONUK ŞENER
Doktora
Türkçe
2011
HemşirelikMarmara ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLER CİMETE
- L-name ile oluşturulan preeklampsi modeli üzerinden yavru ratlarda otizm spektrum bozuklukların araştırılması
Investigation of autism spectrum disorders in rat pups via preeclampsia model created by L-name
ÖZCE ZEYNEP AKÇIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
NörolojiÜsküdar ÜniversitesiNörobilim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL TAYFUN UZBAY
