Uyku Ataleti Ölçeği'nin Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması ve majör depresif bozuklukta uyku ataletinin değerlendirilmesi
Turkish validity and reliability study of the Sleep Inertia Questionnaire and Evaluation of sleep intertia in major depressive disorder
- Tez No: 1021234
- Danışmanlar: PROF. DR. YAVUZ SELVİ
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışmanın amacı, Kanady ve Harvey (2015) tarafından geliştirilen“Sleep Inertia Questionnaire (SIQ)”ölçeğinin Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışmasını yaparak Türkçe literatüre“Uyku Ataleti Ölçeği (UAÖ)”olarak kazandırmak ve majör depresif bozukluk (MDB) tanılı bireyler ile sağlıklı kontroller arasında uyku ataleti şiddeti ve bileşenlerini karşılaştırmalı olarak değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Kesitsel, metodolojik ve karşılaştırmalı tasarımdaki çalışmaya DSM-5-TR kriterlerine göre MDB tanılı 70 hasta ve 287 sağlıklı kontrol (toplam n=357) dahil edilmiştir. Veriler; Sosyodemografik ve Klinik Veri Formu, UAÖ, Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ), Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) ve Sabahlılık-Akşamlılık Ölçeği (SAÖ) ile toplanmıştır. Ölçeğin yapı geçerliliği açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile değerlendirilmiştir. Güvenilirlik analizlerinde Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısı ve 79 sağlıklı katılımcı ile üç hafta arayla gerçekleştirilen test-tekrar test yöntemiyle sınıf içi korelasyon katsayısı (ICC) hesaplanmıştır. MDB tanısını yordayan değişkenler tek ve çok değişkenli lojistik regresyon analizleriyle incelenmiştir. Bulgular: AFA ve DFA sonuçları, UAÖ'nün dört faktörlü (fizyolojik, bilişsel, davranışsal, duygusal) yapısını desteklemiştir. Cronbach alfa katsayısı toplam ölçek için 0,939; test-tekrar test ICC değeri 0,80 bulunmuştur. Ölçüt geçerliliğinde UAÖ toplam puanı; BDÖ (r=0,67) ve PUKİ (r=0,57) ile pozitif, SAÖ (r=-0,38) ile negatif ilişkilidir. MDB grubunun UAÖ puanları sağlıklı gruptan anlamlı derecede yüksek olup çok geniş etki büyüklükleri (Cohen's d=1,93) saptanmıştır. Çok değişkenli regresyon modelinde, fizyolojik (OR=1,160) ve duygusal uyku ataleti (OR=1,325) ile PUKİ'nin öznel uyku kalitesi ve uyku etkinliği alt bileşenleri MDB tanısının bağımsız yordayıcıları olarak bulunmuştur. Sonuç: UAÖ uyku ataletinin çok boyutlu yapısını geçerli ve güvenilir biçimde ölçebilen bir araçtır. Uyku ataletinin, özellikle fizyolojik ve duygusal bileşenleriyle, MDB'yle yakından ilişkili olabileceği düşünülmektedir. Bulgular, uyku ataletinin depresyonun klinik görünümünde önemli bir yer tutabileceğini ve sabah işlevselliğinin değerlendirilmesinde dikkate alınması gerektiğini düşündürmektedir.
Özet (Çeviri)
Objective: The aim of this study was to evaluate the validity and reliability of the Turkish version of the Sleep Inertia Questionnaire (SIQ), developed by Kanady and Harvey (2015), and to compare the severity and multidimensional components of sleep inertia between individuals with major depressive disorder (MDD) and healthy controls. Materials and Methods: This cross-sectional, methodological, and comparative study included 70 patients diagnosed with MDD according to DSM-5-TR criteria and 287 healthy controls (total n = 357). Data were collected using a Sociodemographic and Clinical Data Form, the Turkish version of the SIQ, the Beck Depression Inventory (BDI), the Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), and the Morningness–Eveningness Questionnaire (MEQ). Construct validity was evaluated using exploratory factor analysis (EFA) and confirmatory factor analysis (CFA). Reliability analyses included Cronbach's alpha coefficient for internal consistency and test–retest reliability assessed using the intraclass correlation coefficient (ICC) in 79 healthy participants who completed the questionnaire again after a three-week interval. Variables associated with MDD were examined using univariate and multivariate logistic regression analyses. Results: EFA and CFA supported a four-factor structure consisting of physiological, cognitive, behavioral, and emotional dimensions. The Cronbach's alpha coefficient for the total scale was 0.939, and the test–retest ICC was 0.80. For criterion validity, total SIQ scores were positively correlated with BDI (r = 0.67) and PSQI (r = 0.57) scores and negatively correlated with MEQ scores (r = −0.38). Participants with MDD had significantly higher SIQ scores than healthy controls, with a very large effect size (Cohen's d = 1.93). In the multivariate regression model, physiological sleep inertia (OR = 1.160), emotional sleep inertia (OR = 1.325), subjective sleep quality, and habitual sleep efficiency emerged as independent predictors of MDD. Conclusion: The Turkish version of the SIQ is a valid and reliable instrument for assessing the multidimensional construct of sleep inertia. Sleep inertia, particularly its physiological and emotional components, appears to be closely associated with MDD. These findings suggest that sleep inertia may represent an important aspect of the clinical presentation of depression and should be considered when evaluating morning functioning in individuals with depressive disorders.
Benzer Tezler
- Otizm spektrum bozukluğunda uyku alışkanlıklarının ve farklı parametrelerle olan ilişkisinin değerlendirilmesi
Assessment of sleep habits and related clinical parameters of sleep problems in children with autism spectrum disorders
TUBA MUTLUER
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2013
Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarıİstanbul ÜniversitesiÇocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OSMAN ABALI
- Majör depresyonda uyku ataletinin değerlendirilmesi
Evelation of sleep inertia in major depression
AHMET ALPER AYDUMAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2009
PsikiyatriTrakya ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OKAN ÇALIYURT
- Demokratik sistemde baskı grupları (Türkiye örneği)
Oppression groups in democratic system
HALİL GÖZEL
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
Siyasal BilimlerMarmara ÜniversitesiSosyoloji ve Antropoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YÜMNİ SEZEN
- Yenidoğanların uyku düzenlerinin bilgisayar destekli bir sistemle değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
LEVENT HEKİMOĞLU