Niksar Kalesi kazısı cam bilezik buluntuları (2021-2023)
Glass bracelet finds from the Niksar Castle excavations (2021-2023)
- Tez No: 1021955
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ŞUAYİP ÇELEMOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Sanat tarihi, Art history
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Cam, tarih boyunca günlük yaşamın farklı alanlarında kullanılmış, kırılgan yapısına rağmen üretimi ve dolaşımı yaygın olan bir malzemedir. Farklı formlarda ve işlevlerde üretilen cam eserler, ait oldukları dönemlerin maddi kültürü, estetik anlayışı ve yaşam pratikleri hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Bu tez, Tokat ili Niksar ilçesinde yer alan Niksar Kalesi'nde 2021–2023 yılları arasında gerçekleştirilen arkeolojik kazılarda ele geçen cam bilezik buluntularının sanat tarihi disiplini çerçevesinde incelenmesini konu edinmektedir. Arkeolojik ve yazılı veriler, Niksar Kalesi'nin yerleşim tarihinin Helenistik Dönem'e, Pontos Krallığı egemenliğine kadar geri gittiğini göstermektedir. Kale, Roma ve Bizans dönemlerinde önemini korumuş; Türk-İslam döneminde ise Danişmentliler'e başkentlik yaparak idari ve kültürel bir merkez konumuna yükselmiş, artından Selçuklu ve Osmanlı hâkimiyetleri sırasında kullanımını sürdürmüştür. Bu uzun süreklilik, kale kazılarında ele geçen cam buluntuların kronolojik çeşitliliğini ve zenginliğini açıklayan temel unsurlardan biridir. Çalışmanın amacı, Niksar Kalesi kazılarında ortaya çıkarılan cam bileziklerin tipolojik, biçimsel ve teknik özellikleri doğrultusunda inceleyerek, Orta Çağ kale yerleşiminin günlük yaşamına ve maddi kültürüne ilişkin sanat tarihsel veriler ortaya koymaktır. Bu kapsamda cam bilezikler ayrıntılı biçimde kataloglanmış; üretim teknikleri, bezeme anlayışı ve korunma durumları açısından değerlendirilmiştir. İncelemelerde tipolojik sınıflandırma ve karşılaştırmalı analiz yöntemi benimsenmiş, buluntular Anadolu'daki benzer kazı ve müze örnekleri ile karşılaştırılarak yorumlanmıştır. Kazılarda ele geçen buluntular içerisinde sayısal yoğunluğu nedeniyle cam bilezikler ön plana çıkmaktadır. Elde edilen veriler, cam bileziklerin büyük ölçüde Orta Çağ'a, özellikle Bizans ile Türk-İslam dönemlerine ait olduğunu göstermektedir. Niksar Kalesi cam bileziklerini tipolojik, teknik ve bezeme özellikleri bakımından değerlendiren bu çalışma, Orta Karadeniz Bölgesi Orta Çağ camcılığı araştırmaları açısından önemli bir veri grubu sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Glass has been a widely used material throughout history in various aspects of daily life, and despite its fragile nature, its production and circulation remained extensive. Glass artifacts produced in different forms and functions provide significant information regarding the material culture, aesthetic understanding, and daily practices of the societies to which they belonged. This thesis focuses on the examination of the glass finds unearthed during the archaeological excavations carried out between 2021 and 2023 at Niksar Castle, located in the Niksar district of Tokat Province, within the framework of the discipline of art history. Archaeological and written sources indicate that the settlement history of Niksar Castle dates back to the Hellenistic Period and the rule of the Kingdom of Pontus. The castle maintained its importance during the Roman and Byzantine periods and later became an administrative and cultural center by serving as the capital of the Danishmends during the Turkish-Islamic period. It continued to be used under Seljuk and Ottoman rule. This long continuity constitutes one of the main factors explaining the chronological diversity and richness of the glass finds uncovered during the excavations. The aim of this study is to examine the glass bracelets unearthed at Niksar Castle in terms of their typological, formal, and technical characteristics and to reveal art historical data concerning the daily life and material culture of the medieval castle settlement. Within this scope, the glass bracelets were catalogued in detail and evaluated in terms of production techniques, decorative features, and states of preservation. Typological classification and comparative analysis methods were adopted during the examinations, and the finds were interpreted through comparisons with similar excavation and museum examples from Anatolia. Among the finds uncovered during the excavations, glass bracelets constitute the most numerous group and therefore stand out prominently. The obtained data indicate that the glass bracelets largely belong to the Medieval Period, particularly to the Byzantine and Turkish-Islamic periods. Evaluating the Niksar Castle glass bracelets in terms of typology, technique, and decoration, this study provides an important body of data for research on Medieval glass production in the Central Black Sea Region.
Benzer Tezler
- Niksar Kalesi 2021-2023 yılı kazılarında ele geçen kazıma teknikli seramikler
Ceramics with incising technique recovered during the 2021- 2023 excavations at Niksar Castle
MUSTAFA KEMAL USLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Sanat TarihiOndokuz Mayıs ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TURGAY YAZAR
- Tokat ilinde Geç Osmanlı Dönemi ve Erken Cumhuriyet Dönemi kamu yapıları
Public buildings of Late Ottoman Period and Early Republican Period in Tokat Province
GÜLTEN SÖNMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Sanat TarihiOrdu ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET ALİ BAYHAN
- Niksar (Tokat) güneydoğusunda Kuzey Anadolu fay zonunun jeolojik ve tektonik özellikleri
Başlık çevirisi yok
HALUK TEMİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1989
Jeoloji MühendisliğiCumhuriyet ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. S. ZEKİ TUTKUN
- Niksar (Tokat) ovasının hidrojeoloji incelemesi
Başlık çevirisi yok
SYED MOBASHER AFTAB
Doktora
Türkçe
1989
Jeoloji MühendisliğiAnkara ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BAKİ CANİK