Bir istihbarat türü olarak siber istihbarat
Cyber intelligence as a type of intelligence
- Tez No: 1022075
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SAİD ALTINIŞIK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Yönetim Bilişim Sistemleri, Management Information Systems
- Anahtar Kelimeler: Siber güvenlik, Siber istihbarat, Cyber security, Cyber intelligence
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Düzce Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Yönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Siber dünyanın bireysel, kurumsal ve özellikle de ulusal düzeyde giderek daha yaygın ve etkili hale gelmesi güvenlik anlayışını ve istihbarat üretim süreçlerini de dönüştürmektedir. Bu bağlamda araştırmanın amacı, siber istihbaratı bir istihbarat türü olarak ele alarak“geleneksel istihbarat disiplinlerinden hangi yönleriyle ayrıştığını ve istihbarat üretim sürecine ne tür yenilikler kazandırdığını ortaya koymak”,“siber istihbaratın istihbarat ekosistemindeki etkisinin evrimsel bir dönüşüm mü yoksa disiplinler arası dengeleri kökten dönüştüren devrimsel bir kırılma mı”olduğuna ilişkin soru işaretlerini deneyime dayalı saha verileriyle ele almaktır. Araştırmada yöntem olarak nitel yaklaşım benimsenmiş; araştırma deseni olarak uzmanların deneyimlerini ve bu deneyimlere yükledikleri anlamları görünür kılmaya elverişli fenomenolojik deseni kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış mülakat tekniğine başvurulmuştur. Mülakat yapılacak olan katılımcılar amaçlı örnekleme yoluyla seçilmiş, ilk temas kurulan mülakilerden sonraki kişiler kartopu örnekleme yoluyla belirlenmiştir. Mülakatlar, istihbarat alanında görev yapan uzmanlar ile özel sektörde çalışan siber güvenlikçileri kapsayacak şekilde yürütülmüştür. Bu kapsamda 11 istihbarat uzmanı ve 10 siber güvenlik uzmanı ile mülakat yapılmıştır. Elde edilen veriler tümevarımcı nitel içerik analizi kapsamında çözümlenmiş ve önce açık kodlama yapılmıştır. Ardından örtüşen kodlar bir araya getirilerek temalar oluşturulmuştur. Kodlama güvenirliğini artırmak amacıyla ikinci bir araştırmacı ile karşılaştırmalı kodlama süreci yürütülmüş ve kod/tema seti üzerinde uzlaşı sağlanmıştır. Bulgular siber istihbaratın geleneksel istihbarat disiplinlerinden belirgin biçimde ayrıştığını ortaya koymaktadır. Bu ayrışma verinin dijital niteliği, fiziksel mekândan bağımsız olarak işlenebilme, gerçek zamanlı işlem hızı ve kesintisiz süreklilik, ölçeklenebilirlik yapısı ve otomasyon temelli analiz süreçleri gibi temel eksenler üzerinde şekillenmektedir. Katılımcıların önemli bir bölümü siber istihbaratın tek başına“yeterli”görülemeyeceğini; niyet, motivasyon ve bağlam üretimi gibi alanlarda özellikle insan istihbaratı başta olmak üzere geleneksel istihbarat disiplinleriyle hibrit kullanımın etkin yöntem olduğunu vurgulamıştır. Bunların yanında istihbarat; toplama teknikleri bakımından“pasif savunma”anlayışından, proaktif tehdit avcılığına geçiş, anomali tespiti, makine öğrenmesi, yapay zekâ destekli analiz, açık kaynak istihbaratının genişleyen kaynak alanları ve erken uyarı kapasitesi öne çıkan yeniliklerdir. Bu çerçevede çalışma, siber istihbaratın etkisini, tek yönlü bir yerini alma ilişkisiyle açıklamaktan ziyade istihbari bilgi ve veri üretim rejimini dönüştüren devrimsel unsurlar ile istihbarat disiplinleri arası entegrasyonu güçlendiren evrimsel dinamiklerin birlikte işlediği bir dönüşüm olarak kavramsallaştırmaktadır.
Özet (Çeviri)
The growing prevalence and impact of the cyber world at individual, organizational, and particularly national levels are transforming security perceptions and intelligence production processes. In this context, this study aims to examine cyber intelligence as an intelligence discipline by revealing the aspects through which it differs from traditional intelligence disciplines and the innovations it introduces into intelligence production processes. It also explores whether the impact of cyber intelligence on the intelligence ecosystem represents an evolutionary transformation or a revolutionary shift that fundamentally alters interdisciplinary balances, based on experience-driven field data. A qualitative research approach was adopted, and a phenomenological research design was employed to explore experts' experiences and the meanings they attribute to these experiences. Semi-structured interviews were used as the data collection method. Participants were selected through purposive sampling, while subsequent participants were identified through snowball sampling. The study included interviews with intelligence professionals and cybersecurity experts working in the private sector. In total, 11 intelligence experts and 10 cybersecurity experts participated in the research. The collected data were analyzed through inductive qualitative content analysis. Initially, open coding was conducted, and then themes were developed by combining related codes. To enhance coding reliability, a comparative coding process was conducted with a second researcher, and consensus was reached regarding the final code and theme structure. The findings indicate that cyber intelligence differs significantly from traditional intelligence disciplines. This differentiation is shaped by key dimensions including the digital nature of data, processing capability independent of physical space, real-time analysis capacity, continuous operational capability, scalability, and automation-based analytical processes. Participants emphasized that cyber intelligence alone cannot be considered sufficient and that hybrid integration with traditional intelligence disciplines, particularly human intelligence, is essential for understanding intent, motivation, and context. The study also identifies significant innovations in intelligence practices, including the transition from reactive defense approaches to proactive threat hunting, anomaly detection, machine learning, artificial intelligence-supported analysis, the expanding role of open-source intelligence and enhanced early warning capabilities. Accordingly, rather than conceptualizing cyber intelligence as a replacement for traditional intelligence disciplines, this study argues that it represents a transformation process in which revolutionary elements reshaping intelligence information and data production coexist with evolutionary dynamics that strengthen integration among intelligence disciplines.
Benzer Tezler
- Güvenlik operasyonu merkezlerinde olayların önceliklendirilmesi ve analist atamasına yönelik çok kriterli bir karar destek çerçevesi
A multi-criteria decision support framework for incident prioritization and analyst assignment in security operations centers
EYÜP CAN KILINÇDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolIşık ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BARIŞ ÇELİKTAŞ
- Bir istihbarat türü olarak tıbbi istihbarat
Medical intelligence as a type of intelligence
YASİN YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Uluslararası İlişkilerJandarma ve Sahil Güvenlik AkademisiGüvenlik Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET KURUM
- Stratejik istihbarat türü olarak siyasi istihbarat
Political intelligence as the type of strategic intenlligence
SEÇKİN AKÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Siyasal BilimlerAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMED HÜSEYİN MERCAN
- Suriye İç Savaşı sonrası Hatay ilinde sınır güvenliği ve kaçakçılık faaliyetleri: Paydaş algıları üzerine bir inceleme
Border security and smuggling activities in Hatay province after the Syrian Civil War: An examination of stakeholder perceptions
METEHAN BALCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Siyasal BilimlerSinop ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET SAMET ERDEM
- Çağdaş Suriye nesrinde siyasî hapishane edebiyatı üzerine eleştirel bir bakış
The literature of political prisons in contemporary Syrian prose analytical prepective
ABDOLGADER MOHAMED ALİ
Yüksek Lisans
Arapça
2014
Doğu Dilleri ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. FİKRET ARSLAN