XVI. yüzyıl tezkirelerinde Osmanlı sosyal hayatı
Ottoman social life in sixteenth-century tezkires
- Tez No: 1022173
- Danışmanlar: PROF. DR. NESLİHAN İLKNUR KOÇ KESKİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, 16. yüzyıl şuarâ tezkirelerinde Osmanlı sosyal hayatının nasıl yer aldığı ele alınmıştır. Osmanlı kültür ve edebiyatının belirgin biçimde şekillendiği bu yüzyılda kaleme alınan tezkireler, şairlerin hayatlarını ve eserlerini tanıtan biyografik metinler olmanın yanı sıra dönemin sosyal yapısına, değerlerine, kurumlarına ve gündelik hayatına dair önemli veriler sunmaktadır. Bu çerçevede Garîbî, Sehî Bey, Latîfî, Ahdî, Âşık Çelebi, Hasan Çelebi ve Beyânî tezkireleri ile Gelibolulu Âlî'nin Künhü'l-ahbâr'ının tezkire kısmı taranmış; elde edilen malzeme tematik başlıklar altında tasnif edilerek değerlendirilmiştir. Çalışmanın amacı, Osmanlı sosyal hayatının tezkirelerde hangi yönleriyle ve nasıl anlatıldığına odaklanmaktır. Bu nedenle biyografik kayıtlar, anekdotlar ve gözlemler sosyal hayata dair veri olarak ele alınmıştır. Çalışmada toplumsal yapı ve meslekler, hamilik, âdetler ve inanışlar, davranış ve uygulamalar, ekonomik faaliyetler, eğlence, suç ve cezalandırma, yerleşim merkezleri, eğitim ve hastalık gibi başlıklar altında örnekler değerlendirilmiştir. Bu örnekler, şairlerin sosyal çevreleri, eğitimleri, mesleki konumları ve himaye ilişkileriyle birlikte ele alındığını göstermektedir. Böylece tezkirelerin, şair merkezli bir yapı kurmakla birlikte daha geniş bir toplumsal çerçeve sunduğu görülmektedir. Özellikle ilmiye, kalemiye ve askerî çevreler ile padişah ve devlet erkânıyla kurulan ilişkiler; hamilik, ulûfe ve mansıp gibi unsurlar, şair kimliğinin sosyal statüyle birlikte şekillendiğini göstermektedir. Bu tez, 16. yüzyıl şuarâ tezkirelerinin Osmanlı sosyal hayatını anlamada önemli kaynaklar olduğunu göstermektedir. Tezkirelerdeki verilerin tematik olarak bir araya getirilmesi, dönemin toplumsal yapısına daha bütünlüklü bakmayı mümkün kılmaktadır. Ayrıca bu metinlerin sosyal hayatı doğrudan yansıtan değil, seçen ve yorumlayan metinler olduğu ortaya konulmaktadır. Bu yönüyle çalışma hem tezkire literatürüne hem de Osmanlı sosyal tarihi araştırmalarına katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines how Ottoman social life is represented in sixteenth-century shuarâ tezkires. As biographical works introducing the lives and writings of poets, these texts also provide important information on the social structure, values, institutions, and daily life of the Ottoman world. Within this framework, the tezkires of Garîbî, Sehî Bey, Latîfî, Ahdî, Âşık Çelebi, Hasan Çelebi, and Beyânî, together with the tezkire section of Gelibolulu Âlî's Künhü'l-ahbâr, were analyzed. The material obtained was classified and evaluated under thematic categories. The study focuses on the ways Ottoman social life is presented in these works. Accordingly, biographical records, anecdotes, and observations were treated as sources of social data. Examples were examined under such headings as social structure and professions, patronage, customs and beliefs, behaviors and practices, economic activities, entertainment, crime and punishment, settlement centers, education, and illness. These examples show that poets were portrayed together with their social environment, education, professional status, and patronage relations. Although centered on poets, the tezkires offer a broader social framework. Relations with the ilmiye, kalemiye, and military classes, as well as with the sultan and state officials, and such elements as patronage, ulûfe, and official appointments demonstrate that poetic identity was shaped together with social status. This thesis shows that sixteenth-century tezkires are important sources for understanding Ottoman social life. Thematic analysis reveals both the social structure of the period and the selective nature of tezkire narratives. Thus, the study contributes to tezkire scholarship and Ottoman social history.
Benzer Tezler
- XVI- XVII. yüzyıl şuara tezkirelerinde şair sultan ve şehzadelere dair poetik değerlendirmeler
Başlık çevirisi yok
EMİNE FENER İBİŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıArtvin Çoruh ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ADNAN UZUN
- XVI. Yüzyıl tezkirelerinde sultan şairlere dair biyografi ve bilgilerin değerlendirilmesi
Evaluation of biographies and knowledges about sultan poets in XVIth Century tezkires
MÜNEVVER TÖRÜN ALTUNAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıSüleyman Demirel ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELAMİ TURAN
- Herat ekolü ve XVI. yüzyıl Şu'arâ tezkirelerinde bilgi kaynakları ve bu kaynaklardan istifade ediş yönleri
Sources of obtaining data on poets from the antholagies of Herat school to 16th century poetry anthologies
FARUK SÖNMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Türk Dili ve EdebiyatıYüzüncü Yıl Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MEHMET HALİL ERZEN
- XVIII. yüzyıl tezkirelerinde bilgi kaynakları ve bu kaynaklardan yararlanma biçimleri
XVIII. information sources of the century constituents and their use of these resources
HALİM GİDEROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Türk Dili ve EdebiyatıYüzüncü Yıl Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MEHMET HALİL ERZEN
- Âşık Çelebi tezkiresindeki poetik kavramlar
Poetic concepts in tezkire of Âşik Çelebi̇
LEVENT SARIÇOBAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Türk Dili ve EdebiyatıArtvin Çoruh ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ABDULKADİR ERKAL