Hatay ilinde pamuk çeşitleri üzerinde Helicoverpa armigera (Hübner) (Lepıdoptera: Noctuıdae)'nın populasyon dinamikleri ve zarar oranlarının bitkinin fenolojik dönemlerine göre belirlenmesi
Determination of the population dynamics and damage levels of Helicoverpa armigera (Hübner) (Lepidoptera: Noctuidae) on cotton cultivars in Hatay province in relation to the phenological growth stages of the host plant
- Tez No: 1022579
- Danışmanlar: PROF. DR. NİHAT DEMİREL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, 2021-2023 üretim sezonlarında Hatay ilinin Antakya, Altınözü, Kırıkhan ve Reyhanlı ilçelerinde farklı pamuk çeşitleri üzerinde yürütülmüş ve Helicoverpa armigera (Hübner) (Lepidoptera: Noctuidae)'nın populasyon gelişimi ile bulaşıklık düzeylerinin pamuk bitkisinin fenolojik gelişim evreleri, iklim faktörleri ve çeşit özellikleriyle olan ilişkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında feromon tuzakları, düzenli arazi gözlemleri ve örnekleme yöntemleri kullanılarak zararlının ergin, yumurta ve larva populasyon yoğunlukları ile bulaşıklık oranları değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçları, H. armigera popülasyon yoğunluğunun yıllara, ilçelere, pamuk çeşitlerine ve mikroklimatik koşullara bağlı olarak önemli farklılıklar gösterdiğini ortaya koymuştur. Feromon tuzaklarından elde edilen verilere göre, zararlının ergin popülasyonu özellikle pamuk bitkisinin generatif gelişim dönemlerinde artış göstermiş; en yüksek yoğunluklar çoğunlukla Kırıkhan ve Reyhanlı ilçelerinde belirlenmiştir. Çalışma süresince en yüksek ergin popülasyon yoğunluğu, 2022 yılında Kırıkhan ilçesinde farklı pamuk çeşitlerinde toplam 43.253 birey olarak kaydedilmiş; 2021 ve 2023 yıllarında ise Reyhanlı ilçesinde MAY 455 ST (az tüylü) çeşidinde sırasıyla 13.644 ve 12.096 ergin birey belirlenmiştir. Pamuk çeşitleri bakımından yapılan değerlendirmelerde, LAZER (tüysüz), ARMADA (tüysüz) ve MAY 455 ST (az tüylü) çeşitlerinde popülasyon yoğunluğu ve bulaşıklık oranlarının BA1010 (tüylü) çeşidine göre daha yüksek olduğu saptanmıştır. Antakya ilçesinde LAZER (tüysüz) çeşidinde 2022 ve 2023 yıllarında sırasıyla 5.803 ve 6.118 ergin birey belirlenirken, Altınözü ilçesinde ARMADA (tüysüz) çeşidinde 2023 yılında 7.925 ergin birey kaydedilmiştir. Bu durum, çeşitlerin morfolojik ve fenolojik özelliklerinin zararlının konukçu tercihi üzerinde etkili olabileceğini göstermiştir. Larva bulaşıklığı açısından değerlendirildiğinde, bulaşıklık oranlarının özellikle taraklanma, çiçeklenme ve erken koza bağlama dönemlerinde arttığı belirlenmiştir. En yüksek bulaşıklık oranı, 2021 yılında Reyhanlı ilçesinde MAY 455 ST (az tüylü) çeşidinde %10,60 olarak kaydedilmiştir., 2023 yılında ise Altınözü ilçesinde ARMADA (tüysüz) ve MAY 455 ST (az tüylü) çeşitlerinde toplam 41 bulaşık bitki ile %8,20 bulaşıklık oranı belirlenmiştir. Vejetatif gelişim döneminde düşük seviyelerde seyreden popülasyon yoğunluğunun, generatif organların oluşumuyla birlikte hızla arttığı ve sezon sonuna doğru azaldığı gözlenmiştir. Yumurta ve larva popülasyonlarının değerlendirildiği çalışmalarda, 2022 yılında popülasyon yoğunluklarının genel olarak düşük seviyede kaldığı, 2023 yılında ise belirgin artış gösterdiği belirlenmiştir. En yüksek yumurta ve larva yoğunluğu Kırıkhan ilçesinde LAZER (tüysüz) /BA1010 (tüylü) çeşitlerinde sırasıyla 33 yumurta ve 30 larva olarak kaydedilmiştir. Zararlının özellikle sıcaklığın 28-35 °C aralığında ve nispi nemin %40-74 düzeylerinde bulunduğu koşullarda daha yoğun popülasyon oluşturduğu saptanmıştır. Kırıkhan ilçesinde yüksek sıcaklık ve düşük nem koşullarının popülasyon artışını hızlandırdığı, Reyhanlı ilçesinde ise orta düzey nispi nem koşullarında popülasyon sürekliliğinin devam ettiği belirlenmiştir. Genel olarak, Helicoverpa armigera popülasyon dinamiklerinin pamuk bitkisinin fenolojik gelişim evreleri ile sıcaklık ve nispi nem koşullarından önemli ölçüde etkilendiği belirlenmiştir. Zararlının özellikle taraklanma, çiçeklenme ve erken koza bağlama dönemlerinde ekonomik zarar oluşturma potansiyelinin arttığı saptanmıştır. Bu nedenle, mücadele programlarının bitkinin fenolojik gelişim evreleri, lokal iklim verileri, feromon tuzaklarından elde edilen popülasyon izleme sonuçları ve düzenli arazi gözlemleri birlikte değerlendirilerek planlanmasının daha etkili olacağı sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışma, Türkiye'de farklı yaprak tüylülüğü özelliklerine sahip pamuk çeşitlerinde H. armigera popülasyon dinamiklerini üç yıl boyunca karşılaştırmalı olarak değerlendiren ilk çalışmalardan biridir. Elde edilen bulguların, entegre zararlı yönetimi programlarının geliştirilmesine ve uygun mücadele zamanının belirlenmesine katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
This study was conducted during the 2021-2023 growing seasons in the Antakya, Altınözü, Kırıkhan, and Reyhanlı districts of Hatay, with the aim of determining the relationships between the population development and infestation levels of Helicoverpa armigera (Hübner) (Lepidoptera: Noctuidae) and the phenological growth stages, climatic factors, and varietal characteristics of different cotton cultivars. Within the scope of the study, adult, egg, and larval population densities, as well as infestation rates of the pest, were evaluated using pheromone traps, regular field observations, and sampling methods. The results revealed that the population density of H. armigera varied significantly depending on years, districts, cotton cultivars, and microclimatic conditions. According to data obtained from pheromone traps, adult populations increased particularly during the generative growth stages of the cotton plant, with the highest densities generally recorded in the Kırıkhan and Reyhanlı districts. During the study period, the highest adult population density was recorded in 2022 in Kırıkhan district, with a total of 43,253 individuals across different cotton cultivars. In 2021 and 2023, 13,644 and 12,096 adult individuals, respectively, were recorded in the MAY 455 ST (slightly hairy) cultivar in Reyhanlı district. Evaluations among cotton cultivars indicated that the LAZER (hairless), ARMADA (hairless), and MAY 455 ST (slightly hairy) cultivars exhibited higher population densities and infestation rates compared to the BA1010 (hairy) cultivar. In Antakya district, 5,803 and 6,118 adult individuals were recorded in the LAZER (hairless) cultivar in 2022 and 2023, respectively, while in Altınözü district, 7,925 adult individuals were recorded in the ARMADA (hairless) cultivar in 2023. These findings suggest that the morphological and phenological characteristics of the cultivars may influence host preference of the pest. In terms of larval infestation, infestation rates increased particularly during the squaring, flowering, and early boll formation stages. The highest infestation rate was recorded in 2021 in the MAY 455 ST (slightly hairy) cultivar in Reyhanlı district, reaching 10.60%. In 2023, a total of 41 infested plants and an infestation rate of 8.20% were determined in the ARMADA (hairless) and MAY 455 ST (slightly hairy) cultivars in Altınözü district. Population density, which remained low during the vegetative growth stage, increased rapidly with the formation of generative organs and declined toward the end of the season. Studies evaluating egg and larval populations showed that population densities generally remained low in 2022 but increased markedly in 2023. The highest egg and larval densities were recorded in the LAZER (hairless) and BA1010 (hairy) cultivars in Kırıkhan district, with 33 eggs and 30 larvae, respectively. The pest formed denser populations particularly under conditions where temperatures ranged between 28-35 °C and relative humidity ranged between 40-74%. In Kırıkhan district, high temperature and low humidity conditions accelerated population growth, whereas in Reyhanlı district, moderate relative humidity conditions supported population continuity. Overall, the population dynamics of H. armigera were found to be significantly influenced by the phenological growth stages of the cotton plant, as well as by temperature and relative humidity. The pest was determined to have an increased potential to cause economic damage, particularly during the squaring, flowering, and early boll-setting stages. Therefore, it was concluded that pest management programs would be more effective if they were planned by integrating the phenological growth stages of the crop, local climatic data, population monitoring results obtained from pheromone traps, and regular field observations. This study is one of the first in Türkiye to comparatively evaluate the population dynamics of H. armigera on cotton cultivars with different leaf pubescence characteristics over a three-year period. The findings are expected to contribute to the development of integrated pest management programs and to the determination of the optimal timing for control measures.
Benzer Tezler
- Hatay ilinde pamuk çeşitleri üzerinde pamuk bitki tahtakuruları, Lygus Spp. (Hemıptera: Mırıdae)'nin popülasyon yoğunluğunun bitkinin fenolojik dönemlerine göre belirlenmesi
Determination of the population density of cotton plant bugs Lygus Spp. (Hemiptera: Miridae) on cotton varieties at different phenological stages in Hatay province
BATUHAN UZGAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
ZiraatHatay Mustafa Kemal ÜniversitesiBitki Koruma Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİHAT DEMİREL
- Hatay ilinde pamuk çeşitleri üzerinde yaprak pireleri [Empoasca decipiens (paoli) ve Asymmetrasca decedens (paoli) (hemiptera: cicadellidae)]'nin popülasyon yoğunluğunun bitkinin fenolojik dönemlerine göre belirlenmesi
Determination of the population density of leafhoppers [Empoasca decipiens (paoli) and Asymmetrasca decedens (paoli) (hemiptera: cicadellidae)] on cotton varieties at different phenological stages in Hatay province
BERKAY HALAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
ZiraatHatay Mustafa Kemal ÜniversitesiBitki Koruma Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİHAT DEMİREL
- Hatay ilinde üretimi yapılan pamuk tohumu küspelerinin besin madde içerikleri ve Gossypol düzeylerinin belirlenmesi
Determination of nutrient content and Gossypol level of cotton seed cake produced in Hatay region
AKIN USTAOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
ZiraatMustafa Kemal ÜniversitesiZootekni Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. ŞERAFETTİN KAYA
- Yağlı tohumlar ve bitkisel yağ sektörünün finansal analizi: Hatay ilinde bir uygulama
The financial analysis of oil seeds and vegetable oil sector: An application on Hatay
ONUR CENK ERGÜVEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
İşletmeMustafa Kemal Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SONGÜL KAKİLLİ ACARAVCI