Şizofreni tanılı bireylerde bilişsel değerlendirme, özgür irade ve belirlenimcilik düzeylerinin şiddet eğilimleri ile ilaç tutumlarına etkisi
The effect of cognitive assessment, free will and determinism levels on violence tendencies and medication attitudes in individuals diagnosed with schizophrenia
- Tez No: 1022656
- Danışmanlar: DOÇ. DR. NURGÜL ÖZDEMİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hemşirelik, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Bilişsel değerlendirme, Hemşirelik, Özgür irade, Şizofreni, Cognitive assessmen, Nursing, Freedom of will, Schizophrenia
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gaziantep Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Hemşirelik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Psikiyatri Hemşireliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada, şizofreni tanılı bireylerin bilişsel, özgür irade ve belirlenimcilik düzeylerinin şiddet eğilimli davranışlar ve ilaç tutumları ile ilişkisini incelenmek amacı ile yapıldı. Araştırma verileri 1Aralık 2024-1 Aralık 2025 tarihlerinde Şanlıurfa Eğitim Araştırma Hastanesine bağlı Toplum Ruh Sağlığı biriminde 110 şizofreni tanılı birey ile gerçekleştirildi. Verilerin toplanmasında Kişisel bilgi formu, Şizofreni Bilişsel Değerlendirme Ölçeği (ŞBDÖ), Özgür İrade ve Belirlenimcilik Ölçeği (ÖİBÖ), Buss ve Perry Saldırganlık Ölçeği (BPSÖ), İlaç Tutum Ölçeği (İTÖ) kullanıldı. Elde edilen veriler sonucunda, ŞBDÖ global formu ile BPSÖ toplam puanı ile pozitif yönde orta düzeyde, İTÖ toplam puanı ile negatif yönde orta düzeyde bir ilişki bulunmuştur (p<0.05). ÖİBÖ kaderci belirlenimci alt boyutu ile BPSÖ pozitif yönde yüksek düzeyde anlamı bir ilişki bulunurken, özgür irade alt boyutuyla ise negatif yönde zayıf bir ilişki saptanmıştır. ÖİBÖ kaderci belirlenimci alt boyutu ile İTÖ toplam puanı arasında negatif yönlü orta düzeyde anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p<0.05). Şizofreni tanılı bireylerde kurulan çoklu doğrusal regresyon analizi sonucunda; bağımsız değişkenlerin ilaç tutumundaki değişimin %31,5'ini (F=9,564; p<0,001) açıkladığı, şiddet eğilimindeki varyansın ise %70,4'ünü (F=49,535; p<0,001) açıkladığı ve her iki modelin de istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır. Araştırma sonucunda bilişsev işlesevlliğin ve özgür irade ve kaderci belirlenimci inanışlarının şidddet eğilimi ile ilaç tutumlarına etkili olduğu belirlendi. Şizofreni hastalarında ilaç uyumunu artırmak ve saldırganlık eğilimini en alt düzeye indirmek amacıyla; psikiyatri hemşirelerinin düzenleyecekleri psikoeğitim programları aracılığıyla hastaların bilişsel değerlendirme süreçlerini, özgür irade ve belirlenimcilik algılarını daha işlevsel hale getirmeleri önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
This study was conducted to examine the relationship between cognitive levels, free will, and determinism with violent behaviors and medication attitudes in individuals diagnosed with schizophrenia. The study data were collected between December 1, 2024, and December 1, 2025, from 110 individuals diagnosed with schizophrenia at the Community Mental Health Center affiliated with Şanlıurfa Training and Research Hospital. Data were gathered using a Personal Information Form, the Schizophrenia Cognitive Rating Scale (SCoRS), the Free Will and Determinism Plus Scale (FAD-Plus), the Buss-Perry Aggression Questionnaire (BPAQ), and the Drug Attitude Inventory (DAI). As a result of the data analysis, a moderate positive correlation was found between the SCoRS global score and the BPAQ total score, while a moderate negative correlation was identified with the DAI total score (p<0.05). Regarding the subscales of the FAD-Plus, a highly significant positive correlation was observed between the fatalistic determinism subscale and the BPAQ, whereas a weak negative correlation was found with the free will subscale. Additionally, a moderate negative correlation was determined between the fatalistic determinism subscale and the DAI total score (p<0.05). Multiple linear regression analysis revealed that the independent variables predicted 31.5% (F=9,564; p<0,001) of the variance in medication attitudes and explained 70.4% (F=49,535; p<0,001) of the variance in violent tendencies, with both models demonstrating statistical significance. In conclusion, it was determined that cognitive functionality, free will, and fatalistic determinism beliefs have a significant impact on violent tendencies and medication attitudes. To enhance medication adherence and minimize aggressive tendencies in patients with schizophrenia, it is recommended that psychiatric nurses optimize patients' cognitive evaluation processes and render their free will and determinism perceptions more functional through structured psychoeducation programs.
Benzer Tezler
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı ergenlerde duyusal işlemleme ve interoseptif farkındalık özelliklerinin yürütücü işlevlerle ilişkisi
The relationship between sensory processing and interoceptive awareness characteristics and executive functions in adolescents diagnosed with attention-deficit/hyperactivity disorder
AYSU KAÇAR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İPEK SÜZER GAMLI
- Karşıt olma karşı gelme bozukluğu tanısı konan çocuk ve ergenlerin empati ve duygusal yüz ifadelerini tanıma becerileri
Empathy and emotional facial expressions recognitionskills of children and adolescents that diagnosed withoppositional defiant disorder
HİLAL AYDEMİR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2018
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ESRA ÇÖP
- Kaygı bozukluğu tanısı olan ergenlerde davranış problemleri ile empatik yanıtlılığın ve duygu tanımanın ilişkisi
Başlık çevirisi yok
BURCU YILDIRIM BUDAK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2018
PsikiyatriMarmara ÜniversitesiÇocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NEŞE PERDAHLI FİŞ
- Şizofreni hastalarında bilişsel yanlılıkların suç işleme davranışı ile ilişkisinin araştırılması
Başlık çevirisi yok
ÖZGECAN ÖZGÜN EROL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERDAR SÜLEYMAN CAN
- Demans için ailesel riskin şizofreni-bipolar bozukluk spektrumunda bilişsel işlevler, klinik seyir ve işlevselliğe etkisi
The effect of familial risk for dementia on cognitive functions, clinical course, and functioning in the schizophrenia–bipolar disorder spectrum
ZEYNEP GÜL DAĞLAR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
PsikiyatriDokuz Eylül ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM EMRE BORA