Geri Dön

Mimarlıkta temsil üretme aracı olarak yapay zeka kullanımı

The use of artificial intelligence as a tool for representation in architecture

PDF İndir

  1. Tez No: 1022661
  2. Yazar: GÖKBERK ÖZDEMİR
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. CEYDA ÖZGEN, DR. ÖĞR. ÜYESİ SALİHA TÜRKMENOĞLU BERKAN
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Mimarlık, Architecture
  6. Anahtar Kelimeler: Mimari temsil, Yapay zeka, Architectural representation, Artificial intelligence
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Gebze Teknik Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu araştırmada, üretken yapay zeka teknolojilerinin mimarlıkta görsel temsil üretme sürecindeki kullanım potansiyeli incelenmiştir. Çalışma, mimari temsilin tarihsel ve kuramsal çerçevesinden hareketle, geleneksel ve dijital temsil araçları ile üretken yapay zeka tabanlı görsel üretim biçimleri arasındaki ilişkiyi değerlendirmekte ve güncel metinden-görüntüye ile görüntüden-görüntüye çalışan platformların mimarlık pratiğine nasıl entegre olabileceğini sorgulamaktadır. Araştırmanın temel yaklaşımı, üretken yapay zeka destekli görsel üretim araçlarının mimari temsil üretiminde hangi düzeyde etkili olduğu, mimari bilgiyi ne ölçüde işleyebildiği ve tasarım sürecine nasıl katkı sunduğunu incelemektir. Bu doğrultuda araştırmanın amacı, üretken yapay zeka destekli görsel üretim uygulamalarının mimari temsil üretiminde alternatif bir araç olarak sunduğu olanakları değerlendirmek, farklı platformların görsel çıktı üretme performanslarını karşılaştırmak ve bu araçların mimari tasarım sürecine entegrasyon potansiyelini ortaya koymaktır. Çalışma, kuramsal ve uygulamalı aşamalardan oluşan bütüncül bir yöntem ile yürütülmüştür. Kuramsal aşamada mimari temsil ve üretken yapay zeka konularında literatür taraması gerçekleştirilmiştir. Uygulama aşamasında ise ArchDaily platformunda yayımlanan kültür yapıları arasından seçilen projeler üzerinden iki ayrı temsil üretim modeli geliştirilmiştir. Birinci modelde, 2022–2025 yılları arasından seçilen 10 projeye ait mimari açıklama raporları metin girdisi olarak kullanılmış, bu metinler tematik analiz ve GPT tabanlı doğal dil işleme ile incelenerek mimari parametreler belirlenmiş, mimari üretim için istem şablonları oluşturulmuş ve metinden-görüntüye üretim gerçekleştirilmiştir. İkinci modelde ise aynı kategori içinden seçilen 10 projeye ait yapı görselleri ile metinsel istem birlikte kullanılarak grafik ve atmosferik varyasyonlar üzerinden görüntüden-görüntüye üretim yapılmıştır. Her iki modelde de ArchiVinci AI, Archsynth AI, DALL-E, DreamStudio AI, Krea AI, Leonardo AI, Midjourney ve Mnml AI platformları kullanılmıştır. Araştırma bulguları, üretken yapay zeka platformlarının mimari temsil üretiminde aynı düzeyde performans göstermediğini, başarının temsil modeli, girdi türü, istem kurgusu ve platform özelliklerine bağlı olarak değiştiğini ortaya koymuştur. Metinden-görüntüye üretimin erken tasarım ve kavramsal temsil süreçlerinde, görüntüden-görüntüye üretimin ise tasarım sonrası sunum ve atmosferik varyasyon üretiminde güçlü bir potansiyel taşıdığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, üretken yapay zeka araçlarının mimari tasarım projelerinde geleneksel ve dijital temsil araçlarına ek olarak temsil repertuarını genişleten, alternatif görsel üretim olanakları sunan ve tasarım sürecine farklı aşamalarda katkı sağlayabilen bir temsil aracı olarak değerlendirilebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Üretken yapay zeka teknolojilerinin erken tasarım, kavramsal temsil, sunum ve atmosferik varyasyon üretimi gibi farklı aşamalardaki katkı potansiyelleri belirlenmiş ve mimarlık pratiğine yönelik değerlendirmeler geliştirilmiştir. Bu bağlamda tez çalışmasının, üretken yapay zeka teknolojilerinin mimarlıkta temsil üretim sürecindeki rolünü kuramsal ve uygulamalı düzeyde ele alan araştırmalara katkı sunacaktır.

Özet (Çeviri)

This research examines the potential use of generative artificial intelligence technologies in the production of visual representation in architecture. Drawing on the historical and theoretical framework of architectural representation, the study evaluates the relationship between traditional and digital representation tools and generative artificial intelligence-based modes of visual production, and investigates how contemporary text-to-image and image-to-image platforms may be integrated into architectural practice. The central research problem concerns the extent to which generative artificial intelligence-supported visual production tools are effective in producing architectural representations, how effectively they process architectural knowledge, and how they contribute to the design process. Accordingly, the aim of the study is to evaluate the possibilities offered by generative artificial intelligence-supported visual production applications as an alternative tool for architectural representation, to compare the visual output performance of different platforms, and to reveal the integration potential of these tools within the architectural design process. The study was conducted through a holistic methodology consisting of theoretical and applied stages. In the theoretical stage, a literature review was carried out on architectural representation and generative artificial intelligence. In the applied stage, two separate representation production models were developed based on projects selected from cultural buildings published on the ArchDaily platform. In the first model, architectural description reports of 10 projects selected from the years 2022–2025 were used as text input. These texts were examined through thematic analysis and GPT-based natural language processing, architectural parameters were identified, prompt templates for architectural production were constructed, and text-to-image generation was carried out. In the second model, image-to-image generation was conducted through graphic and atmospheric variations by using building images from 10 projects selected from the same category together with textual prompts. In both models, the platforms ArchiVinci AI, Archsynth AI, DALL-E, DreamStudio AI, Krea AI, Leonardo AI, Midjourney, and Mnml AI were used. The findings demonstrate that generative artificial intelligence platforms do not perform at the same level in the production of architectural representation, and that success varies depending on the representation model, input type, prompt construction, and platform characteristics. It was determined that text-to-image generation has a stronger potential in early design and conceptual representation processes, whereas image-to-image generation has a stronger potential in post-design presentation and the production of atmospheric variations. As a result, generative artificial intelligence tools can be considered representational tools that expand the repertoire of representation in architectural design projects, offer alternative possibilities for visual production in addition to traditional and digital representation tools, and contribute to different stages of the design process. The contribution potential of generative artificial intelligence technologies in different phases, such as early design, conceptual representation, presentation, and atmospheric variation production, was identified, and evaluations directed toward architectural practice were developed. In this context, it is expected that this thesis will contribute to research addressing the role of generative artificial intelligence technologies in the process of representation production in architecture at both theoretical and applied levels.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    982721

    Data-driven design framework for AI-aided interactive architectural panels

    Yapay zekâ destekli etkileşimli mimari paneller için veri odaklı tasarım çerçevesi

    ÖMER KASIM KAROUT

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2025

    Mimarlıkİstanbul Teknik Üniversitesi

    Bilişim Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. AYŞEGÜL AKÇAY KAVAKOĞLU

  2. Tez No

    894789

    The design space of the basic design studio: An analysis and assessment with synthetic solutions

    Temel tasarım stüdyosunun tasarım uzayı: Sentetik çözümlerle bir ölçme ve değerlendirme

    SELEN ÇİÇEK

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2023

    Mimarlıkİstanbul Teknik Üniversitesi

    Bilişim Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MİNE ÖZKAR KABAKÇIOĞLU

  3. Tez No

    513109

    A review of the applications of vision-based 3D as-built data acquisition technologies in the construction industry

    İnşaat sektöründe 3D as-built veri toplama uygulamalarının incelenmesi

    MAHMOUD ABUFOUDA

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2018

    İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesi

    İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ESİN ERGEN PEHLEVAN

  4. Tez No

    397909

    Evolutionary design assistants for architecture

    Mimarlık için evrimsel tasarım asistanları

    N. ONUR SÖNMEZ

    Doktora

    İngilizce

    İngilizce

    2015

    Mimarlıkİstanbul Teknik Üniversitesi

    Mimarlık Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ARZU ERDEM

    PROF. DR. İKBAL SEVİL SARIYILDIZ

  5. Tez No

    957787

    Posthümanist mimarlık üzerine kuramsal bir okuma: İnsan ve insan dışı varlıklar arasında mekânsal ontolojiler ve ilişkisel ekolojiler

    A theoretical reading on posthumanist architecture: Spatial ontologies and relational ecologies between human and non-human entities

    AZİZE YAVAŞİ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    AntropolojiMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi

    Mimarlık Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. TOLGA SAYIN

Geri Dön