Dini sosyalleşmede annenin rolü: Ortaöğretim öğrencileri ve anneleri üzerine nitel bir araştırma
The role of the mother in religious socialization: A qualitative study of secondary school students and their mothers
- Tez No: 1022676
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FATMA ODABAŞI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyoloji, Din, Sociology, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Din Sosyolojisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, İstanbul'da yaşayan farklı sosyo-ekonomik, kültürel ve dinî arka planlara sahip ailelerden gelen ortaöğretim öğrencilerinin dinî sosyalleşme süreçlerinde annenin rolünü incelemektedir. Araştırmada annenin rolü; anne-çocuk ilişkisi, aile içi dinî aktarım pratikleri, dış çevre unsurları ve kuşaklararası süreklilik/farklılaşma bağlamında ele alınmıştır. Bu çerçevede annelerin kök ailelerinde edindikleri dinî sosyalleşme deneyimlerinin evlilik, annelik ve çalışma hayatıyla nasıl dönüştüğü; bu dönüşümün çocuklarına yönelik dinî aktarım biçimlerine nasıl yansıdığı değerlendirilmiştir. Ayrıca çocukların annelerinden gelen dinî mesajları nasıl algıladıkları, benimsedikleri, sorguladıkları ya da mesafeli karşıladıkları incelenmiştir. Çalışma nitel araştırma yöntemiyle ve fenomenolojik desen çerçevesinde yürütülmüştür. Çalışma grubunu, İstanbul'da ortaöğretim düzeyinde öğrenim gören 20 çocuk ve bu çocukların anneleri olmak üzere toplam 40 katılımcı oluşturmaktadır. Katılımcılarla derinlemesine yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiş; veriler MAXQDA Analytics Pro 2020 programı kullanılarak kodlanmış ve tematik analiz yoluyla çözümlenmiştir. Bulgular, annenin dinî sosyalleşme sürecinde gündelik hayatı düzenleme, ibadetleri hatırlatma, ahlaki değerleri aktarma, örnek olma, açıklama yapma ve çocukla kurduğu ilişki üzerinden etkili bir konumda bulunduğunu göstermektedir. Annelerin dinî aktarımda çoğunlukla sevdirme, yumuşak dil kullanma, baskıdan kaçınma ve çocuğu tamamen serbest bırakmadan takip etme arasında denge kurmaya çalıştıkları görülmüştür. Çocukların anlatıları ise annenin dinî etkisinin yalnızca aktarılan mesajla değil, bu mesajın çocuk tarafından nasıl algılandığıyla da ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Bu algı; anneyle kurulan güven ilişkisi, ergenlik döneminin özerklik arayışı, okul, akran çevresi, dijital alan ve şehirleşme gibi unsurlarla birlikte şekillenmektedir. Bu yönüyle çalışma, annenin dinî sosyalleşmedeki rolünü aile içi aktarım, anne-çocuk ilişkisi, dış çevre unsurları ve kuşaklararası dönüşüm bağlamında değerlendirmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the role of the mother in the religious socialization processes of secondary school students in Istanbul who come from families with different socio-economic, cultural, and religious backgrounds. The role of the mother is discussed in relation to the mother-child relationship, intra-family religious transmission practices, external environmental factors, and intergenerational continuity/differentiation. Within this framework, the study evaluates how mothers' religious socialization experiences in their families of origin have been transformed through marriage, motherhood, and working life, and how this transformation is reflected in their religious transmission practices toward their children. It also examines how children perceive, adopt, question, or distance themselves from the religious messages they receive from their mothers. The study was conducted using a qualitative research method within the framework of a phenomenological design. The study group consists of 40 participants in total, including 20 secondary school students in Istanbul and their mothers. In-depth semi-structured interviews were conducted with the participants; the data were coded using MAXQDA Analytics Pro 2020 and analyzed through content analysis. The findings show that the mother has an influential position in the process of religious socialization through organizing daily life, reminding children of religious practices, transmitting moral values, serving as a role model, providing explanations, and shaping the relationship she establishes with her child. It was found that mothers mostly try to establish a balance between endearing religion to the child, using a gentle language, avoiding pressure, and monitoring the child without leaving them entirely on their own. The children's narratives reveal that the mother's religious influence is related not only to the message conveyed, but also to how this message is perceived by the child. This perception is shaped by the relationship of trust with the mother, the search for autonomy during adolescence, school, peer environment, the digital sphere, and urbanization. In this respect, the study evaluates the mother's role in religious socialization in relation to intra-family transmission, the mother-child relationship, external environmental factors, and intergenerational transformation.
Benzer Tezler
- Gençler ve ebeveynler arasında dini sosyalleşme olgusunun dönüşümü: Tersine dini sosyalleşme perspektifinden bir analiz
Transformation of religious socialization between youth and parents: An analysis from the reverse religious socialization perspective
ÖMER FARUK CENGİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
SosyolojiMarmara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMAL ATAMAN
- Kadın dindarlığı ve sosyalleşme (Yeni Süksün Kasabası örneği)
The religiosity of woman and socialisation the case of Yeni Süksün Town
KADRİYE KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
FelsefeErciyes ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CELALEDDİN ÇELİK
- Dini sosyalleşmede etkenler ve araçlar (Şırnak örneği)
The factors and tools of religious socialization (Sample of Şırnak)
İSMAİL ZEYREK
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
DinAtatürk ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZCAN GÜNGÖR
- Dini sosyalleşmede internet ve sosyal medya etkisi
The effect of internet and social media on religious socialization
MAHİR KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Dinİstanbul ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMAİL DEMİREZEN
- Dini sosyalleşmede cami etkisi: Terme örneği
The role of the mosque on religious socialization: Terme sample
FETHULLAH KARAMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
SosyolojiAnkara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SELMAN YILMAZ