Cumhuriyet döneminde mülki ve iktisadi müfettişlik faaliyetleri (1923-1960)
Administrative and economic inspection activities during the Republican era (1923-1960)
- Tez No: 1022699
- Danışmanlar: PROF. DR. SADİYE TUTSAK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Kamu Yönetimi, Tarih, Public Administration, History
- Anahtar Kelimeler: Bakanlıklar, Cumhuriyet tarihi, Kamu denetimi, Yönetim, İdari denetim, Ministry, Republic history, Public inspection, Management, Administrative supervisions
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Uşak Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Erken Cumhuriyet Dönemi'nde mülki ve iktisadi müfettişlik faaliyetlerini konu edinmektedir. Araştırmada Mülkiye Müfettişleri, Maliye Müfettişleri, Umumi Müfettişlikler ve Umumi Murakabe Heyeti'nin faaliyetleri üzerinden Cumhuriyet'in denetim anlayışı incelenmektedir. Milli Mücadele sonrasında kurulan Türkiye Cumhuriyeti idari, hukuki, toplumsal ve iktisadi alanlarda yeni bir yapılanma sürecine girdi. Merkezi yönetimi güçlendirme, inkılapları ülke geneline yayma, kamu hizmetlerini düzenli hale getirme ve devlet otoritesini taşrada etkin kılma hedefleri doğrultusunda hareket etti. Bu süreçte müfettişlik faaliyetleri, merkezi kararların taşradaki karşılığını izleyen, eksiklikleri belirleyen ve kurumsal işleyişi düzenleyen önemli araçlar olarak öne çıktı. Araştırma, 1923-1960 yılları arasında mülki ve iktisadi denetim mekanizmalarının hangi tarihsel şartlar içinde ortaya çıktığını, nasıl kurumsallaştığını ve Cumhuriyet yönetiminin idari-iktisadi yapılanması içinde nasıl bir işlev üstlendiği sorularına cevap bulma amacındadır. Çalışma nitel tarihsel araştırma yöntemiyle hazırlanmıştır. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı'nda yer alan müfettiş raporları, gizli yazışmalar, idari belgeler, resmî kayıtlar, denetim belgeleri, Resmi Gazete, TBMM zabıt cerideleri, kanunlar, yönetmelikler, resmî raporlar, istatistikler, süreli yayınlar ve akademik literatürden yararlanılmıştır. Araştırma Erken Cumhuriyet Dönemi'nde devletin giderek daha sistemli, sıkı ve kurumsal bir denetim yapısı oluşturduğunu göstermektedir. Bu dönemde mülki denetim, idari aksaklıkların tespitinin yanında merkezi yönetimin taşradaki uygulamaları izlemesine, kamu hizmetlerinin düzenli yürütülmesine ve yerel sorunların merkeze aktarılmasına da katkı sağlamıştır. Bu yönüyle Mülkiye Müfettişleri ve Umumi Müfettişlikler, merkez ile taşra arasındaki idari bağın güçlendirilmesinde önemli bir işlev üstlenmiştir. İktisadi denetim alanında ise kamu kurumları ile kamu iktisadi teşebbüslerinin mali, idari ve üretim faaliyetlerini daha görünür, izlenebilir ve değerlendirilebilir hale gelmiştir. Özellikle Umumi Murakabe Heyeti raporları, KİT'lerin mali yapısı, üretim kapasitesi, yönetim sorunları ve verimlilik durumunun düzenli biçimde takip edildiğini ortaya koymuştur. Sonuç olarak müfettişlik kurumları, Cumhuriyet'in modernleşme, merkezileşme, kurumsallaşma, devlet kapasitesini artırma ve kalkınma hedeflerini sahada izleyen; uygulamadaki eksiklikleri belirleyen ve merkezi karar alma süreçlerine bilgi sağlayan kurumsal araçlar olarak işlev görmüştür.
Özet (Çeviri)
This study examines the activities of administrative and economic inspectorates during the Early Republican Period. The research examines the Republic's approach to oversight through the activities of the Civil Service Inspectors, Finance Inspectors, General Inspectorates, and the General Supervisory Board. Following the War of Independence, the Republic of Turkey entered a process of restructuring in administrative, legal, social, and economic spheres. It acted in accordance with the objectives of strengthening central administration, spreading the reforms across the country, regularizing public services, and ensuring the effectiveness of state authority in the provinces. During this process, inspection activities emerged as crucial tools for monitoring the implementation of central decisions in the provinces, identifying shortcomings, and regulating institutional operations. This study aims to answer the questions of under what historical conditions administrative and economic oversight mechanisms emerged between 1923 and 1960, how they became institutionalized, and what role they played within the administrative and economic structure of the Republican administration. The study was prepared using qualitative historical research methods. The study draws on inspector reports, confidential correspondence, administrative documents, official records, audit documents, the Official Gazette, Grand National Assembly of Turkey (TBMM) minutes, laws, regulations, official reports, statistics, periodicals, and academic literature housed at the Presidency of the State Archives. The research demonstrates that during the Early Republican Period, the state established an increasingly systematic, rigorous, and institutionalized oversight structure. During this period, administrative oversight not only identified administrative shortcomings but also contributed to the central government's monitoring of local implementations, the regular conduct of public services, and the transmission of local issues to the center. In this regard, the Provincial Inspectors and General Inspectorates played a significant role in strengthening the administrative link between the center and the provinces. In the field of economic oversight, the financial, administrative, and production activities of public institutions and public economic enterprises became more transparent, traceable, and evaluable. In particular, the reports of the General Audit Board revealed that the financial structure, production capacity, management issues, and efficiency of public economic enterprises were regularly monitored. In conclusion, the inspectorate institutions have functioned as institutional tools that monitor the Republic's goals of modernization, centralization, institutionalization, enhancing state capacity, and development on the ground; identify shortcomings in implementation; and provide information to central decision-making processes.
Benzer Tezler
- Türk basınına göre Atatürk'ün İstanbul'daki faaliyetleri (01 Temmuz 1927-10 Kasım 1938)
Atatürk's activities in Istanbul, according to the Turkish media (1 July 1927-10 November 1938)
HALUK ÇAĞLAR
Doktora
Türkçe
2011
Türk İnkılap TarihiMarmara ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VAHDETTİN ENGİN
- Çukurova'nın kalkınmasında sosyal ve iktisadi yönleriyle Atatürk çiftlikleri
Social and economic in Cukurova's development Ataturk farms with aspects
NECİP ÇAĞDAŞ ERDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk İnkılap TarihiMersin ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET ASKER
- Demokrat Parti Döneminde iktidar-sivil toplum kuruluşları ilişkileri: 1950-1960
Relations with non-governmental organizations Period ruling Democratic Party: 1950-1960
ALİ ŞAĞAN
Doktora
Türkçe
2013
Türk İnkılap TarihiMarmara ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEMİL ÖZTÜRK
- İmparatorluktan Cumhuriyete Manisa ve göçler: 1860-1960
Manisa and migration, from Empire to Republic: 1860?1960
FERHAT BERBER
- II. Meşrutiyet döneminde Kütahya sancağı
Sanjak of Kütahya in the Second Constitutional era
KÜRŞAT NUSRET ERDEN