Geri Dön

Çocuklarda ultra işlenmiş besin tüketiminin dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, uyku bozuklukları ve antropometrik ölçümlerle ilişkisi

Association of ultra-processed food consumption with attention deficit hyperactivity disorder, sleep disorders and anthropometric measurements in children

PDF İndir

  1. Tez No: 1022761
  2. Yazar: AYA AZMANI MATAR
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. KEVSER TARI
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
  6. Anahtar Kelimeler: Antropometrik Ölçümler, Çocuk sağlığı, Dikkat Eksiklği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), Ultra İşlenmiş Besin (UİB), Uyku Bozukluğu, Anthropometric Measurements, Child Health, Attention Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD), Ultra-Processed Foods (UPF), Sleep Disorders
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu çalışma, 6-12 yaş aralığındaki 332 çocukta Ultra İşlenmiş Besin (UIB) tüketiminin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), uyku bozuklukları ve antropometrik ölçümlerle ilişkisini incelemiştir. Araştırma verileri, ebeveynlere uygulanan Tanıtıcı Bilgi Formu, Besin Tüketim Sıklığı Formu, Conners Ebeveyn Derecelendirme Ölçeği-Kısa Formu ve Çocuklarda Uyku Bozukluğu Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), okul çağı çocukları arasında yaygın görülen; dikkat güçlüğü, dürtüsellik ve aşırı hareketlilikle kendini gösteren nörogelişimsel bir bozukluktur. Çalışma bulgularına göre UIB tüketimi, DEHB'nin tüm alt boyutlarıyla; Karşı gelme (β=0,482; p<0,001), Hiperaktivite (β=0,499; p<0,001), Bilişsel problemler/Dikkatsizlik (β=0,532; p<0,001) ve DEHB indeksi (β=0,526; p<0,001) ile anlamlı düzeyde ilişkili bulunmuş; UIB tüketimi arttıkça DEHB belirtilerinin de belirgin biçimde yoğunlaştığı gözlemlenmiştir. Ultra İşlenmiş Besin (UIB) tüketiminin uyku bozukluklarının tüm alt boyutlarını da anlamlı ve pozitif biçimde yordamıştır: Uyku Başlatma ve Sürdürme Sorunları (UBSS; β=0,315; p<0,001), Uykuda Solunum Bozukluğu (USB; β=0,193; p=0,001), Uykuda Reaksiyon Bozukluğu (URB; β=0,359; p<0,001), Uyku-Uyanıklık Geçiş Bozukluğu (UUGB; β=0,460; p<0,001), Aşırı Uykuluk Bozukluğu (AUB; β=0,479; p<0,001), Uyku Aşırı Terlemesi (UAT; β=0,361; p<0,001) ve toplam uyku bozukluğu puanı (β=0,557; p<0,001). Antropometrik ölçümler arasında yalnızca bel çevresi (β=0,129; p=0,019) ve bel/boy oranı (β=0,172; p=0,004) UIB tüketimiyle anlamlı ilişki göstermiş; diğer ölçümlerle anlamlı bir bağlantı saptanmamıştır. Bu bulgu, UIB'nin genel vücut ağırlığından bağımsız olarak abdominal yağlanmayı özgün biçimde etkileyebileceğine işaret etmektedir. Elde edilen sonuçlar, UIB tüketiminin çocukluk döneminde yalnızca beslenme kalitesini değil; nörogelişimsel işlevsellik, uyku sağlığı ve metabolik risk açısından bağımsız bir yordayıcı olduğunu ortaya koymakta; erken dönem beslenme müdahalelerinin koruyucu bir yaklaşım olabileceğini düşündürmektedir.

Özet (Çeviri)

This study examined the relationship between ultra-processed food (UPF) con-sumption and attention deficit hyperactivity disorder (ADHD), sleep disorders, and anthropometric measurements in 332 children aged 6–12 years. Data were collected using a Sociodemographic Information Form, a Food Frequency Questionnaire, the Conners Parent Rating Scale–Short Form, and the Children's Sleep Habits Questionnaire administered to parents. ADHD is a neurodevelopmental disorder com-monly observed among school-age children, characterized by attentional difficulties, impulsivity, and hyperactivity. The findings revealed that UPF consumption was sig-nificantly associated with all ADHD subscales: oppositional behavior (β=0.482; p<0.001), hyperactivity (β=0.499; p<0.001), cognitive problems/inattention (β=0.532; p<0.001), and the ADHD index (β=0.526; p<0.001), with ADHD symptoms intensi-fying as UPF consumption increased. UPF consumption also significantly and posi-tively predicted all subscales of sleep disorders: Disorders of Initiating and Maintaining Sleep (DIMS; β=0.315; p<0.001), Sleep Breathing Disorders (SBD; β=0.193; p=0.001), Disorders of Arousal (DA; β=0.359; p<0.001), Sleep-Wake Transition Dis-orders (SWTD; β=0.460; p<0.001), Disorders of Excessive Somnolence (DES; β=0.479; p<0.001), Sleep Hyperhidrosis (SHY; β=0.361; p<0.001), and the total sleep disturbance score (β=0.557; p<0.001). Among anthropometric measures, only waist circumference (β=0.129; p=0.019) and waist-to-height ratio (β=0.172; p=0.004) were significantly associated with UPF consumption, while no significant relationships were identified for the remaining measurements. This finding suggests that UPF consump-tion may specifically promote abdominal adiposity independent of overall body weight. These results indicate that UPF consumption is an independent predictor of not only dietary quality but also neurodevelopmental functioning, sleep health, and meta-bolic risk in childhood, and suggest that early nutritional interventions may serve as a meaningful preventive approach.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    949648

    İlkokul öğrencilerinin beslenme çantalarının ultra işlenmiş gıdalar açısından değerlendirilmesi

    Evaluation of primary school students' lunch boxes in terms of ultra-processed foods

    ESRA ÇANAKÇI

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Beslenme ve DiyetetikTekirdağ Namık Kemal Üniversitesi

    Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MEHMET ALPASLAN

  2. Tez No

    807949

    Tip 1 diyabet patogenezinde işlenmiş ve ultra işlenmiş besin tüketiminin etkisi

    Effect of processed and ultra-processed food consumption on type 1 diabetes pathogenesis

    SÜMEYYE BETÜL TURGUT

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. HASAN ÖNAL

  3. Tez No

    972323

    Ortaokul öğrencilerinde ultra işlenmiş gıda tüketimi ile yaşam kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesi

    Investigation of the relationship between ultra-processed food consumption and quality of life in middle school students

    ONUR EYNALLI

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    PsikolojiÇukurova Üniversitesi

    Bağımlılık Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. MEHMET EMİN DEMİRKOL

  4. Tez No

    974293

    Türkiye'de marketlerde satışa sunulan çocuk hedefli işlenmiş paketli ürünlerin, menülerin besin ögesi örüntü profilinin ve ailelerinin besin seçimlerine etki eden etmenlerin değerlendirilmesi

    Assesment of child-targeted processed packaged products available in Turkish markets, nutrient profiling of menus, and factors influencing parental food choices

    LÜTFİYE PARLAK YETİŞEN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Beslenme ve DiyetetikHacettepe Üniversitesi

    Beslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. DERYA DİKMEN

  5. Tez No

    789130

    Türkiye ve bir Avrupa Birliği ülkesinde bulunan çocuklara yönelik pazarlanan ultra işlenmiş gıdaların karbonhidrat ve yağ oranlarının karşılaştırılması

    Comparison of carbohydrate and fat content of ultra processed foods that marketed to children in Turkey and an European country

    FATME VELI AMET

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    Beslenme ve Diyetetikİstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa

    İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. HASAN MAHMUT İLKOVA

Geri Dön