Muhammed Es-Sa'îd B. Muhyiddîn El-Cezâirî'nin Risâletün fî Ma'ne'l-Cevher ve Beḳiyyeti'l-Meḳûlâti'l-'aşer isimli eserinin tahkik ve tahlili
The critical edition and analysis of the work titled“Risālatun fī Ma'na'l-Jawhar wa-Baqiyyati'l-Maqulāti'l-'Aşar”by Muhammad al-Sa'īd b. Muhyiddīn al-Jazā'irī
- Tez No: 1023024
- Danışmanlar: PROF. DR. RAMAZAN BİÇER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Kelâm, Muhammed es-Saîd el-Cezâirî, Cevher, Araz, Makûlât-ı Aşr, Theology, Muhammad al-Sa'id al-Jazairi, Substance, Accident, The Ten Rational Categories
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sakarya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kelam Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 19. yüzyılda Cezayir'de yaşamış Eş'arî kelâmcı Muhammed es-Saîd b. Muhyiddîn el-Hasenî el-Cezâirî'nin (ö. 1277/1861) Risâletü fî maʿne'l-cevher ve bakiyyeti'l-makûlâti'l-aşer adlı eserinin tahkik ve tahliline yönelik bir araştırmadır. Fransız sömürgesine karşı mücadelenin simgesi hâline gelen Emîr Abdülkâdir el-Cezâirî'nin ağabeyi olan müellifin hayatı, ilmî kişiliği ve kelâmî eserleri hakkında Türkçe literatürde bugüne kadar herhangi bir akademik çalışma yapılmamıştır. Muhammed es-Saîd bilgi, kesb, devr ve teselsül, cismin hakikatine dair teoriler, kelâmullah, teşbih ve tevhid gibi kelâmın başlıca konuları hakkında müstakil risaleler kaleme almıştır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde müellifin hayatı, ilmî çevresi ve eserleri incelenmektedir. İkinci bölümde risalenin temel kavramları ve düşünce bağlamı ele alınmakta; cevher-araz teorisinin İslâm kelâm geleneğindeki tarihsel seyri, Aristocu on kategorinin (makûlât-ı aşr) müstakil risâleler aracılığıyla İslâm düşüncesinde kurumlaşma süreci ve Cezâirî'nin bu geleneğe özgün katkısı sistematik biçimde ortaya konulmaktadır. Üçüncü bölümde ise risale, İSAM Tahkikli Neşir Esasları (İTNES) doğrultusunda ilmî usullerle tahkik edilerek ilim dünyasına sunulmaktadır. Çalışma, Cezâirî'nin söz konusu risalesinin Eş'arî Kelam geleneğinin doğrudan bir devamı niteliğinde olduğunu ortaya koymaktadır. Müellif, on kategori şemasını kelâmî bir perspektiften yorumlayarak madde-suret ontolojisine yönelik eleştirilerini de içeren kapsamlı bir kelâm risalesi kaleme almış; böylece cevher-araz sistemini geç Osmanlı ilim geleneğine müstakil bir metin olarak taşımıştır. Araştırma, yayımlanmamış bir yazma eseri ilim dünyasına kazandırması ve geç dönem kelâm düşüncesinin sürekliliğine dair özgün veriler sunması bakımından alana katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study is a research project focused on the critical edition and analysis of the work *Risâletü fî maʿne'l-cevher ve bakiyyeti'l-makûlâti'l-aşer* by the Ash'ari theologian Muhammad al-Sa'id b. Muhyiddin al-Hasani al-Jaza'iri (d. 1277/1861), who lived in Algeria in the 19th century. entitled *Risâletü fî maʿne'l-cevher ve bakiyyeti'l-makûlâti'l-aşer*. To date, no academic study has been conducted in the Turkish literature regarding the life, scholarly persona, and theological works of the author, who was the older brother of Emir Abd al-Qadir al-Jaza'iri—a figure who became a symbol of the struggle against French colonial rule. Muhammad al-Sa'id authored independent treatises on the primary topics of kalām, including knowledge, acquisition, succession, and continuity; theories regarding the nature of the body; the Word of God; anthropomorphism; and tawhid. The study consists of three chapters. The first chapter examines the author's life, scholarly circle, and works. The second section addresses the treatise's fundamental concepts and intellectual context; it systematically outlines the historical trajectory of the essence-accident theory within the Islamic kalām tradition, the process by which Aristotle's ten categories (makūlāt-ı aşr) became institutionalized in Islamic thought through independent treatises, and al-Jazā'irī's unique contribution to this tradition. In the third chapter, the treatise is critically edited in accordance with the ISAM Principles of Critical Edition (İTNES) and presented to the academic community. The study demonstrates that Cezâirî's treatise in question constitutes a direct continuation of the Ash'arite theological tradition. The author has composed a comprehensive theological treatise that interprets the ten-category schema from a theological perspective and includes critiques of the matter-form ontology; thereby, he has introduced the essence-accident system into the late Ottoman scholarly tradition as an independent text. This research contributes to the field by introducing an unpublished manuscript to the scholarly community and providing original data regarding the continuity of late-period theological thought.
Benzer Tezler
- Arap dil düşüncesinde istiare kavramı ve belâgat geleneğinde istiâre-i mekniyye tartışmaları
Concept of istiâra in arabic language thought and discussions on istiâra al-makniyah in the rhetorical tradition"
MUHAMMED SALİH SÜRÜCÜ
- تحقيق كتاب إعانة المجدين بتصحيح الدين بشرح أم البراهين المؤلف : عبد الجليل بن محمد القيرواني المالكي
Abdülcelil b. Muhammed el-Kayrevâni'nin İ'ânetü'l-Müciddin fi Tashihi'd-Din Şerhu Ümmi'l-Berâhîn adlı eserinin tahkik ve değerlendirilmesi
MAWAS ELHASAN
Yüksek Lisans
Arapça
2022
Doğu Dilleri ve EdebiyatıMardin Artuklu ÜniversitesiArap Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VEYSİ ÜNVERDİ
- Abdülmelik b. Mervân'ın hutbelerinin Arap dili ve belağatı açısından değerlendirilmesi
The evaluation of Marwan's sermons in terms of Arabic language and rhetoric
ABDULMUTTALİP ÇEÇEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinBingöl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMED ÇETKİN