Geri Dön

Osmanlı Devleti Eğitim Sisteminin Modernleşmesinde Yükseköğretimde Tarih Eğitimi (1839-1923)

History Education in Higher Education in the Modernization of the Ottoman State Education System (1839-1923)

  1. Tez No: 1023268
  2. Yazar: SAFİYE IŞIL KARATUTLU
  3. Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET SUAT BAL
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Tarih, Eğitim ve Öğretim, History, Education and Training
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Osmanlı Devleti'nde Tanzimat'ın ilanından Cumhuriyet'in ilanına kadar süren modernleşme döneminde, yükseköğretim düzeyinde verilen tarih eğitimi, dönemin siyasal yapısı ve devletin benimsediği düşünce akımlarıyla doğrudan ilişkili olmuştur. Bu nedenle yükseköğretim kurumlarında okutulan tarih dersleri ve kullanılan ders kitapları dönemin hâkim fikir akımlarını yansıtan temel kaynaklar arasında yer almaktadır. Bu çalışma Osmanlı Devleti'nden Cumhuriyet'e geçiş sürecinde yükseköğretimde tarih eğitiminin geçirdiği değişim ve dönüşümü ortaya koyması bakımından önem taşımaktadır. Araştırmada, Tanzimat döneminden Cumhuriyet'in ilanına kadar geçen süreçte yükseköğretim kurumlarında tarih öğretiminin nasıl şekillendiği, hangi yönlerde gelişme gösterdiği ve hangi faktörlerden etkilendiği incelenmiştir. Araştırma sürecinde başta Maarif Nezareti arşivleri olmak üzere, Maarif Mektubî Kalemi ve Meclis-i Maarif belgeleri, yükseköğretim kurumlarına ait kayıtlar ve özellikle Dârülfünun'a ilişkin arşiv belgeleri incelenmiştir. Tarih eğitiminin temel unsurlarından biri olan ders kitapları ile bu kitapların yazarları da çalışma kapsamında ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Bu bağlamda yükseköğretimde ilk tarih derslerini veren Ahmet Vefik Paşa'nın Hikmet-i Tarih adlı eseri ile ilerleyen dönemlerde tarih öğretimine yöntem ve içerik açısından katkı sağlayan Ali Reşad Bey'in Muhtasar-ı Tarih adlı kitabı ve dönemin diğer tarihçi ve yazarlarına ait eserler kapsamlı biçimde incelenmiştir. Araştırma bulguları Ahmet Vefik Paşa ve Ali Reşad Bey gibi tarihçi ve yazarların eserlerinin, yükseköğretimde tarih öğretiminin şekillenmesinde belirleyici bir rol oynadığını göstermektedir. Tanzimat döneminde Osmanlıcılık merkezli bir tarih anlayışının benimsendiği II. Abdülhamid döneminde bu anlayışın yerini İslamcılık düşüncesinin aldığı II. Meşrutiyet döneminde ise Türkçülük düşüncesinin tarih anlatılarında etkili olduğu anlaşılmıştır. Sonuç olarak Tanzimat'tan Cumhuriyet'e uzanan süreçte yükseköğretimde tarih eğitimi Osmanlı Devleti'nin değişen siyasi yaklaşımları ve ihtiyaçları doğrultusunda sürekli olarak yeniden düzenlenmiştir. Tarih dersleri öğrencilere vatan ve millet sevgisi aşılamanın yanı sıra siyasal bağlılığı ve toplumsal bütünlüğü güçlendirmeyi amaçlayan stratejik bir araç olarak kullanılmıştır. Bu yönüyle Osmanlı Devleti'nin siyasi ve sosyal koşullarının dönemin tarih dersi programlarının ve tarih ders kitaplarının şekillenmesinde önemli bir etkiye sahip olduğu görülmektedir.

Özet (Çeviri)

During the modernization period extending from the proclamation of the Tanzimat to the establishment of the Republic, history education at the higher education level in the Ottoman Empire was directly associated with the political structure of the period and the ideological currents adopted by the state. Accordingly, the history courses taught at institutions of higher education and the textbooks used in these courses constitute important sources reflecting the dominant intellectual currents of the period. This study is significant in terms of revealing the changes and transformations that history education underwent in higher education during the transition from the Ottoman Empire to the Republic of Türkiye. The study examines how the teaching of history was structured in institutions of higher education from the Tanzimat period to the proclamation of the Republic, the directions in which it developed, and the factors that influenced its transformation. During the research process, archival records of the Ministry of Education (Maarif Nezareti), particularly documents from the Maarif Mektubî Kalemi and the Meclis-i Maarif, records belonging to institutions of higher education, and especially archival documents concerning the Dârülfünun were examined. History textbooks, which constituted one of the fundamental components of history education, as well as their authors, were also analyzed in detail. In this context, Ahmet Vefik Pasha's Hikmet-i Tarih, one of the earliest works used in the teaching of history at the higher education level, and Ali Reşad's Muhtasar-ı Tarih, which contributed to the development of history teaching in terms of both methodology and content in subsequent periods, were examined extensively, together with the works of other historians and authors of the period. The findings of the study demonstrate that the works of historians and authors such as Ahmet Vefik Pasha and Ali Reşad played a significant role in shaping history education in higher education. During the Tanzimat period, a conception of history centered on Ottomanism (Osmanlıcılık) was adopted; during the reign of Abdülhamid II, this approach was replaced to a significant extent by the ideology of Islamism (İslamcılık); and during the Second Constitutional Period, Turkism (Türkçülük) became influential in historical narratives. Consequently, throughout the period extending from the Tanzimat to the establishment of the Republic, history education in higher education was continuously reorganized in accordance with the changing political approaches and needs of the Ottoman state. History courses were employed as a strategic instrument not only to instill love of the homeland and nation among students but also to strengthen political loyalty and social cohesion. In this respect, the political and social conditions of the Ottoman Empire had a significant influence on the formation of history curricula and history textbooks during the period under examination.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    345888

    Çanakkale'de eğitim ve eğitim kurumları

    Education and training institutions in Çanakkale

    NURHAN ACAR AZKIN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2012

    Eğitim ve ÖğretimÇanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi

    Ortaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. ŞERİF KORKMAZ

  2. Tez No

    1021655

    Türkiye'de batılılaşma hareketlerinin piyano müzik eğitimine etkisi tarihsel bir yaklaşım

    The effects of westernization movements on piano music education in Türkiye: A historical perspective

    ENGİN ŞAHİN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    Müzikİnönü Üniversitesi

    Güzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı

    PROF. CEMAL YURGA

  3. Tez No

    298519

    Türkiye Cumhuriyetî'nde Atatürk Dönemi eğitim politikaları (1923-1938) ve coğrafya eğitimi

    Republic of Turkey Atatürk in education policy (1923-1938) and geography education

    EROL KAPLUHAN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2011

    Eğitim ve ÖğretimMarmara Üniversitesi

    Ortaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. RAMAZAN ÖZEY

  4. Tez No

    302110

    Tanzimat'ın din eğitimi anlayışına getirdiği yenilikler

    Influence of Tanzimat on reforms in religious education

    HAVVA SİNEM UĞURLU

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2010

    Eğitim ve ÖğretimAnkara Üniversitesi

    Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. RECAİ DOĞAN

  5. Tez No

    912686

    II. Abdülhamid'in Jön Türk politikası

    Abdulhamid II's Young Turk policy

    NESLİHAN SEKMEN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    TarihBolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi

    Tarih Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. LEVENT DÜZCÜ

Geri Dön