Consumer autonomy in the age of AI-driven marketing: A decisional privacy perspective on the EU regulatory framework
Yapay zekâ destekli pazarlama çağında tüketici özerkliği: AB mevzuatının karar verme mahremiyeti açısından değerlendirilmesi
- Tez No: 1023649
- Danışmanlar: PROF. DR. BERTİL EMRAH ODER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Dijital manipülasyon, Zihinsel özerklik, Çevrimiçi davranışsal pazarlama, Çevrimiçi mahremiyet, Digital manipulation, Mental agency, Online behavioral advertising, Online privacy
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Koç Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bilişim ve Teknoloji Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Pazarlama alanında yapay zekâ sistemlerinin kullanılması, tüketici özerkliği için benzeri görülmemiş riskler barındırmaktadır. Büyük veriyle beslenen bu algoritmalar, tüketicilerin dahi farkında olmadığı gizli davranış örüntülerini tespit edebilmektedir. Yapay zekâ araçları; kullanıcı etkileşimini, tıklama oranlarını ve satışları optimize etmek için kişisel veriler başta olmak üzere birçok unsuru tüketici kararlarını yönlendirecek şekilde işlemektedir. Tüketicinin duygu durumu, konumu, demografik ve sosyoekonomik özelliklerine göre özelleştirilen reklam ve içerikler saniyeler içinde oluşturularak karar süreçleri manipüle edilebilmektedir. Bu isabetli hedeflemelerin arkasında insan bilişsel yapısının sömürülmesi yatmaktadır. Bu tezin amacı, yapay zekâ destekli pazarlama faaliyetlerinin tüketici özerkliğini zedelemesine karşı Avrupa Birliği'nin tüketici, veri koruma, dijital hizmetler ve yapay zekâ mevzuatının yeterliliğini eleştirel bir perspektifle incelemektir. Söz konusu dijital manipülasyon gerçeği, geleneksel tüketici hukukunun“bilgili, dikkatli ve ihtiyatlı ortalama tüketici”varsayımını boşa çıkarmıştır. Öte yandan, şeffaf bilgilendirmeye dayalı bilgi mahremiyeti paradigması, veri işleme süreçlerinin karmaşıklaşması nedeniyle uygulanabilirliğini yitirmiştir. Güncel dijital hizmetler ve yapay zekâ düzenlemeleri ise kavramsal muğlaklıklar, yüksek eşikler, kapsam darlığı ve yasal boşluklar sebebiyle etkili bir koruma sunmaktan uzaktır. Ayrıca, çoğu düzenlemenin istisnası olarak eklenen açık rıza gerçek bir onayı temsil etmemektedir. Tüm bunlar, mahremiyet hakkının aslında bireyin özerk, özgün ve özgür kararlar almasına hizmet etmesi gerektiği düşüncesinden hareketle, 'karar verme mahremiyetini' merkezine alan yeni bir hukuki yaklaşımı gerekli kılmaktadır. Bu yaklaşım, verinin türünden ziyade işleme amacının hassasiyetine odaklanmalı ve tüketici özerkliğini riske atan pazarlama faaliyetlerini zarar şartı aramadan kademeli olarak sınırlandırmalıdır. Son olarak, kişinin kimliğinin belirlenmesine yaramamasına rağmen kişinin hedeflenmesinde kullanılabilen verilerin de kişisel veri sayılması, topluluk mahremiyeti kavramının tanımlanması ve bilişsel özgürlüğü temel alan bir yaklaşımla düzenlemelerin yeniden kurgulanması gerekmektedir.
Özet (Çeviri)
The use of artificial intelligence (AI) systems in marketing poses unprecedented risks to consumer autonomy. These algorithms, fed by vast amounts of data, can detect hidden behavioral patterns that consumers themselves are unaware of. AI-powered tools process multiple layers of information, primarily personal data, to guide consumer decisions and optimize user engagement, click-through rates, and sales. Advertisements and content tailored to the consumer's emotional state, location, demographic, and socioeconomic characteristics are delivered in seconds, thereby manipulating decision-making processes. Behind this accurate targeting lies the exploitation of human cognitive vulnerabilities. The aim of this thesis is to critically evaluate whether the European Union's consumer data protection, digital services, and AI framework provides sufficient protection against the erosion of consumer autonomy caused by AI-driven marketing activities. This emerging reality of digital manipulation has rendered the traditional consumer law standard of a“reasonably well-informed, observant, and circumspect average consumer”obsolete. Furthermore, the informational privacy paradigm, which relies on transparency, has lost its applicability due to the increasing complexity of algorithmic data processing. Current digital services and AI regulations fall short of providing effective protection due to conceptual ambiguities, high thresholds, narrow scopes, and legal loopholes. Indeed, the consent mechanism, preserved as an exception in most regulations, no longer represents a genuine approval within digital ecosystems. All of this necessitates a new legal approach centered on 'decisional privacy,' grounded in the principle that the right to privacy should enable individuals to make autonomous, authentic, and free decisions. This approach should focus on the sensitivity of the processing purpose rather than the data category, and should progressively restrict marketing practices that jeopardize consumer autonomy without requiring a threshold of harm. Finally, data utilized for targeting must be classified as personal data even if it does not directly identify the individual; furthermore, the concept of group privacy must be legally defined, and the regulatory architecture must be reconstructed around the principle of cognitive liberty.
Benzer Tezler
- The role of the visual culture on the formation of architectural design taste“Examining the representation of interiors in the illustrated periodicals from mid-19th to the late 20th century”
Mimari beğeni algısının oluşumunda görsel kültürün etkisi“ 19. yüzyıldan 20. yüzyıla süreli yayınlar üzerinden alternatif bir iç mimarlık tarih okuması”
ŞEYMA KURTULUŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
İç Mimari ve Dekorasyonİstanbul Teknik Üniversitesiİç Mimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMİNE GÖRGÜL
- Yeni çağ inançları ve kadın kimliğinin toplumsal inşası
New age beliefs and the social construction of female identity
AYŞE DEDE
Doktora
Türkçe
2026
SosyolojiSüleyman Demirel ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEVDET YILMAZ
- Bir vakıf üniversitesi hastanesinde hasta deneyimlerinin incelenmesi
Examination of patient experiences in a foundation university hospital
TUĞÇE TÜRKAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Sağlık Kurumları Yönetimiİstanbul Medipol ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN EROL HAYRAN
- Evaluation of kitsch art in a consumer society by the art educators
Sanat eğitimcileri tarafından, tüketici toplumunda kitsch sanatı'nın değerlendirilmesi
SELVİN MARANGOZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Güzel SanatlarYeditepe ÜniversitesiGörsel İletişim Tasarımı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İREM TEKİN YÜCESOY
- The effect of online sports spectatorship on consumers' subjective well-being (SWB)
Çevrimiçi spor izleyiciliğinin tüketicinin subjektif iyiliği (SWB) üzerindeki etkisi
MUHAMMAD TAYYAB
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
İşletmeİhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET EKİCİ