İnsan- makine iletişimi sürecinde Yapay Zeka'ya güven: Sosyal etki perspektifinden bir değerlendirme
Trust in artificial intelligence in the human–machine interaction process: An assessment from a social impact perspective
- Tez No: 1023650
- Danışmanlar: DOÇ. DR. DERYA GÜL ÜNLÜ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halkla İlişkiler, Public Relations
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dijital dönüşüm, iletişim süreçlerinde hız ve güncellik gibi kolaylaştırıcı imkân sağlarken beraberinde etik ve güven risklerini de taşıması nedeniyle eleştirel literatürde tartışmalara konu olmaktadır. Bu çalışma; yapay zekâ sistemlerinin gelişmesiyle birlikte ortaya çıkan insan-makine iletişimi (HMC) sürecinin, kişilerarası iletişim pratiklerini nasıl dönüştürdüğünü, değişen kaynak rolünün nasıl konumlandığını ve bu sürecin sosyal etki boyutlarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, iletişim fakültesi öğrencilerinin perspektifinden insan-makine etkileşimindeki farkındalık biçimleri, güven ilişkileri ve sosyal etki süreçleri nitel bir araştırma tasarımıyla çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda, algoritmik sistemlerin, kullanıcıların ilgi alanlarını ve önceki dijital davranışlarını analiz ederek inşa ettiği kişiselleştirilmiş iletişim tarzının kullanıcılar üzerinde“bilgilendirici bir sosyal etki”yarattığı tespit edilmiştir. Katılımcıların yapay zekâ kaynağına yönelik“bilişsel bir yetkinlik”atfettikleri, ancak bu durumun geleneksel kişilerarası iletişimden farklı olarak koşullu bir uyma davranışı sergiledikleri belirlenmiştir. Yapay zekâ kaynaklarının hız ve güncellik gibi işlevsel avantajlarının yanı sıra, halüsinasyon, veri güvensizliği ve samimiyet eksikliği gibi işlevsel yetersizlikler barındırdığı görülmektedir. Elde edilen bulgular, kullanıcıların makine ile aralarına koydukları ontolojik sınır ve sahip oldukları eleştirel farkındalık sayesinde tam bir güven ilişkisi tesis edemediklerini ortaya koymaktadır. Aynı zamanda güven inşasının yalnızca teknik başarılarla değil, iletişimsel süreçteki anlam ve ilişki inşasıyla mümkün olabileceğini göstermektedir. Çalışma, insan-makine iletişiminde kaynağın bir yazılım kopyası olarak değil, ontolojik sınırları çizilmiş yeni bir aktör olarak konumlandırılması gerektiğini savunarak literatüre kavramsal bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Although digital transformation provides facilitating opportunities such as speed and recency in communication processes, it is subject to debate in critical literature due to the ethical and trust risks it entails. This study aims to reveal how the process of Human-Machine Communication (HMC) which has emerged alongside the development of artificial intelligence systems ransforms interpersonal communication practices, how the shifting role of the communication source is positioned, and the social influence dimensions of this process. In this direction, forms of awareness, trust relationships, and social influence processes in human-machine interaction are analyzed through a qualitative research design from the perspective of communication faculty students. The research findings indicate that the personalized communication style, which algorithmic systems construct by analyzing users' interests and past digital behaviors, exerts an“informational social influence”on users. It has been determined that while users attribute a“cognitive competence”to the artificial intelligence source, they exhibit a conditional compliance behavior that diverges from traditional interpersonal communication. It is observed that artificial intelligence sources present functional inadequacies such as hallucination, data insecurity, and a lack of sincerity, alongside their functional advantages like speed and recency. The obtained data demonstrate that users cannot establish a relationship of complete trust due to the“ontological boundary”they maintain between themselves and the machine, alongside their critical awareness. Furthermore, it shows that trust building is achievable not merely through technical success but through the construction of meaning and relationship within the communicative process. The study argues that the source in human-machine communication should be positioned not as a software replica, but as a newly defined actor with distinct ontological boundaries, thereby offering a conceptual contribution to the literature.
Benzer Tezler
- Determining the barriers and opportunities for the integration of extended reality in disaster management using MCDM methods
Afet yönetiminde genişletilmiş gerçeklik teknolojilerinin entegrasyonu önündeki engeller ve fırsatların ÇKKV yöntemleriyle belirlenmesi
EREN MERT KAŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Bilim ve Teknolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiAfet ve Acil Durum Yönetimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. ÖMER EKMECİOĞLU
- Current status of industry 4.0 transformation and impact of industry 4.0 on engineering work in Turkish white goods industry
Endüstri 4.0 dönüşümünün Türkiye beyaz eşya sektöründeki mevcut durumu ve mühendislik işi üzerindeki etkisi
KÜBRA ŞİMŞEK DEMİRBAĞ
Doktora
İngilizce
2020
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİHAN YILDIRIM
- Sağlık hizmetlerinde yapay zeka kullanımına yönelik tutum ile tıbbi güvensizlik arasındaki ilişkide doktora güvenin aracı rolü
The mediating role of trust in physicians in the relationship between medical mistrust and attitudes toward the use of artificial intelligence in healthcare
HAKAN KÖSE
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Sağlık Yönetimiİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİL ŞENGÜL
- Developing a smart method for real -time brain tumor localization and segmentation on ct ımages using hybrid techniques and yolo
Hibrit teknikler ve yolo kullanilarak bt görüntülerinde gerçek zamanli beyin tümörü lokalizasyonu ve segmentasyonu için akilli bir yöntem geliştirilmesi
NUSAIBAH KHALID ABDULMAJEED AL-SALIHI
Doktora
İngilizce
2025
Elektrik ve Elektronik MühendisliğiÇukurova ÜniversitesiElektrik ve Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ULUS ÇEVİK
PROF. DR. TURGAY İBRİKÇİ
- Unintended consequences of generative AI in product ideation: A product management perspective
Ürün fikir geliştirme sürecinde üretken yapay zekânın istenmeyen sonuçları: Ürün yönetimi perspektifi
TUĞÇE GÜLTEKİN ATLI
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
İşletmeİstanbul Teknik Üniversitesiİşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DENİZ TUNÇALP