Hemodiyaliz hastalarında manevi yönelimin hastalık algısı ve anksiyeteye etkisi
The effect of spiritual orientation on illness perception and anxiety in hemodialysis patients
- Tez No: 1023716
- Danışmanlar: PROF. DR. SEYHAN ÇITLIK SARITAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hemşirelik, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Böbrek hastalıkları, Böbrek yetmezliği-kronik, Hastalık algısı, Kidney diseases, Kidney failure-chronic, Illness perception
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Malatya Turgut Özal Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, hemodiyaliz tedavisi alan kronik böbrek yetmezliği hastalarında manevi yönelimin hastalık algısı ve anksiyete üzerindeki etkisini ve bu ilişkide hastalık algısının aracılık rolünü incelemek amacıyla tanımlayıcı ve ilişki arayıcı desende gerçekleştirilmiştir. Araştırma, Malatya Eğitim ve Araştırma Hastanesi hemodiyaliz ünitesinde en az altı aydır tedavi gören, alınma ölçütlerini karşılayan ve katılmayı kabul eden 121 yetişkin hastayla yürütülmüştür. Veriler yüz yüze görüşme tekniğiyle Kişisel Tanıtım Formu, Manevi Yönelim Ölçeği, Kısa Hastalık Algısı Ölçeği ve Durumluk Anksiyete Ölçeği (STAI-I) kullanılarak toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler, t-testi, varyans analizi, Pearson korelasyon analizi ve Baron-Kenny ile Hayes ölçütleri temelinde bootstrap yöntemli aracılık analizi kullanılmıştır. Hastaların manevi yönelim düzeyleri orta yüksek (85,37±22,97), hastalık algısı orta düzeyde tehdit edici (39,59±12,55) ve anksiyete düzeyleri orta düzeyde (40,81±11,17) bulunmuştur. Manevi yönelim ile hastalık algısı (r=-0,483; p<0,01) ve anksiyete (r=-0,417; p<0,01) arasında negatif yönlü anlamlı, hastalık algısı ile anksiyete arasında ise pozitif yönlü güçlü bir ilişki (r=0,704; p<0,01) saptanmıştır. Aracılık analizinde, manevi yönelimin anksiyete üzerindeki doğrudan etkisinin modele hastalık algısı eklendiğinde anlamsızlaştığı (p=0,181), dolaylı etkinin ise anlamlılığını koruduğu (β=-0,317; %95 GA [-0,417, -0,219]) belirlenmiş; böylece hastalık algısının bu ilişkide tam aracılık rolü üstlendiği kanıtlanmıştır. Modelin anksiyetedeki açıklanan varyansı, hastalık algısının eklenmesiyle %17,4'ten %50,4'e yükselmiştir. Sonuç olarak manevi yönelim, anksiyeteyi doğrudan değil, hastalık algısı üzerinden dolaylı yoldan azaltmaktadır. Manevi yönelimi yüksek olan hastalar hastalıklarını daha az tehdit edici, daha anlamlı ve yönetilebilir biçimde algılamakta; bu algı değişimi anksiyete düzeyini düşürmektedir. Bulgular, hemodiyaliz hastalarına yönelik bütüncül hemşirelik bakımının manevi değerlendirme ve hastalık algısını güçlendiren psikososyal girişimleri kapsayacak biçimde yapılandırılması gerektiğine işaret etmektedir
Özet (Çeviri)
This descriptive and correlational study examined the effect of spiritual orientation on illness perception and anxiety in chronic renal failure patients receiving hemodialysis and the mediating role of illness perception. It included 121 adult patients treated for at least six months at the hemodialysis unit of Malatya Training and Research Hospital who met the inclusion criteria and agreed to participate. Data were collected through face-to-face interviews using a Personal Information Form, the Spiritual Orientation Scale, the Brief Illness Perception Questionnaire, and the State Anxiety Inventory (STAI-I), and analyzed using descriptive statistics, t-test, analysis of variance, Pearson correlation analysis, and bootstrap mediation analysis based on the Baron-Kenny and Hayes criteria. Patients' spiritual orientation was moderate-to-high (85.37±22.97), illness perception moderately threatening (39.59±12.55), and anxiety moderate (40.81±11.17). Spiritual orientation was significantly negatively related to illness perception (r=-0.483; p<0.01) and anxiety (r=-0.417; p<0.01), whereas illness perception and anxiety were strongly positively related (r=0.704; p<0.01). The direct effect of spiritual orientation on anxiety became non-significant when illness perception entered the model (p=0.181), while the indirect effect remained significant (β=-0.317; 95% CI [-0.417, -0.219]), demonstrating that illness perception fully mediated this relationship. The explained variance in anxiety increased from 17.4% to 50.4% with the mediator. In conclusion, spiritual orientation reduces anxiety indirectly through illness perception rather than directly: patients with high spiritual orientation perceive their illness as less threatening, more meaningful, and more manageable, which lowers anxiety. Holistic nursing care for hemodialysis patients should therefore incorporate spiritual assessment and psychosocial interventions that strengthen illness perception.
Benzer Tezler
- Hemodiyaliz ve periton diyaliz tedavisi alan hastalarda belirsizlik ve manevi iyi oluşun hastalık yönetimine etkisi
The effect of uncertainty and spiritual well-being on disease management in patients receiving hemodialysis and periarterial dialysis treatment
ÖZLEM ERDEM
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
HemşirelikOndokuz Mayıs ÜniversitesiEvde Hasta Bakım Hemşireliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLKNUR AYDIN AVCİ
- Hemodiyaliz hastalarının manevi yönelimleri ile umutsuzluk düzeyleri arasındaki ilişki
The relationship between the spiritual orientations of hemodialysis patients and hopelessness levels
SERPİL BABUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
HemşirelikOndokuz Mayıs ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AFİTAP ÖZDELİKARA
- Hemodiyaliz hastalarında manevi iyi oluş ile anksiyete ve depresyon arasındaki ilişki
The relantionship between spiritual well-being and anxiety and depression in hemodialysis patients
YUSUF DURMUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Hemşirelikİstanbul Medeniyet ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE OKANLI
- Hemodiyaliz hastalarında sabır ve yaşam memnuniyeti ilişkisi
The relationship between patience and life satisfaction in hemodialysis patients
TUĞBA YAVUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
PsikolojiSivas Cumhuriyet ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEVZAT YAŞAR AŞIKOĞLU
- Hemodiyaliz hastalarında travma sonrası büyüme, din ve maneviyat: Karşılıklı ilişki üzerine nitel bir araştırma
Post-traumatic growth, religion, and spirituality in hemodialysis patients: A qualitative research on the mutual relationship
NUR CESUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinMarmara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ AYTEN