Acil durum mimarlığında bir üretken yapay zeka uygulaması olarak geçici barınma alanı planlama
Generative artificial intelligence application in emergency architecture for temporary shelter planning
- Tez No: 1023862
- Danışmanlar: PROF. DR. OSMAN TUTAL, PROF. DR. HAKAN ÖZBAŞARAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Afet yönetimi, Optimizasyon, Yapay zeka, Disaster management, Optimization, Artificial intelligence
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Eskişehir Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Doğal afetler sonrası iyileşme sürecinin kritik bileşenlerinden biri olan geçici barınma, kısıtlı zaman, dinamik nüfus hareketleri ve çok katmanlı düzenlemeler nedeniyle çok değişkenli bir planlama ve optimizasyon problemine dönüşmektedir. Geleneksel yaklaşımlar, yer seçimi ve arazi kullanım kararlarından yerleşim planının hazırlanmasına, ulaşım kurgusundan barınma birimlerinin kendi aralarındaki ve diğer işlevsel birimlerle kurduğu mekânsal ilişkilere kadar uzanan çok boyutlu karar süreçlerini eş zamanlı ve bütüncül biçimde yönetmekte yetersiz kalmaktadır. Bu çalışma, afet sonrası geçici barınma alanlarının yerleşim planı düzeyinde ilgili standartlara uyumlu, mekânsal verimliliği gözeten ve karar üretim sürecini sistematikleştiren bir yaklaşımla planlanabilmesi için yapay zekâ destekli bütünleşik bir karar destek sistemi ortaya koymaktadır. Bu amaç doğrultusunda; ulusal ve uluslararası yönetmelik ve kılavuzlardan kural tabanlı kısıtları anlamsal düzeyde çıkaran Bilgi Zenginleştirilmiş Üretim (Retrieval Augmented Generation, RAG) katmanı, alan kullanım oranını maksimize eden ızgara tabanlı deterministik bir optimizasyon algoritması ve bu süreçleri doğal dil arayüzü üzerinden yöneten Büyük Dil Modeli (Large Language Model, LLM) tabanlı Çok Ajanlı Sistem (Multi-Agent System, MAS) mimarisi bir araya getirilmiştir. Adıyaman, Hatay, Malatya ve Osmaniye'deki dört uygulama alanında 380 parametrik senaryo üzerinden üretilen yerleşim planı önerileri, sistemin farklı mekânsal ve yönetsel koşullar altında yeniden çalıştırılabilir, karşılaştırılabilir ve uygulanabilir çözümler sunabildiğini göstermiştir. Bu yönüyle sistem, kriz anlarında yalnızca uzman plancılar için değil, uzman erişiminin sınırlı olduğu durumlarda daha az deneyimli kullanıcılar için de destekleyici bir araç niteliği taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
Temporary shelter, one of the critical components of the post-disaster recovery process, turns into a multivariable planning and optimization problem due to time constraints, dynamic population movements, and multilayered regulations. Conventional approaches remain insufficient in managing multidimensional decision-making processes simultaneously and holistically, ranging from site selection and land-use decisions to the preparation of the site plan, and from transportation planning to the spatial relationships established among shelter units and between shelter units and other functional units. This study presents an artificial intelligence-supported integrated decision support system for planning post-disaster temporary shelter areas at the site plan level in a manner that is compliant with relevant standards, attentive to spatial efficiency, and capable of systematizing the decision-making process. To this end, a Retrieval Augmented Generation (RAG) layer that semantically extracts rule-based constraints from national and international regulations and guidelines, a grid-based deterministic optimization algorithm that maximizes the land-use ratio, and a Large Language Model (LLM)-based Multi-Agent System (MAS) architecture that manages these processes through a natural language interface have been brought together. Site plan proposals generated across 380 parametric scenarios in four application areas, namely Adıyaman, Hatay, Malatya, and Osmaniye, have demonstrated that the system is capable of producing reusable, comparable, and applicable solutions under different spatial and administrative conditions. In this respect, the system functions not only as a supportive tool for expert planners in times of crisis but also as an assistive tool for less experienced users in situations where access to expert knowledge is limited.
Benzer Tezler
- Human-machine collaboration in landscape architecture:Multi-stage integration of ai into landscape site analysisworkflow
Peyzaj mimarlığında insan-makine işbirliği: Yapay zekanınçevre analizi sürecine çok katmanlı entegrasyonu
BUSE EZGİ ER
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Peyzaj Mimarlığıİstanbul Teknik ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MELİH BOZKURT
- Computational design of space-adaptive structures for post-disaster sheltering
Afet sonrası barınma için uzam-uyarlanabilir yapıların hesaplamalı tasarımı
FURKAN BERKE ÇİLESİZOĞLU
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OĞUZ CEM ÇELİK
- An approach for energy efficiency and sustainability in emergency architecture: Evaluation of post-disaster shelters in Turkey
Afet mimarlığında enerji verimliliği ve sürdürülebilirlik için bir yaklaşım: Türkiye'deki afet sonrası barınaklarının değerlendirilmesi
SANTIAGO BRUSADIN VIOLA
Yüksek Lisans
İngilizce
2013
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE ZERRİN YILMAZ
- Afet sonrası geçici barınma alanlarında güvenlik koşullarının belirlenmesi
Determination of security conditions in temporary shelter areas after disaster
HACER BAKUM
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MimarlıkNecmettin Erbakan ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ NACİ ÖZYALVAÇ
- Öznenin ortaya çıkışı: Kullanıcı ile mimarlık diyaloğu
Appearing of the subject: Dialogues between architecture and user
ZELAL ZÜLFİYE RAHMANALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. ARDA İNCEOĞLU