1938-1950 arası Türk romanında dedikodu ve söylenti dinamikleri
The dynamics of gossip and rumor in the Turkish novel between 1938 and 1950
- Tez No: 1024214
- Danışmanlar: PROF. DR. İBRAHİM ŞAHİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Cumhuriyet Dönemi, Dedikodu, Rivayetler, Söylentiler, Türk edebiyatı, Türk romanı, Republican Period, Gossip, Rumours, Turkish literature, Turkish novel
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatında 1938-1950 yılları, Atatürk'ün ölümüyle başlayıp İsmet İnönü'nün liderliğinde biçimlenen yeni siyasal atmosferin, II. Dünya Savaşı'nın yarattığı toplumsal kaygıların ve modernleşme çabalarının hız kazandığı bir sürece karşılık gelir. Bu tarihsel kesit, yalnızca siyasi ve toplumsal dönüşümleriyle değil, edebiyata yansıyan estetik yönelimleriyle de dikkate değerdir. Nitekim dönemin romanlarında gözlenen dönüşüm, ele alınan temalarla sınırlı kalmayarak karakterlerin iç dünyasına, anlatı zamanına ve roman estetiğine uzanan geniş bir etki alanı oluşturur. Çalışmada ele alınan on roman, dedikodu ve söylentinin arka planda kalan unsurlar olmadığını, anlatının kurucu bileşenleri arasında yer aldığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda dedikodu, sosyal bağların kurulması, kimliklerin şekillenmesi ve statü mücadelelerinin ortaya çıkmasıyla roman dilini yönlendiren ve karakterler arasındaki güç dengelerini belirleyen bir söylem ağı olarak değerlendirilmiştir. Söylenti ise savaş yıllarının doğurduğu belirsizlik ortamında kolektif tahayyülü düzenleyen, toplumsal belleği şekillendiren ve kriz anlarında ortaya çıkan boşlukları dolduran bir söz biçimi olarak ele alınmıştır. Yapılan inceleme, dedikodunun karakterlerin iç dünyası ile ilişkisel gerilimlerini görünür kıldığını; söylentinin ise olayların gelişimini etkileyerek anlatının ilerleyişine yön verdiğini göstermektedir. Bu çerçevede çalışma, dedikodu ve söylenti gibi informel iletişim biçimlerinin romanın kurgusal yapısındaki rolünü belirlemeyi ve toplumsal gerçekliğin hangi estetik stratejilerle temsil edildiğini sorgulamaktadır. Sosyal psikoloji, iletişim kuramı ve edebiyat eleştirisini harmanlayan bu çalışma; dedikodu ve söylentinin anlatı dünyasında pasif motifler olmaktan ziyade, romanın dilini ve kurgusal mimarisini şekillendiren kurucu unsurlar olduğunu kanıtlamıştır. Bu yaklaşım, 1938-1950 arası Türk romanını resmî tarihin görmezden geldiği toplumsal kırılmaları ve modernleşme krizlerini kaydeden informel bellek alanı olarak yeniden yorumlamaktadır.
Özet (Çeviri)
In Turkish literature of the Republican Period, the years 1938–1950 correspond to a phase marked by the political atmosphere shaped under the leadership of İsmet İnönü following the death of Atatürk, the social anxieties generated by World War II, and the acceleration of modernization. This period is noteworthy not only for its political and social transformations but also for the aesthetic tendencies reflected in literature. The transformation observed in the novels of the period extends beyond thematic concerns, encompassing characters' inner worlds, narrative time, and novelistic form. The ten novels examined in this study demonstrate that gossip and rumor are not merely background elements but foundational components of narrative structure. Gossip functions as a discursive network shaping language, social bonds, identities, and power relations among characters. Rumor, by contrast, emerges as a form of discourse that, within wartime uncertainty, regulates collective imagination, shapes social memory, and fills interpretive gaps. The analysis shows that gossip reveals characters' inner tensions, while rumor influences the development of events. Accordingly, the study examines how informal communication operates within fictional structure and contributes to the representation of social reality through specific aesthetic strategies. Drawing on social psychology, communication theory, and literary criticism, it demonstrates that gossip and rumor shape not only content but also the language and narrative architecture of the novel. From this perspective, the Turkish novel between 1938 and 1950 can be reconsidered as an informal space of memory recording social fractures and crises of modernization often overlooked by official history.
Benzer Tezler
- 1938-1950 arası Türk romanında sağlık
Health in Turkish novel between 1938-1950
SEDEF BOZPOLAT
Doktora
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıSivas Cumhuriyet ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜHEYLA YÜKSEL
- Humanist perception of culture and history in the 1938-1950 period of Republican Turkey
Cumhuriyet Türkiyesi?nin 1938-1950 arası döneminde hümanist kültür ve tarih anlayışı
MÜSLÜM KAVUT
Yüksek Lisans
İngilizce
2011
Siyasal BilimlerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. E. ATTİLA AYTEKİN
- 1950-1970 yılları arasında Türk sinemasının temel özelliklerinin oluşmasını sağlayan toplumsal, ekonomik, siyasi, kültürel etkenler ve bunların Türk sinema tarihindeki yeri
The social, economical, political, cultural factors that shaped the Turkish cinema and their place in the Turkish cinema history
IŞIL KARAHANOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
İletişim BilimleriMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSinema Televizyon Ana Sanat Dalı
PROF. SAMİ ŞEKEROĞLU
- Cumhuriyet Dönemi ressamlarının (1923-1950) Anadolu kültürünü tanımaya yönelik çalışmaları ve Türk resmine etkisi
Works of republican era painters (1923-1950) for the understanding of Anatolian culture and their influence on Turkish art of painting
HANDAN CANAN SAVACI
- 1923-1950 dönemi çocuk romanlarında sevgi ve korku motiflerinin çocuk eğitimine etkisi
Love and fear motives in children novels between 1923 and 1950 and its effects on child education
MEHMET EMİN ULUDAĞ