Kırsal yerleşimde koruma odaklı kültür turizm modeli: Bucakşeyhler mahallesi – Lyrbe (Lirbe) antik kenti
Conservation-oriented cultural tourism model in a rural settlement: Bucakşeyhler neighborhood – Lyrbe (Lirbe) ancient city
- Tez No: 1024303
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESİN BÖLÜKBAŞ DAYI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Antalya Bilim Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimarlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Geleneksel yapım teknikleri ve yerel malzemeler kullanılarak inşa edilen kırsal mimari, bulunduğu bölgenin kültürel kimliğini ve yaşam biçimini yansıtan önemli bir miras unsurudur. Ancak Endüstri Devrimi sonrasında hız kazanan kentleşme ve sanayileşme süreçleri, kırsal yerleşimlerin mekânsal ve toplumsal yapısında önemli değişimlere neden olmuştur. Özellikle 20. yüzyılın ortalarından itibaren kırsal nüfusun azalması, bakımsızlık, bilinçsiz müdahaleler ve yeni yapılaşma baskısı gibi etkenler, geleneksel kırsal mimarinin özgün karakterinin zayıflamasına ve bütüncül korunmasının giderek güçleşmesine yol açmıştır. Bu bağlamda kırsal mimarinin korunması, yapıların fiziksel olarak muhafaza edilmesinin ötesine geçerek, yerel yaşam biçimlerinin, üretim kültürünün ve mekânsal kullanım pratiklerinin sürdürülebilirliği olarak ele alınmalıdır. Kültür turizmi ise bu koruma yaklaşımını destekleyen önemli araçlardan biri olarak değerlendirilmektedir. Kültürel mirasın ziyaret edilebilir, deneyimlenebilir ve ekonomik olarak sürdürülebilir hale gelmesi; yerel halkın bu mirasla kurduğu ilişkiyi güçlendirerek geleneksel yerleşimlerin korunmasına katkı sağlamaktadır. Özellikle arkeolojik alanlar, tarihi su yapıları ve geleneksel kırsal dokuların birlikte bulunduğu yerleşimlerde kültür turizmi, koruma ve kullanım dengesi açısından önemli bir potansiyel oluşturmaktadır. Öte yandan turizm faaliyetlerinin kontrolsüz gelişimi ve yoğun ziyaretçi baskısı kırsal yerleşimlerin, yerel yaşam pratikleri ve özgün geleneksel dokusu üzerinde olumsuz etkiler oluşturabilmektedir. Bu nedenle çalışma kapsamında turizmin sağladığı potansiyellerle birlikte oluşturabileceği olası riskler de dikkate alınmıştır. Çalışma kapsamını, Manavgat ilçe merkezi ile Oymapınar Barajı arasında uzanan turizm aksı üzerinde yer alan Bucakşeyhler Mahallesi'nin kırsal yerleşim merkezi oluşturmaktadır. Araştırma alanı olarak Bucakşeyhler Mahallesi'nin seçilmesinde; geleneksel kırsal mimari dokusunu niteliği, Lyrbe (Seleukeia) Antik Kenti ile mekânsal ilişkisi ve kırsal mimari dokunun terk edilme, niteliksiz müdahaleler ve yeni yapılaşma baskısı nedeniyle özgün karakterini kaybetme riski taşıması etkili olmuştur. Bölge, Manavgat merkezine yaklaşık 9 km uzaklıkta bulunmaktadır. Bucakşeyhler Mahallesi, idari sınırları içerisinde Lyrbe (Seleukeia) Antik Kenti'ni barındırmakla birlikte, antik kent ve yerleşim merkezi yaklaşık 5 km mesafe ve sahip oldukları topografik özellikleriyle birbirinden ayrışmaktadır. Buna karşın antik kente ulaşım Bucakşeyhler merkezinden geçen yol aksından sağlanmakta ve bu durum kırsal yerleşim ile arkeolojik alan arasında doğrudan bir ilişki kurmaktadır. Araştırma sürecinde Bucakşeyhler Mahallesi'nin tarihsel gelişimi ilk olarak yazılı kaynaklar, arşiv belgeleri, eski hava fotoğrafları ve nüfus verileri üzerinden incelenmiştir. Alan çalışmasında yerleşimin mevcut durumu yerinde gözlem ve fotografik belgeleme ile analiz edilerek haritalandırılmıştır. Yerleşimin genel özellikleriyle birlikte, yapıların kullanım durumu, malzeme özellikleri ve bozulma biçimleri tespit edilmiş; Lyrbe Antik Kenti ve yakın çevre ile kurulan mekânsal ilişkiler analiz edilmiştir. Ayrıca yerel kullanıcılarla yapılan sözlü görüşmeler aracılığıyla yapıların dönüşüm süreçleri, turizm hareketliliği ve koruma sorunları hakkında bilgi toplanmıştır. Alana ilişkin toplanan tüm veriler, alternatif turizm, kültür turizmi ve kırsal koruma yaklaşımları ekseninde gerçekleştirilen literatür taramasının kavramsal çerçevesi doğrultusunda değerlendirilmiştir. Tez çalışması ile kültür turizmi potansiyeline sahip olan bu kırsal yerleşimin özgün değerlerinin korunarak değerlendirilmesine yönelik farkındalık oluşturmak ve sürdürülebilir koruma ilkeleri doğrultusunda uygulanabilir bir kırsal turizm modeli geliştirmek amaçlanmaktadır.
Özet (Çeviri)
Traditional rural architecture, constructed using traditional building techniques and local materials, constitutes an important element of heritage that reflects the cultural identity and daily life of its region. However, the processes of urbanization and industrialization, which accelerated after the Industrial Revolution, have caused significant changes in the spatial and social structure of rural settlements. Particularly since the mid-20th century, factors such as rural depopulation, neglect, unconscious interventions, and the pressure of new construction have weakened the authentic character of traditional rural architecture and made its holistic conservation increasingly difficult. In this context, the conservation of rural architecture should be considered beyond the mere physical preservation of buildings, encompassing the sustainability of local lifestyles, production culture, and spatial continuity. Cultural tourism is regarded as one of the important tools supporting this conservation approach. Making cultural heritage accessible, experiential, and economically sustainable strengthens the relationship between local communities and their heritage, thereby contributing to the preservation of traditional settlements. Especially in settlements where archaeological sites, historic water structures, and traditional rural fabric coexist, cultural tourism presents significant potential in terms of balancing conservation and use. Therefore, cultural tourism, as an alternative form of tourism, occupies an important role in the conservation of rural architecture by enabling architectural heritage to be preserved as a living value. On the other hand, the uncontrolled development of tourism activities may also create adverse effects on the authentic spatial and cultural structure of rural settlements. Intense visitor pressure can negatively impact local life practices and the originality of traditional fabric. For this reason, within the scope of this study, the potential risks that tourism may generate, alongside the existing potentials have also been taken into consideration. The scope of this study focuses on the rural settlement center of Bucakşeyhler Neighborhood, located along the tourism axis extending between Manavgat district center and Oymapınar Dam. The selection of Bucakşeyhler Neighborhood as the study area was based on the characteristics of its traditional rural architectural fabric, its spatial relationship with the ancient city of Lyrbe (Seleukeia), and the risk of the rural architectural fabric losing its authentic character due to abandonment, inappropriate interventions, and increasing pressure from new development. The area is situated approximately 9 km from Manavgat city center. Although Bucakşeyhler Neighborhood administratively includes the ancient city of Lyrbe (Seleukeia), the ancient city and the settlement center are spatially separated by distance and topographical characteristics. Therefore, the primary focus of the research is the rural settlement fabric concentrated in the neighborhood center. Nevertheless, access to the ancient city is provided via the road axis passing through the center of Bucakşeyhler, establishing a direct spatial relationship between the rural settlement and the archaeological site. The research methodology includes a comprehensive literature review. The historical development of Bucakşeyhler Neighborhood was examined through written sources, archival documents, historical aerial photographs, and population data. During the field study, the current physical condition of the settlement was analyzed through on-site observation, photographic documentation, and mapping. In addition to the general characteristics of the settlement, the usage conditions of the buildings, material properties, forms of deterioration, and their distribution within the settlement were identified, while the spatial relationships established with the ancient city of Lyrbe and its immediate surroundings were analyzed. Furthermore, oral interviews conducted with local users provided information regarding transformation processes, tourism activity, and conservation issues. All collected data were evaluated within the conceptual framework established through the literature review on alternative tourism, cultural tourism, and rural conservation approaches. This thesis aims to raise awareness of the conservation and sustainable utilization of the unique values of this rural settlement, which has significant cultural tourism potential, and to develop a practical rural tourism model in line with the principles of sustainable conservation.
Benzer Tezler
- Kapadokya kültürel miras alanlarının değişimi ve yorumlanması 1960-2020
Examination and interpretation of the changes in the Cappadocia cultural heritage sites 1960-2020
FUNDA SOLMAZ ŞAKAR
Doktora
Türkçe
2020
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YEGAN KAHYA SAYAR
- Mersin-Silifke eski Yenibahçe köyü'nün korunması ve yaşatılması için bir öneri
A proposal for the conversation and living of the old Yenibahce village in Mersin-Silifke
ŞEYDA KAYMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MimarlıkMersin ÜniversitesiKültür Varlıklarını Koruma Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İPEK DURUKAN
- Sustainable conservation and tourism strategies for a rural heritage place: The case of Misi (Gümüştepe) village in Bursa
Kırsal miras alanı için sürdürülebilir koruma ve turizm stratejileri: Bursa Misi (Gümüştepe) Köyü örneği
CANSU TÜRKER
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
MimarlıkOrta Doğu Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. PINAR AYKAÇ LEIDHOLM
- Bodrum Girelbelen Köyü'nde kırsal mimarinin korunması
Conservation of rural architecture in Girelbelen Village, Bodrum district
İZLEM HASBUTCU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CEYLAN İREM GENÇER