PEERS-GY programının etkililiğinin değerlendirilmesi: Multimodal çalışma
Evaluation of the effectiveness of the PEERS-YA program: A multimodal study
- Tez No: 1024460
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE KURTULMUŞ ÇALIŞ
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Medeniyet Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tıp Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Otizm spektrum bozukluğu (OSB) sosyal iletişim ve etkileşimde zorluklar, sınırlı tekrarlayıcı davranış/ilgi alanları, duyusal sorunlarla karakterize olan nörogelişimsel bir bozukluktur. OSB'de sosyal beceri sorunları özellikle yetişkin hayata geçişte daha da zorlayıcı hale gelmektedir. Literatürde OSB tanısı olan yetişkinler için kanıta dayalı tedavi olarak sosyal beceri müdahaleleri öne çıkmaktadır. PEERS-GY (Genç Yetişkinler için İlişkisel Beceri Eğitimi ve Zenginleştirme Programı), Amerika Birleşik Devletleri'nde geliştirilmiş, dünyanın pek çok ülkesinde kültürel uyarlamaları yapılmış, ülkemizde de uyarlama ve etkililik çalışması sürmekte olan; OSB tanılı genç yetişkinlerin ilişkisel ve sosyal iletişim becerilerini geliştirmeyi hedefleyen kanıta dayalı bir sosyal beceri eğitimi programıdır. Literatürde etkililiği çok sayıda randomize kontrollü çalışma ile kanıtlanmış olan PEERS çalışmalarında çoğunlukla öz bildirim ölçümlerinin kullanılması, programla ilişkili değişimlerin daha nesnel ve çok boyutlu yöntemlerle değerlendirilmesi gereksinimini ortaya koymaktadır. Bu çalışmanın amacı, PEERS-GY programının genç yetişkin OSB tanılı bireylerde sosyal iletişim becerileri üzerindeki etkisini multimodal bir yaklaşımla değerlendirmektir. Araştırmaya 18–25 yaş arasında, yüksek işlevli otizm (YİO) tanısı bulunan toplam 37 genç yetişkin dahil edilmiştir. Katılımcıların 18'i müdahale grubunda, bekleme listesinde bulunan bireylerden 19'u kontrol grubunda yer almıştır. Müdahale grubu 16 haftalık PEERS-GY programına katılmış, kontrol grubu ise bekleme sürecinde izlenmiştir. Tüm katılımcıların program öncesi ve sonrası sosyal iletişim becerileri CASS (Bağlamsal Sosyal Beceri Değerlendirmesi) kapsamında ilgili ve sıkılmış konuşma partneriyle yürütülen yarı yapılandırılmış karşılıklı konuşma görevleriyle değerlendirilmiştir. Konuşma görevleri sırasında göz takibi cihazı ile katılımcıların bakış örüntüleri kaydedilmiştir. Aynı konuşma örneklerinden elde edilen ses kayıtları üzerinden konuşma analizi yapılmıştır. Biyolojik ölçüm kapsamında, plazma oksitosin düzeylerinin belirlenmesi amacıyla kan örnekleri alınmıştır. PEERS-GY sonrası müdahale grubunda ilgili koşulda CASS ikincil sonuçlarından olumlu duygu (p=.014) ve sosyal anksiyete puanı (p=.048) ile CRS toplam puanı (p=.007), göz bölgesine fiksasyon sayısı oranı (p=.038), ortalama tur arası sessizlik süresi (p=.035) ve ortalama enerji değerinde (p=.011) anlamlı değişiklikler saptanmıştır. Sıkılmış koşulda ise konuşma turu sayısında artış (p=.025) görülmüştür. Gruplar arası karşılaştırmalarda ise ilgili koşulda CASS birincil sonuçlarından genel katılım (p=.049) ile ortalama enerji değerinde (p=.007) müdahale grubunda kontrol grubuna göre anlamlı artış saptanmış; ancak birçok değişken için gözlenen değişimlerin müdahale ve kontrol grupları arasında belirgin biçimde farklılaşmadığı görülmüştür. PEERS-GY sonrasında plazma oksitosin düzeylerinde müdahaleye özgü anlamlı bir değişim saptanmamıştır. Sonuç olarak, PEERS-GY sonrasında bazı olumlu değişiklikler gözlenmiş olmakla birlikte, bu değişimlerin tümü müdahaleye özgü güçlü bir etki olarak yorumlanamamıştır. Bu çalışma, PEERS-GY'nin genç yetişkin OSB örnekleminde CASS, CRS, göz takibi, konuşma analizi ve oksitosin düzeyini birlikte kullanarak değerlendiren ilk multimodal çalışmalardan biri olması nedeniyle önem taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
Autism spectrum disorder (ASD) is a neurodevelopmental disorder characterized by difficulties in social communication and interaction, restricted and repetitive patterns of behavior/interests, and sensory problems. Social skills difficulties in ASD become particularly challenging during the transition to adulthood. Social skills interventions are among the evidence-based treatment approaches for adults with ASD. PEERS-YA (Program for the Education and Enrichment of Relational Skills for Young Adults) is an evidence-based social skills training program developed in the United States and culturally adapted in many countries. The adaptation and effectiveness study of PEERS-YA is also ongoing in Türkiye. Although the effectiveness of PEERS has been demonstrated in several randomized controlled trials, the frequent use of self-report measures highlights the need to evaluate program-related changes with more objective and multidimensional methods. This study aimed to evaluate the effects of the PEERS-YA program on social communication skills in young adults with ASD using a multimodal approach. A total of 37 young adults aged 18–25 years with high-functioning ASD were included. Eighteen participants were assigned to the intervention group and 19 to the control group. The intervention group participated in the 16-week PEERS-YA program, while the control group was followed during a waiting period. Social communication skills were assessed before and after the program using semi-structured dyadic conversation tasks conducted with interested and bored conversation partners within the Contextual Assessment of Social Skills (CASS). During these tasks, participants' gaze patterns were recorded using an eye-tracking device. Speech analysis was performed using audio recordings obtained from the same conversation samples. Blood samples were collected to determine plasma oxytocin levels. Following PEERS-YA, significant changes were observed in the intervention group in the interested condition in positive affect (p=.014) and social anxiety scores (p=.048) among CASS secondary outcomes, CRS total score (p=.007), proportion of fixations to the eye region (p=.038), mean between-turn silence duration (p=.035), and mean energy value (p=.011). In the bored condition, the number of speaking turns increased (p=.025). Between-group comparisons showed significant increases in the intervention group compared with the control group in general involvement (p=.049) among CASS primary outcomes and in mean energy value (p=.007) in the interested condition. However, many observed changes did not clearly differ between groups. No intervention-specific significant change was detected in plasma oxytocin levels. In conclusion, although some positive changes were observed following PEERS-YA, not all changes could be interpreted as a strong intervention-specific effect. This study is important as one of the first multimodal studies evaluating PEERS-YA in young adults with ASD using CASS, CRS, eye-tracking, speech analysis, and oxytocin levels together.
Benzer Tezler
- An adaptive modal pushover analysis procedure to evaluate the earthquake performance of high-rise buildings
Yüksek binaların deprem performansının değerlendirilmesi için bir uyarlamalı itme analizi yöntemi
MELİH SÜRMELİ
Doktora
İngilizce
2016
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERCAN YÜKSEL
- Pediatrik hodgkin lenfoma tanılı hastaların tiyol disülfit biyobelirteçleri ve tiroid fonksiyon testlerinin değerlendirilmesi
Evaluation of thiol–disulfide biomarkers and thyroid function tests in patients with pediatric hodgkin lymphoma
MUSTAFA SAFA KASIM
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET UÇAR
- Kaynaştırma ortamlarında okul öncesi eğitim öğretmenlerince sunulan akran zorbalığı eğitim paketinin etkileri
The effects of the peer bullying training package presented by preschool teachers in inclusive settings
GİZEM ERGİN
Doktora
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimAnadolu ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YASEMİN ERGENEKON
- Kuru incirlerde küf florası ve aflatoksigenik küflerin saptanması
Başlık çevirisi yok
SİBEL BÜYÜKŞİRİN
- Gemi liman çarpışmasının analizi ve liman usturmaça sisteminin dizaynı
Başlık çevirisi yok
GÖKDENİZ NEŞER
Yüksek Lisans
Türkçe
1996
Su ÜrünleriDokuz Eylül ÜniversitesiDeniz Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİHAT TAŞPINAR