Hoca Azim İşan'ın hikmetlerinin Türk dili ve edebiyatı eğitimi çerçevesinde dil, metin ve söz varlığı yönünden çalışılması
The study of the wisdom of Hoja Azim Ishan in terms of language, text, and vocabulary within the framework of Turkish language and literature education
- Tez No: 1024533
- Danışmanlar: PROF. DR. MESUT ŞEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Hoca Azim İşan, Hikmetler, Çağatay Türkçesi, Türk Tasavvuf Edebiyatı, Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi, Tasavvufi ve Dini Şiirler, Hoca İşan'ın Hikmetlerinin Söz Varlığı, Acil durum planlaması, Acil durumlar, Acil servis, Ampirik kuantum, Ampirik ortogonal fonksiyonlar, Ampirik portföy, Ansiklopediler, Avrupa Birliği Bilgi Merkezleri Ağı, Avrupa Dil Gelişim Dosyası, Avrupa Çalışma Konseyleri, Hoca Azim İshan, Wisdom Poems, Chagatai Turkish, Turkish Sufi Literature, Turkish Language and Literature Education, Mystical and Religious Poems, The Vocabulary of Hoca Azim İshan's Wisdom Poems, Emergency planning, Emergencies, Emergency service, Empirical quantum, Empirical orthogonal functions, Empirical portfolio, Enyclopedias, EU Information Centres Network, European Language Development Folders, European Works Councils
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Hoca Azim İşan'ın Hikmetleri adlı eserini Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi kapsamında dil, metin ve söz varlığı açısından incelemek amacıyla kaleme alınmıştır. Hoca Ahmet Yesevi tarafından temelleri atılan hikmet geleneğini başarıyla sürdüren Hoca Azim İşan; eserlerinde tasavvufi düşünceleri, dini öğretileri ve ahlaki değerleri işleyen önemli mutasavvıf şairler arasında yer almaktadır. Çağatay Türkçesiyle yazılmış olan bu eser, Türk tasavvuf edebiyatının en değerli örneklerinden biri olarak kabul edilmektedir. Araştırmada öncelikle eserin dilsel, kültürel ve edebi nitelikleri ortaya konulmuştur. Bu bağlamda eserin ses bilgisi ve şekil bilgisi özellikleri ayrıntılı olarak incelenmiş, söz varlığı tespit edilerek değerlendirilmiştir. Metin, günümüz transkripsiyon kurallarına uygun olarak Latin harflerine aktarılmış; eserde geçen kelime grupları ve bunların anlam dünyası üzerine durulmuştur. Bununla birlikte, eserin Türk dili ve edebiyatı eğitimindeki yeri ve önemi vurgulanmış, Türk dilinin tarihsel gelişim sürecine sunduğu katkılar ele alınmıştır. Çalışma beş ana bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde araştırmanın amacı, kapsamı ve önemi açıklanmıştır. İkinci bölümde Çağatay edebiyatının genel nitelikleri, Türk edebiyatında dini-tasavvufi içerikli eserlerin yeri ve önemi ile ilgili önceki çalışmalar değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde araştırmada kullanılan yöntem, model, evren ve örneklem hakkında bilgiler verilmiştir. Dördüncü bölümde eser hakkında genel bilgiler, dil incelemesi bulguları, transkripsiyonlu metin ve açıklamalı söz dizini yer almaktadır. Beşinci ve son bölümde ise elde edilen tüm bulgular yorumlanmış ve varılan sonuçlar paylaşılmıştır. Çalışma sonucunda, Hoca Azim İşan'ın hikmetlerinin hem dilsel hem de kültürel özellikleri bakımından önemli bir kaynak niteliği taşıdığı görülmüştür. Eserin, Türk tasavvuf geleneğinin gelecek nesillere aktarılmasında, Türk dilinin tarihi gelişim evresinin daha iyi anlaşılmasında ve edebiyat eğitimi alanında hem akademik hem de pedagojik açıdan önemli katkılar sunduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to examine Hoca Azim İshan's work Hikmetleri (Wisdom Poems) in terms of language, text, and vocabulary within the scope of Turkish Language and Literature Education. Hoca Azim İshan successfully maintained the tradition of hikmet, the foundations of which were laid by Hoca Ahmet Yesevi, and stands among the significant Sufi poets who dealt with mystical thoughts, religious teachings, and moral values in his works. Written in the Chagatai Turkish language, this work is regarded as one of the most valuable examples of Turkish Sufi literature. In the research, primarily the linguistic, cultural, and literary characteristics of the work were revealed. In this context, the phonological and morphological features of the work were analyzed in detail, and its vocabulary was identified and evaluated. The text was transcribed into the Latin alphabet in accordance with modern transcription rules; word groups in the work and their semantic world were explored. Furthermore, the place and importance of the work in Turkish language and literature education were emphasized, and its contributions to the historical development process of the Turkish language were discussed. The study consists of five main chapters: In the first chapter, the purpose, scope, and significance of the research are explained. The second chapter evaluates the general characteristics of Chagatai literature, the place and importance of works with religious-mystical content in Turkish literature, as well as previous relevant studies. The third chapter provides information on the method, design, population, and sampling used in the research. The fourth chapter includes general information about the work, findings from the linguistic analysis, the transcribed text, and an annotated index. In the fifth and final chapter, all obtained findings are interpreted, and the conclusions reached are presented. As a result of the study, it has been observed that Hoca Azim İshan's Hikmetleri serves as an important source in terms of both linguistic and cultural features. It is concluded that the work makes significant contributions, both academically and pedagogically, to the transmission of the Turkish Sufi tradition to future generations, to a better understanding of the historical development stages of the Turkish language, and to the field of literature education.
Benzer Tezler
- Cohesion in Turkish a survey of cohesive devices in prose literature
Başlık çevirisi yok
FUAT ALTUNKAYA
- Yatarak tedavi gören 330 tüberküloz hastasının retrospektif değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
TEVFİK KORAL HOCA
- Integrated use of linear and dynamic programming in a beef feedlot management problem
Başlık çevirisi yok
FERİT ÜNER KARAKULLUKÇU
Yüksek Lisans
İngilizce
1988
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolOrta Doğu Teknik ÜniversitesiYRD. DOÇ. DR. SİNAN KAYALIGİL
