Mersin torosları'nda küçük akbaba neophron percnopterus (L. 1758) popülasyon büyüklüğünün ve habitat tercihinin belirlenmesi
Determination of population size and habitat preference of the egyptian vulture neophron percnopterus (L.1758) in the Mersin taurus mountains
- Tez No: 1024772
- Danışmanlar: DOÇ. DR. NURİ KAAN ÖZKAZANÇ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ormancılık ve Orman Mühendisliği, Forestry and Forest Engineering
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bartın Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Biyoçeşitlilik, ekosistemlerin işleyişi ve sürdürülebilirliği açısından temel bir bileşen olup, bu çeşitlilik içinde yırtıcı kuşlar besin zincirinin üst basamaklarında yer alarak ekosistem dengesinin korunmasında kritik bir rol üstlenmektedir. Leşle beslenen yırtıcı kuşlardan biri olan küçük akbaba (Neophron percnopterus), hem ekolojik işlevi hem de küresel ölçekte tehdit altında olması nedeniyle özel bir konuma sahiptir. Tür, leşlerin hızlı bertarafı yoluyla hastalıkların yayılımını azaltarak ekosistem sağlığına katkı sağlamakta; ancak habitat kaybı, zehirlenme ve enerji altyapısı kaynaklı mortalite gibi antropojenik baskılar nedeniyle dünya genelinde tehlike altındadır. Türkiye'nin güneyindeki ilk kapsamlı küçük akbaba araştırmalarını içeren bu çalışma, 2021–2024 yılları arasında Mersin Torosları'nda toplam 102 günlük arazi çalışmaları ile yürütülmüştür. Çalışma kapsamında küçük akbabanın bölgedeki üreme ekolojisi, beslenme davranışları, yuva yeri seçimi ve mekânsal dağılımları belirlenmeye çalışılmıştır. Arazi çalışmaları her yıl Mart–Eylül ayları arasında gerçekleştirilmiş; 2021 (25 gün), 2022 (20 gün), 2023 (25 gün) ve 2024 (30 gün) olmak üzere nokta sayım ve hat boyu sayım yöntemleri kullanılmıştır. Potansiyel yuvalama alanları, kayalık yüzeylerde türün karakteristik göstergesi olan beyaz dışkı lekeleri dikkate alınarak dürbün ve teleskop ile sistematik olarak izlenmiştir. Araştırma sonucunda 41 yuva noktası tespit edilmiş, bunların 31'i aktif yuva olarak kaydedilmiştir. Üreme başarısı 2023 yılında 0,84, 2024 yılında ise 0,81 olarak belirlenmiş; yavruların uçma oranı sırasıyla 1,20 ve 1,24, üretkenlik ise her iki yılda da 1,00 olarak hesaplanmıştır. Bu bulgular, popülasyonun çalışma süresi boyunca istikrarlı bir üreme performansı sergilediğini göstermektedir. Beslenme ekolojisi sonuçları, türün üç temel kaynak üzerinde yoğunlaştığını ortaya koymuştur: açık çöplük sahaları, tavuk üretim tesisleri ve geleneksel hayvancılığın sürdürüldüğü ağıllar. Yuva yeri seçimine ilişkin analizler, türün ekolojik tercihlerinin çok boyutlu bir yapı sergilediğini göstermiştir. Random Forest ve GLM modelleri, CliffHeight, IRR ve Elevation değişkenlerini en güçlü belirleyiciler olarak öne çıkarmış; yuvaların çoğunlukla 13–130 m yükseklikteki uçurumlarda, 300–1000 m yükselti bandında, orta eğimli (%30–40), kireçtaşı ağırlıklı ve açık kayalık habitatlarda yoğunlaştığı belirlenmiştir. Mekânsal analizler NND değişkeninin güçlü etkisini ortaya koyarak yuvalar arasında düzenli bir mesafe yapısının bulunduğunu göstermiştir. Ayrıca türün yoğun insan baskısı ve altyapı yakınlığından kaçınma eğilimi sergilediği tespit edilmiştir. Bölgedeki başlıca tehditler; madencilik faaliyetleri, tünel ve yol çalışmalarıyla habitat yapısının bozulması, izole edilmemiş enerji nakil hatları ve zehirlenme riskleri olarak belirlenmiştir. Bu tehditler, özellikle yuva alanlarının bulunduğu kayalık sistemler üzerinde doğrudan baskı oluşturmaktadır. Elde edilen bulgular, küçük akbaba popülasyonlarının korunması ve habitat yönetimi açısından çıkarımlar sunmakta; türün uzun vadeli sürdürülebilirliği için izleme çalışmalarının devam ettirilmesi, üreme alanlarının yasal koruma statüsünün güçlendirilmesi ve insan kaynaklı baskıların azaltılması gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Biodiversity is a fundamental component of ecosystem functioning and sustainability, with raptors occupying the top levels of the food chain and playing an important role in maintaining ecological balance. Among scavenging raptors, the Egyptian vulture (Neophron percnopterus) holds a particular status due to its ecological function and its global conservation concern. The species contributes to ecosystem health by rapidly removing carcasses and thereby reducing the spread of diseases; however, it is currently threatened worldwide due to anthropogenic pressures such as habitat loss, poisoning, and mortality associated with energy infrastructure. This study, representing the first comprehensive investigation of Egyptian vultures in southern Türkiye, aimed to examine the breeding ecology, feeding behavior, nest-site selection, and spatial distribution of the species in the Mersin Taurus Mountains based on 102 fieldwork days conducted between 2021 and 2024. Field surveys were carried out annually between March and September, using point count and line transect methods (2021: 25 days; 2022: 20 days; 2023: 25 days; 2024: 30 days). Potential nesting areas were systematically surveyed using binoculars and telescopes, with white faecal marks on cliff faces serving as a key indicator of nest presence. A total of 41 nest sites were identified, of which 31 were classified as active nests. Breeding success was estimated at 0.84 in 2023 and 0.81 in 2024, while fledging rates were 1.20 and 1.24, respectively. Productivity was calculated as 1.00 in both years. These results indicate stable breeding performance of the population throughout the research period. Feeding ecology results revealed that the species primarily relies on three main food sources: open dump sites, poultry farms, and traditional livestock grazing areas. Nest-site selection analyses demonstrated a multidimensional ecological preference. Random Forest and GLM models identified CliffHeight, IRR, and Elevation as the most influential predictors. Nests were predominantly located on limestone cliffs at elevations between 13 and 130 m cliff height, within a broader altitude range of 300–1000 m, on moderately sloped (30–40%) and open rocky habitats. Spatial analyses further indicated a strong effect of the NND variable, revealing a regular spacing pattern among nests. The species also showed a clear tendency to avoid areas with high levels of human disturbance and infrastructure proximity. The main threats identified in the study area include mining activities, road and tunnel construction leading to habitat degradation, inadequately insulated power lines, and poisoning risks. These threats exert direct pressure particularly on cliff-based nesting habitats. Our findings provide important results for the conservation and habitat management of Egyptian vulture populations. The results highlight the need for continued long-term monitoring, strengthening of legal protection status for breeding sites, and reduction of human-induced pressures to ensure the long-term viability of the species.
Benzer Tezler
- Mut havzasındaki alt miyoser yaşlı kırıntılı kayaçların sedimantolojisi
Başlık çevirisi yok
K. KADİR ERİŞ
- Bağalanı (Silifke-Mersin) civarında yüzeyleyen jura-kretase yaşlı karbonatlı kayaçların stratigrafisi ve fasiyes özellikleri; orta toroslar
Başlık çevirisi yok
TUGAY BULAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Jeoloji MühendisliğiMersin ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAYATİ KOÇ
- Tisan (Yeşilovacık-Silifke) civarında yüzeyleyen jura yaşlı karbonatlı kayaçların stratigrafisi ve fasiyes özellikleri; Orta Toroslar
Stratigraphy and facies properties of the jurassic age carbonate rocks outcropped in the Tisan area (Yeşilovacik-Silifke); Central Taurides
BURAK DİNÇER
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Jeoloji MühendisliğiMersin ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAYATİ KOÇ
- Araştırma temelli öğrenmenin tutum, akademik başarı, problem çözme ve araştırma becerilerine etkisi
The effects of inquiry-based learning on attitude, academic success, problem solving and inquiry skills
GÜLNİHAL ALKAN DİLBAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Eğitim ve ÖğretimMersin ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TUĞBA YANPAR YELKEN
YRD. DOÇ. DR. SİNAN ÖZGELEN
- Ders kitaplarında cinsiyetçilik: Ortaokul matematik ders kitapları üzerine bir içerik analizi
Gendering in the course books: An analysis of content on the secondary mathematics course books
EMİNE ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Eğitim ve ÖğretimMersin ÜniversitesiEğitim Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FUZİYE AYŞE BALCI KARABOĞA