Eski Türkçede sevgi dili
The language of affection in old Turkic
- Tez No: 1024795
- Danışmanlar: PROF. DR. BÜLENT GÜL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Dilbilim, Turkish Language and Literature, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Eski Türkçe, Old Turkish
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Eski Türkçe dönemindeki sevgi ifadelerini etnolinguistik bir yaklaşımla inceleyerek Türkçenin tarihî söz varlığında sevgi kavramının yapısal, anlamsal ve kültürel boyutlarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Sevgi; bireyin kendisi dışındaki bir varlığı önemsemesi, ona değer atfetmesi ve kayıtsız kalmaması şeklinde tanımlanabilecek çok katmanlı bir duygu olup onun dilsel görünümü ancak ait olduğu kültürel ve düşünsel bağlam içerisinde anlam kazanabilmektedir. Araştırmanın temel amacı, Eski Türkçedeki sevgi ifadelerini belirlemekle kalmayıp bu ifadelerin arkasındaki kültürel kodları, kavramsal örüntüleri ve etnolinguistik değerleri açıklamaktır. Bu doğrultuda dönem metinlerinde yer alan sevgi ifadeleri yapısal ve anlamsal özellikleri bakımından incelenmiş; Türkçenin en eski dönemlerinden itibaren belirli bir din veya medeniyet çevresiyle sınırlı kalmayan, özgün ve çok katmanlı bir sevgi diline sahip olduğu ortaya konulmuştur. İnceleme sonucunda Eski Türkçedeki sevgi dilinin yalnızca sevmek, beğenmek ve hoşlanmak gibi temel duygu fiilleri etrafında şekillenmediği; merhamet, alçakgönüllülük, cömertlik, diğerkâmlık, annelik, kardeşlik, dostluk, yakınlık, biriciklik, tatlılık, sevecenlik, şehvet ve arzu gibi farklı kavramsal alanların birleşmesiyle oluşan zengin ve dinamik bir anlam ağına dayandığı belirlenmiştir. Bu durum, Eski Türkçede sevginin çok yönlü ve kültürel olarak derinleşmiş bir duygu alanı oluşturduğunu göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, Eski Türkçenin söz varlığını sevgi dili ve etnolinguistik metodoloji ekseninde değerlendirerek literatürde önemli bir boşluğu doldurmayı hedeflemiştir. Elde edilen bulgular, Eski Türkçe döneminde Türk dilinin gelişmiş bir empati anlayışına, güçlü bir ifade çeşitliliğine ve insan merkezli köklü bir sevgi tasavvuruna sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırmanın Türkçenin tarihî ve çağdaş lehçelerinde duygu felsefesi, kavram alanları ve duygu ifadeleri üzerine gerçekleştirilecek yeni çalışmalara kuramsal ve yöntemsel açıdan katkı sağlayacağı da değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the terms of endearment in the Old Turkic period through an ethnolinguistic approach and to reveal the structural, semantic, and cultural dimensions of the concept of affection within the historical vocabulary of Turkic. Love is a multidimensional emotion that may be defined as an individual's consideration of, appreciation for, and concern toward another being. Its linguistic manifestations can only be fully understood within their cultural and intellectual context. Accordingly, the primary objective of this study is not only to identify terms of endearment in Old Turkic but also to explain the cultural codes, conceptual patterns, and ethnolinguistic values underlying these expressions. To this end, terms of endearment found in Old Turkic texts have been analyzed in terms of their structural and semantic characteristics, demonstrating that Turkic has possessed an original and multilayered language of affection since its earliest recorded period, independent of any single religious or civilizational tradition. The findings indicate that the language of affection in Old Turkic was not confined to basic emotional verbs such as to love, to like, or to enjoy. Rather, it was shaped by a rich and dynamic semantic network encompassing concepts such as compassion, humility, generosity, altruism, motherhood, siblinghood, friendship, intimacy, uniqueness, sweetness, affection, lust, and desire. This demonstrates that affection in Old Turkic constituted a multidimensional and culturally embedded conceptual domain. In conclusion, this study seeks to fill a significant gap in the literature by examining the Old Turkic lexicon from the perspectives of the language of affection and ethnolinguistic methodology. The findings reveal that Old Turkic reflects a well-developed sense of empathy, remarkable expressive diversity, and a deeply rooted, human-centered conception of affection. Furthermore, the study is expected to provide theoretical and methodological guidance for future research on the philosophy of emotions, conceptual domains, and emotional expressions in both historical and modern varieties of Turkic.
Benzer Tezler
- Eski Türkçede seslenme ifadeleri -semantik bir inceleme-
Addressing words in old Turkic -a semantic examination-
TUĞÇE COŞKUN SEBER
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
DilbilimEskişehir Osmangazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FERRUH AĞCA
- Başeski Şevkî Molla Mustafa Rûz-nâme: Metin sözlük - inceleme
Basheski Shevki Molla Mustafa Rûz-nâme: Text - dictionary - research
KERİMA FİLAN
Doktora
Türkçe
1999
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAMZA ZÜLFİKAR
- Лингво-стилистические особенности ложныхдрузей переводчика
Tuzak kelimelerin çevirisinde dilbilimsel ve üslupbilimselözellikler
ŞUHEDA RENGİN ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Rusça
2024
Mütercim-TercümanlıkKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiMütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SALTANAT MAMBAYEVA
- Özbek Türkçesinin leksikolojisi
Başlık çevirisi yok
SELAHİTTİN TOLKUN
Yüksek Lisans
Türkçe
1994
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiEski Türk Dili Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURİ YÜCE
- Metin dışı okumalarda Yürekdede ile Padişah kitabından değerler eğitimi bağlamında yararlanma
Except for the context, utilization on the context of education of values from the book of Yürekdede with Padişah
ELVAN DOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Eğitim ve ÖğretimTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ADEM İŞCAN