Toplumsal mücadelelerde bellek politikalarının rolü;Diyarbakır'da 2000'ler sonrası mekân bellek ilişkileri
The role(s) of memory policies in social struggles;space-memory relationships in post-2000s Diyarbakir
- Tez No: 1024835
- Danışmanlar: PROF. DR. DERYA FIRAT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Siyasal Bilimler, Sosyoloji, Political Science, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Kentsel mekan, Kentsel politika, Kolektif bellek, Kürt sorunu, Mekansal bellek, Ulus inşası, Urban space, Urban policy, Collective memory, Kurdish question, Spatial memory, Nation building
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Genel Sosyoloji ve Metodoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yaşam alanlarının insanlar tarafından işaretler, renkler, sesler, semboller ve anlamlarla doldurulması oldukça eski bir pratiktir. Binlerce yıl önce konuşulmuş ama bugün artık konuşulmayan dilleri, terk edilmiş düşünme biçimlerini, unutulmuş hikayeleri, eski toplumsal formları, gelenekleri ve yaşam tarzlarını; toprağın altında katmanlaşmış küller arasından bu işaretler, anlamlar ve semboller aracılığıyla biliriz. İnsan, yaşadığı mekânı oluştururken içinde bulunduğu zihinsel, kültürel, ekonomik ve politik dünyayı da ona nakşeder. Mekânı üreten güçler; estetik biçimlerden toplumsal örgütlenmelere kadar uzanan, yaşam alanlarına yönelik bir dizi müdahale aracılığıyla toplumsal yapıyı düzenlemeyi, yönetmeyi ve biçimlendirmeyi hedefler. 19. yüzyıldan sonra kentler, bu müdahalelerin en belirgin sahnelerine dönüştü. Yeni sermaye biçimleri ile beraber milliyetçiliğin yükselişi ve ulus-devlet aygıtının ortaya çıkışı, mekân üretimi ile ulus inşasını birbirine eklemledi. Cumhuriyet kentleri de bu tarihsel bağlam içinde, ulus inşası ile mekân üretiminin iç içe geçtiği bir zeminde şekillenirken; mekânın içinde varlığını sürdüren diğer hafıza katmanlarını, kültürel işaretleri, dilleri, sesleri ve sembolleri görünmez kılan, çarpıtan ya da sessizleştiren bir yol izlemiş, kenti kendi ideolojik çerçevesi doğrultusunda yeniden kurmuştur. Bu çalışma, Kürt siyasal hareketleri tarafından kültürel ve siyasal bir merkez olarak kabul edilen Diyarbakır'ı odağa alarak, Cumhuriyet'in kuruluşundan günümüze kent mekânında yaşanan mekânsal dönüşümleri ve bu dönüşümlerin özellikle 2000'li yıllardan sonraki izdüşümlerini incelemektedir. Çalışma Kürt Siyasal Hareketi'nin 1999 yerel seçimleri sonrası Diyarbakır'ın yerel idaresini aldıktan sonra kent içinde kurmaya çalıştığı yeni hafıza düzenini, zamanla değişen kimlik ve kültür haritasını, kayyum atamalarıyla birlikte merkezi iktidarın kent mekânına müdahalelerini ve en önemlisi Diyarbakır kent mekânında süreklilik kazanan hafıza mücadelesini, kentin toplumsal dönüşümüyle birlikte ele almayı amaçlamaktadır. Çalışma, Diyarbakır üzerinden Cumhuriyet'in kuruluşundan günümüze uzanan mekânsal hafıza politikalarını üç farklı hafıza rejimi üzerinden analiz etmektedir. Erken Cumhuriyet döneminde Türklük merkezli ulus inşa pratikleriyle kentin sembolik, kültürel ve mekânsal dokusunun yeniden düzenlenmesiyle başlayan süreç; 1999 sonrasında Kürt Siyasal Hareketi'nin belediyeler aracılığıyla geliştirdiği karşı hafıza ve alternatif mekân üretme politikalarıyla yeni bir evreye taşınmış, 2016'daki kayyum atamalarıyla birlikte merkezi iktidarın kent mekânındaki ideolojik müdahalesini yeniden yoğunlaştırdığı bir döneme evrilmiştir. Çalışma, Diyarbakır'da üç farklı hafıza rejimini temsil eden bu dönemleri, belediyeler, merkezi iktidar ve vesayet mekanizmaları arasındaki siyasal mücadele bağlamında incelemektedir.
Özet (Çeviri)
The practice of inscribing living spaces with signs, colours, sounds, symbols and meanings is as old as human civilisation. Our knowledge of languages once spoken thousands of years ago, forgotten stories, abandoned ways of thinking and ancient social forms derives from these signs, meanings and symbols preserved beneath layers of earth and ash. When humans shape the spaces they inhabit, they also imprint upon them the mental, cultural, economic and political world in which they find themselves. The forces that produce these spaces aim to organise, manage and shape the social structure through a series of interventions in living spaces, ranging from aesthetic forms to social organisations. After the 19th century, cities became the most prominent stages for these interventions. The rise of nationalism alongside new forms of capital and the emergence of the nation-state apparatus intertwined the production of space with nation-building. Within this historical context, cities of the Republican era took shape on a terrain where nation-building and the production of space were intertwined; they exhibited a tendency to render invisible, distort or silence the other layers of memory, cultural markers, languages, sounds and symbols that persist within the space, thereby reconstructing the city in accordance with their own ideological framework. This study focuses on Diyarbakır—recognised by Kurdish political movements as a cultural and political hub—and examines the spatial transformations that have taken place in the urban landscape from the founding of the Republic to the present day, as well as the repercussions of these transformations, particularly since the 2000s. The study aims to examine the new memory order that the Kurdish Political Movement sought to establish within the city after assuming local administration following the 1999 local elections, the evolving map of identity and culture over time, the central government's interventions in the urban space through the appointment of trustees, and, most importantly, the ongoing struggle over memory in the urban space of Diyarbakır, alongside the city's social transformation. This study analyzes the politics of spatial memory in Diyarbakır from the founding of the Republic to the present through three distinct memory regimes. The first emerged during the early Republican period, when the city's symbolic, cultural, and spatial fabric was reorganized through Turkish-centered nation-building practices. The second developed after 1999, as the Kurdish Political Movement, through local municipalities, pursued counter-memory practices and created alternative spaces of representation. The third began with the appointment of trustees in 2016, marking a period in which the central government reasserted its ideological intervention in urban space. Examining these three periods as distinct regimes of memory, this study explores the political struggle among municipalities, the central goverment, and administrative tutelage mechanisms over the production and transformation of urban space in Diyarbakır.
Benzer Tezler
- İsmayıl Hakkı Baltacıoğlu'nun kültür ve eğitim kavramı üzerine bir inceleme
An Examination of the concepts of culture and education of Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu
ABDULLAH DİKİCİ
Doktora
Türkçe
1986
Eğitim ve ÖğretimUludağ ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SUAT ANAR
- Konut bölgelerinde parsel düzeni uygulamasının kent topraklarının rasyonel kullanımı çerçevesinde mimari açıdan değerlendirilmesi
An Architeet's Criticism of the Currently Practised method of plot formation in residential areas from the point of View of rational utilization of urban deatories
SUZAN ESİRGEN
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. UMUR ERKMAN
- Ülkemizdeki çeşitli büyüklükteki yerleşim merkezlerinde uygulanabilecek kültür yapısı planlama modeli
The Planning model of the cultural building which applicable at different size of settlement center
MUSTAFA İNCESAKAL
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. UMUR ERKMEN
- Antakya tarihi ticaret merkezi mekansal yapı değişim ve gelişim sürecinin kent ticaret merkezi planlamasına etkinliği
The Effectiveness of spatial structural chance and development period of the historical trade center of Antakya in the urban trade planning
NEVİN TURGUT
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURCAN UYDAŞ