Geri Dön

Mezhepler tarihi açısından Şah İsmail Hatâyî

Shah Ismail in terms of sectarian history

  1. Tez No: 1024839
  2. Yazar: FİRDEVS TABANLIOĞLU
  3. Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET ATALAN
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Din, Religion
  6. Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Şah İsmail, Şah İsmail Hatai, Mystic, Şah İsmail, Şah İsmail Hatai
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Kastamonu Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

XIV. yüzyılın başlarında Erdebil'de Safiyyüddin İshak Erdebilî tarafından kurulan Safevîyye Tarikatı, başlangıçta Sünnî tasavvuf geleneğine bağlı bir yapı olarak teşekkül etmiş, zamanla Şiî unsurların belirginleştiği ve siyasallaşarak devletleşme sürecine yönelen bir harekete dönüşmüştür. Bu tarihsel dönüşümün en önemli temsilcisi olan Şah İsmail Hatâyî, yalnızca Safevî Devleti'nin kurucusu değil; aynı zamanda mezhebî kimliğin inşasında, dinî otoritenin siyasal meşruiyet üretiminde ve Safevî ideolojisinin kurumsallaşmasında belirleyici bir şahsiyet olmuştur. Hatâyî mahlasıyla kaleme aldığı şiirler aracılığıyla imamet, velayet, Ehl-i Beyt sevgisi ve On İki İmam anlayışını dinî ve edebî bir söylem içerisinde işleyen Şah İsmail, karizmatik liderliğiyle Anadolu ve İran coğrafyasındaki Kızılbaş topluluklarını etrafında toplamış; Safevî hareketini tasavvufî bir yapıdan siyasî bir otoriteye dönüştürmüştür. Onun liderliğinde İmâmiyye Şiîliği devletin resmî mezhebî hâline gelirken, mezhebî kimliklerin kurumsallaşması, Osmanlı–Safevî rekabetinin dinî ve siyasî boyut kazanması ve Sünnî–Şiî ayrışmasının belirginleşmesi süreci hız kazanmıştır. Bu çalışma, Şah İsmail Hatâyî'nin hayatını, eserlerini, mezhebî kimliğini, dinî düşüncesini ve İslam Mezhepleri Tarihi içerisindeki yerini tarihsel, itikadî ve sosyo-politik boyutlarıyla incelemektedir. Ayrıca onun tevhid, nübüvvet, imamet, velayet, Ehl-i Beyt, Hz. Ali ve On İki İmam anlayışı ile diğer mezheplere yönelik yaklaşımı, Hatâyî Divanı başta olmak üzere birincil kaynaklar ve modern araştırmalar ışığında değerlendirilerek Safevî Devleti'nin kuruluşu ve Şiîliğin kurumsallaşma sürecindeki etkisi ortaya konulmaktadır.

Özet (Çeviri)

Founded in Ardabil in the early 14th century by Safiyyuddin Ishak Ardabili, the Safavid Order initially formed as a structure adhering to the Sunni Sufi tradition. However, over time, it transformed into a movement with prominent Shiite elements, becoming politicized and moving towards state formation. Shah Ismail Hatayi, the most important representative of this historical transformation, was not only the founder of the Safavid State but also a decisive figure in the construction of sectarian identity, the production of political legitimacy for religious authority, and the institutionalization of Safavid ideology. Through his poems written under the pen name Hatayi, Shah Ismail addressed the concepts of imamate, guardianship, love for the Ahl al-Bayt, and the Twelve Imams within a religious and literary discourse. With his charismatic leadership, he gathered the Qizilbash communities in Anatolia and Iran around him, transforming the Safavid movement from a Sufi structure into a political authority. Under his leadership, Imami Shi'ism became the official sect of the state, while the institutionalization of sectarian identities, the religious and political dimensions of the Ottoman-Safavid rivalry, and the increasing prominence of the Sunni-Shia divide accelerated. This study examines the life, works, sectarian identity, religious thought, and place of Shah Ismail Hatayi in the history of Islamic sects from historical, doctrinal, and socio-political perspectives. Furthermore, his understanding of tawhid (Oneness of God), prophethood, imamate, guardianship, Ahl al-Bayt, Ali, and the Twelve Imams, as well as his approach to other sects, are evaluated in light of primary sources, primarily Hatayi's Divan (collection of poems), and modern research, revealing his influence on the establishment of the Safavid state and the institutionalization of Shi'ism.

Benzer Tezler

  1. II. Abdülhamid Dönemi'nde Şiilik

    The Period of Abdulhamid II. Shi'ism

    RAGIP ÇİÇEK

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    TarihKastamonu Üniversitesi

    Tarih Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. FAHRİ MADEN

  2. Safevî dönemi (1501-1736) Şiîliğinde Âmilî ulemânın etkisi

    The influence of the Âmili ulama in the Shiism of the Safavid period (1501-1736)

    FEYZULLAH AKKAVAK

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    TarihErciyes Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. YUSUF BENLİ

  3. İzmirli İsmail Hakkı'nın bidat ve gulât fırkalar bağlamında İslâm mezhepleri tarihine katkıları

    Contributions of Izmirli Ismail Hakkı to the history of Islamic sects in the context of bid'ah and gulât sects

    MERVE ACAR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    DinPamukkale Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH TOPALOĞLU

  4. Safevi idaresinde toplumsal dönüşüm

    Social transformation in Safevid administration

    HAMIDREZA SOHRABIABAD

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2018

    TarihKırklareli Üniversitesi

    Tarih Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MESUT AYAR

  5. Suriye iç savaşında İran'ın rolü: Şiiliğin etkisi

    The role of the İran during Syria civil war: Effect of Shiite

    BEYTULLAH SÜRÜCÜ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2020

    Uluslararası İlişkilerVan Yüzüncü Yıl Üniversitesi

    Uluslararası Politik Ekonomi Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ZEHRA YILMAZ