Küresel organize suç indeksi verileri ile hibrit çok kriterli karar destek sisteminin geliştirilmesi ve ülke performanslarının analizi
Development of a hybrid multi-criteria decision support system using global organized crime index data and analysis of country performance
- Tez No: 1024878
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SİBEL ŞENER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Yönetim Bilişim Sistemleri, Management Information Systems
- Anahtar Kelimeler: Organize Suç, Küresel Organize Suç Endeksi, Karar Destek Sistemi, Çok Kriterli Karar Verme, Karar destek sistemleri, Organized Crime, Global Organized Crime Index (GOCI), Decision Support System, Multi-Criteria Decision Making, Decision support systems, Multi criteria decision making
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Yönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Organize suç, ekonomik, sosyal, siyasal ve güvenlik alanlarında önemli etkiler oluşturan, ulusal sınırları aşan karmaşık ve çok boyutlu bir olgudur. Organize suç faaliyetlerinin çeşitlenmesi ve küresel ölçekte yaygınlaşması, ülkelerin suç düzeylerinin ve suçla mücadele kapasitelerinin birlikte değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu doğrultuda Çok Kriterli Karar Verme yöntemleri, organize suçun çok boyutlu yapısını sistematik olarak analiz edebilmek için etkili araçlar sunmaktadır. Bu tez çalışmasının amacı, Küresel Organize Suç İndeksi (Global Organized Crime Index-GOCI) verilerini kullanarak ülkelerin organize suç yoğunluklarını değerlendirebilen hibrit bir Karar Destek Sistemi geliştirmektir. Bu kapsamda GOCI'nin 2025 yılı verileri kullanılarak 193 ülke, suç piyasaları, suç aktörleri ve suça karşı direnç boyutları açısından analiz edilmiştir. Kriter ağırlıklarının belirlenmesinde nesnel ağırlıklandırma yöntemleri olan MEREC ve CILOS yöntemleri kullanılmış, elde edilen ağırlıklar EVAMIX ve ORESTE sıralama yöntemlerine aktarılmıştır. Ayrıca geliştirilen yöntemler, Python programlama dili kullanılarak geliştirilen web tabanlı bir karar destek sistemi içerisinde bütünleştirilmiştir. MEREC ve CILOS yöntemleri ile gerçekleştirilen ağırlıklandırma analizleri, organize suçun farklı boyutlarını temsil eden kriterlerin önem derecelerinin kullanılan nesnel ağırlıklandırma yöntemine göre değişebildiğini göstermiştir. Bununla birlikte her iki yöntem de organize suçun değerlendirilmesinde belirli göstergelerin karar sürecinde daha yüksek ayırt ediciliğe sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu sonuç, organize suçun çok boyutlu yapısının değerlendirilmesinde nesnel ağırlıklandırma yöntemlerinin etkinliğini ve kriter önemlerinin tek bir yaklaşımla açıklanamayacağını göstermektedir. Sıralama sonuçları, farklı ağırlıklandırma ve sıralama yöntemleri kullanılmasına rağmen ülkelerin genel performans sıralamalarının büyük ölçüde benzer olduğunu göstermiştir. Özellikle suç piyasaları ve suç aktörleri boyutlarında üst ve alt sıralarda yer alan ülkelerin yöntemler arasında önemli ölçüde değişmemesi, geliştirilen hibrit karar destek sisteminin istikrarlı ve güvenilir sonuçlar üretebildiğini ortaya koymuştur. Suça karşı direnç boyutunda Finlandiya, İzlanda, Danimarka, Estonya ve Lihtenştayn farklı yöntemlerde sürekli olarak en başarılı ülkeler arasında yer alırken, bulgular organize suç yoğunluğu ile kurumsal direnç kapasitesi arasında genel olarak ters yönlü bir ilişki bulunduğunu göstermiştir. Türkiye'nin ise suç piyasaları ve suç aktörleri boyutlarında üst sıralarda, direnç boyutunda ise görece daha düşük performans sergilediği belirlenmiştir. Geliştirilen hibrit karar destek sisteminden elde edilen sıralamaların tutarlılığı Spearman sıra korelasyon analizi ile değerlendirilmiştir. Analiz sonuçları, tüm yöntemler arasında yüksek düzeyde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler bulunduğunu göstermiştir. Çalışmanın en önemli katkısı, MEREC, CILOS, EVAMIX ve ORESTE yöntemlerini tek bir karar destek sistemi içerisinde bütünleştirerek organize suçun değerlendirilmesine yönelik kullanıcı dostu ve bütünleşik bir analiz altyapısı geliştirmesidir. Ayrıca farklı nesnel ağırlıklandırma ve sıralama yöntemlerinin aynı veri kümesi üzerinde karşılaştırmalı olarak uygulanması, elde edilen sonuçların yöntemsel tutarlılığını değerlendirme ve analizlerin güvenilirliğini artırma açısından literatüre önemli katkılar sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Organized crime is a complex and multidimensional phenomenon that transcends national borders and has significant economic, social, political, and security impacts. The diversification and global expansion of organized crime activities necessitate a comprehensive assessment of both countries' levels of organized crime and their capacities to combat it. In this regard, Multi-Criteria Decision-Making methods provide effective tools for systematically analyzing the multidimensional nature of organized crime. The aim of this thesis is to develop a hybrid Decision Support System (DSS) for evaluating countries' performance with respect to organized crime using data from the Global Organized Crime Index (GOCI). In this context, 193 countries were analyzed based on the 2025 GOCI data across the dimensions of crime markets, criminal actors, and resilience. The MEREC and CILOS methods, as objective weighting techniques, were employed to determine the criterion weights, and the resulting weights were subsequently used in the EVAMIX and ORESTE ranking methods. Furthermore, these methods were integrated into a web-based decision support system developed using the Python programming language. The weighting analyses conducted using the MEREC and CILOS methods revealed that the relative importance of criteria representing different dimensions of organized crime varies depending on the objective weighting method employed. Nevertheless, both methods indicated that certain indicators possess greater discriminative power in the decision-making process for assessing organized crime. These findings demonstrate the effectiveness of objective weighting methods in capturing the multidimensional nature of organized crime and suggest that the importance of evaluation criteria cannot be adequately explained by a single weighting approach. The ranking results showed that, despite the use of different weighting and ranking methods, the overall performance rankings of countries remained largely consistent. In particular, the stability of the countries ranked at the top and bottom—especially in the crime markets and criminal actors dimensions—demonstrated that the proposed hybrid decision support system is capable of producing stable and reliable results. In the resilience dimension, Finland, Iceland, Denmark, Estonia, and Liechtenstein consistently ranked among the highest-performing countries across different methods, while the findings indicated a generally inverse relationship between the intensity of organized crime and institutional resilience. Furthermore, Turkey ranked relatively high in the crime markets and criminal actors dimensions but performed comparatively poorly in the resilience dimension. The consistency of the rankings obtained from the developed hybrid decision support system was evaluated using Spearman's rank correlation analysis. The results revealed strong positive and statistically significant correlations among all ranking methods. The primary contribution of this study is the development of a user-friendly, integrated analytical framework for assessing organized crime by incorporating the MEREC, CILOS, EVAMIX, and ORESTE methods into a single decision support system. Furthermore, the comparative application of different objective weighting and ranking methods to the same dataset contributes to the literature by enabling an evaluation of the methodological consistency of the results and enhancing the reliability of the analyses.
Benzer Tezler
- Organize suç örgütleri ve terör örgütleri arasındaki yakınlaşma, işbirliği ve uluslararası güvenliğe etkileri
The closeness and cooparations between organized crime groups and terrorist organizations and its effects to the international security
MUSTAFA ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
Uluslararası İlişkilerSüleyman Demirel ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Bölümü
YRD. DOÇ. DR. TİMUÇİN KODAMAN
- Küreselleşme süreci bağlamında organize suç örgütlerindeki değişimin karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of changing in organized crime groups by the context of globalization
UĞUR ARGUN
- Organize suç ve Rus mafyası
Organized crime and Russian mafia
HACI MUSTAFA YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
SosyolojiKırıkkale ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DOLUNAY ŞENOL
- Küreselleşme sürecinde Türkiye'deki yabancı ve yerli organize suç örgütlerinin karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi
Differential evaluation of Turkish and foreign organized crime groups in the context of globalization
ÖZGÜR OZAN ÇAKMAK
- Suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçu: TCK m. 220
Establishment of an organization for the purpose of committing a crime crime: TCK m. 220
ÖMER ÜNLÜ