Vardiyalı sağlık çalışanlarında kronotipin beslenme alışkanlıkları, diyet ve uyku kalitesi ile ilişkisi
The relationship of chronotype with nutritional habits, diet, and sleep quality in shift-working healthcare professionals
- Tez No: 1025013
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYÇIL ÖZTURAN ŞİRİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Vardiyalı çalışma sistemi, sağlık çalışanlarında sirkadiyen ritmin bozulmasına bağlı olarak uyku düzeni, beslenme alışkanlıkları ve metabolik süreçleri olumsuz etkileyebilmektedir. Bu araştırma, sağlık çalışanlarında kronotip ile uyku kalitesi, beslenme alışkanlıkları, yeme farkındalığı ve diyet kalitesi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Gereç ve Yöntem: Araştırma tanımlayıcı kesitsel tipte yürütülmüş olup, Türkiye'de kamu ve özel sağlık kurumlarında görev yapan en az 6 aydır aktif çalışan 154 sağlık çalışanı (72 vardiyalı, 82 vardiyasız) çalışmaya dahil edilmiştir. Sağlıklı Yeme İndeksi-2015 (SYİ-2015) analizleri, 24 saatlik besin tüketim kaydı eksiksiz bulunan 123 katılımcı üzerinden yapılmıştır. Veriler sosyodemografik bilgi formu, Sabahçıl-Akşamcıl Anketi (SAA), Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), Yeme Farkındalığı Ölçeği (YFÖ-30), 24 saatlik besin tüketim kaydı ve SYİ-2015 kullanılarak toplanmış, IBM SPSS Statistics 25.0 programında analiz edilmiştir. Bulgular: Vardiyalı çalışanlarda sigara kullanım oranı daha yüksek bulunurken (p=0,015), vardiyasız çalışanların SAA puanları daha yüksek, akşam kronotipi görülme sıklığı ise vardiyalı çalışanlarda anlamlı düzeyde fazla saptanmıştır (p<0,001). Vardiyasız çalışanların toplam meyve, tam meyve ve toplam sebze tüketim puanları daha yüksek olmasına rağmen, toplam SYİ-2015 puanları gruplar arasında farklılık göstermemiştir (p>0,05). Akşam kronotipine sahip bireylerde YFÖ-30 puanları en düşük, PUKİ puanları en yüksek; sabah kronotipine sahip bireylerde ise bunun tersi belirlenmiştir (p<0,05). SAA ile YFÖ-30 arasında pozitif, SAA ile PUKİ arasında negatif, YFÖ-30 ile SYİ-2015 arasında ise pozitif yönlü anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0,05). Sonuç: Bu çalışmada vardiyalı çalışma düzeninin kronotip, uyku kalitesi ve beslenme davranışları ile ilişkili olduğu; özellikle akşam kronotipine sahip sağlık çalışanlarında uyku kalitesinin daha düşük ve yeme farkındalığının daha zayıf olduğu belirlenmiştir. Bu bulgular, kronotipin dikkate alındığı beslenme ve vardiya planlamalarına yönelik müdahalelerin geliştirilmesinin önemini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Objective: Shift work systems negatively affect healthcare workers' sleep patterns, nutritional habits, and metabolic health due to the disruption of circadian rhythms. This study aimed to evaluate the relationship between chronotype and sleep quality, nutrition, eating awareness, and diet quality among healthcare workers. Material and Methods: This descriptive, cross-sectional study included 154 healthcare workers (72 shift workers and 82 non-shift workers) employed in public and private healthcare institutions in Türkiye. Analyses using the Healthy Eating Index-2015 (HEI-2015) were conducted on data from 123 participants who provided complete 24-hour dietary recall records. Data were collected using a sociodemographic information form, the Morningness-Eveningness Questionnaire (MEQ), the Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), the Mindful Eating Questionnaire (MEQ-30), a 24-hour dietary recall record, and the HEI-2015; the data were analyzed using IBM SPSS Statistics 25.0 software. Results: While the smoking rate was higher among shift workers (p=0.015), non-shift workers had higher MEQ scores, and the prevalence of the evening chronotype was significantly higher among shift workers (p<0.001). Although non-shift workers had higher scores for total fruit, whole fruit, and total vegetable consumption, there was no significant difference in total HEI-2015 scores between the groups (p>0.05). Individuals with an evening chronotype exhibited the lowest Mindful Eating Questionnaire (MEQ-30) scores and the highest PSQI scores, whereas the reverse was observed in individuals with a morning chronotype (p<0.05). Significant relationships were observed: positive between SAA and YFÖ-30, negative between SAA and PUKİ, and positive between YFÖ-30 and SYİ-2015 (p<0.05). Conclusion: In this study, it was determined that shift work schedules influence chronotype, sleep quality, and nutrition; specifically, healthcare workers with an evening chronotype exhibited poorer sleep quality and lower nutritional awareness. These findings indicate a need for increased interventions in shift scheduling that take chronotype into account.
Benzer Tezler
- Vardiya durumunun besin öğesi alımı, hedonik açlık, uyku kalitesi ve kronotip ile ilişkisinin belirlenmesi
Determining the relationship of shift status with nutrient intake, hedonic hunger, sleep quality, and chronotype
ÖZGE DEMİRBAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Beslenme ve DiyetetikÜsküdar ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HACI ÖMER YILMAZ
- Vardiyalı çalışan bireylerde sirkadiyen ritim, diyet inflamatuar indeksi, uyku kalitesi ve beslenme durumları arasındaki ilişkinin belirlenmesi
Determining the relationship between circadian rhythm, dietary ınflammatory ındex, sleep quality and nutritional status in shift workers
ŞEYMA SÜNBÜL
Doktora
Türkçe
2024
Beslenme ve DiyetetikBaşkent ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. PERİM FATMA TÜRKER
- Vardiyalı çalışma durumuna göre sirkadiyen ritim,hedonik açlık ve fiziksel aktivite arasındaki ilişkisinin incelenmesi
Study of the relationship between the circadian rhythm and the hedonic and homeostatic states of hunger in adults
RUMEYSA SEVER
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Beslenme ve DiyetetikAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YAHYA ÖZDOĞAN
- Vardiyalı ve sabit düzende çalışan bireylerde sirkadiyen ritim ve beslenme durumunun değerlendirilmesi
Circadian in individuals working in shift and fixed operation evaluation of rhythm and nutritional status
HANDE PELİN SEVEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Beslenme ve Diyetetikİzmir Demokrasi ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SEDA ÇİFTÇİ
- Vardiyalı sağlık çalışanlarında sirkadiyen ritim ve beslenme durumunun değerlendirilmesi
Evaluation of circadian rhythm and nutritional status in shift health professionals
HANDE GÜL ULUSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Beslenme ve DiyetetikHacettepe ÜniversitesiBeslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NESLİŞAH RAKICIOĞLU