Huzurevlerinin açık zalan tasarımlarının çevre psikolojisi açısından değerlendirilmesi: İran/Tahran örneği
Evaluation of outdoor designs of nursing homes from the perspective of environmental psychology: The İran/Tehran example
- Tez No: 1025029
- Danışmanlar: DOÇ. DR. GÜLFERAH ÇORAPÇIOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Açık alan aktiviteleri, Açık alanlar, Outdoor activities, Open spaces
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Arel Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimarlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mimarlıkta çevre psikolojisi, kullanıcıların gereksinimlerini anlayarak yaşanabilir çevreler yaratmak için vazgeçilmez bir alandır. Çevre psikolojisi ile mimarlık arasındaki bu bağ, özellikle huzurevi gibi özel kullanıcı gruplarına yönelik alanlarda önem taşımaktadır. Yaşlılık döneminde bireylerin yaşam memnuniyetini belirleyen unsurlar yalnızca fiziksel sağlık veya sosyal destekle sınırlı değildir. Yaşanan çevrenin niteliği ve bu çevreyle kurulan ilişki önemli bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda, yaşlı bireylerin mekânsal tercihleri incelendiğinde, erişilebilir, güvenli ve sosyal etkileşimi destekleyen çevrelerin yaşam doyumunu artırdığı görülmektedir. Özellikle açık alanlar, yaşlı bireylerin fiziksel aktivite yapabilmelerine, doğayla temas kurmalarına ve sosyal ilişkilerini sürdürebilmelerine olanak tanıyarak fiziksel ve psikolojik iyilik hâlini destekleyen önemli mekânsal bileşenler arasında yer almaktadır. Bu çalışmada, İran'ın Tahran kentindeki üç farklı huzurevinde yaşayan bireylerden elde edilen veriler doğrultusunda açık alan memnuniyeti çok boyutlu olarak değerlendirilmiştir. Araştırmanın temel amacı, kullanıcı odaklı bulguları Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) yaşlı dostu çevrelere ilişkin standartlarıyla bütünleştirerek, huzurevlerinin açık alanlarına yönelik tasarım standartları ve politika önerileri geliştirmektir. Bu doğrultuda, huzurevi sakinlerinin demografik özellikleri ile çevresel algı ve memnuniyet düzeyleri arasındaki ilişkiler incelenmiş; çevre psikolojisinin algısal-duyusal, işlevsel-mekânsal ve sosyal-davranışsal bileşenlerinin açık alan memnuniyeti ve mekânsal yaşam kalitesi üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Araştırmada, açık alanların çevre psikolojisi ilkeleri doğrultusunda düzenlenmesinin yaşlı bireylerin açık alan memnuniyetini ve yaşam kalitesini artıracağı, işlevsel ve estetik özelliklerin kullanıcı memnuniyetini olumlu etkileyeceği, sosyal etkileşimi destekleyen mekânların aidiyet duygusunu güçlendireceği ve çevresel algı ile memnuniyet düzeylerinin demografik özelliklere göre farklılık göstereceği hipotezleri test edilmiştir. Çalışmanın örneklemi olarak İran-Tahran'daki huzurevlerinde yaşayan toplam 383 katılımcı ile anket yapılmıştır. Anket verilerin değerlendirilmesi için SPSS 22.0 paket istatistik programı kullanılmıştır. Katılımcıların demografik özellikleri ve sorulara vermiş oldukları yanıtlar betimsel istatistik analizleri gerçekleştirilerek frekans ve yüzde değerleri incelenmiştir. Huzurevi kullanıcılarının çevresel algı ve memnuniyet düzeyleri çok boyutlu olarak incelenerek yaş, cinsiyet, eğitim, medeni durum ve huzurevinde kalış süresi gibi demografik değişkenlerin mekân algısına etkileri ortaya koymuştur. Huzurevlerinin açık alanlarında işlevsel ve estetik gereksinimlerin dengeli sunulmasının kullanıcı memnuniyetini artırdığı sonucu dikkate alınarak veri temelli, kullanıcı odaklı ve yaşlı dostu tasarım önerileri geliştirilmiştir.
Özet (Çeviri)
Environmental psychology in architecture is an essential discipline for creating livable environments by understanding users' needs and expectations. The relationship between environmental psychology and architecture is particularly important in facilities designed for special user groups, such as nursing homes. In later life, quality of life is influenced not only by physical health and social support but also by the characteristics of the built environment and individuals' interactions with it. Previous studies have shown that accessible, safe, and socially supportive environments enhance older adults' life satisfaction. In particular, outdoor spaces constitute an important component of nursing home environments by promoting physical activity, contact with nature, and social interaction, thereby contributing to both physical and psychological well-being. This study presents a multidimensional assessment of outdoor space satisfaction based on data collected from residents of three nursing homes in Tehran, Iran. The primary aim of the research is to integrate user-based findings with the World Health Organization (WHO) guidelines for age-friendly environments in order to propose outdoor design standards and policy recommendations for nursing homes. Accordingly, the relationships between residents' demographic characteristics and their environmental perceptions and satisfaction levels were examined, and the effects of the perceptual-sensory, functional-spatial, and social-behavioral dimensions of environmental psychology on outdoor space satisfaction and spatial quality of life were evaluated. The study tested the hypotheses that outdoor environments designed according to environmental psychology principles improve older adults' satisfaction and quality of life; that balanced functional and aesthetic characteristics enhance user satisfaction; that socially supportive outdoor settings strengthen users' sense of belonging; and that environmental perception and satisfaction vary according to demographic characteristics. The study sample consisted of 383 residents living in nursing homes in Tehran, Iran. Survey data were analyzed using SPSS 22.0 statistical software. Descriptive statistical analyses, including frequencies and percentages, were performed to evaluate participants' demographic characteristics and questionnaire responses. The findings revealed that demographic variables, including age, gender, educational level, marital status, and length of stay, significantly influence residents' environmental perceptions and satisfaction. Based on the results, user-centered, evidence-based, and age-friendly design recommendations were developed, emphasizing that a balanced provision of functional and aesthetic qualities in outdoor spaces contributes significantly to user satisfaction.
Benzer Tezler
- Huzurevinde yaşayan yaşlıların agresyon ve depresyon düzeylerinin araştırılması
Başlık çevirisi yok
EMEL ERGENE
- Yaşlı bireyin sorunları ve bakım gereksinimlerinin saptanması
Determination of the problems and the care needs of the elderly
AFET BÜYÜKCOŞKUN
Doktora
Türkçe
1990
HemşirelikHacettepe ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NİMET KARATAŞ
- İzmir huzurevlerinde depresyon ve kaygı üzerine bir çalışma, kadın erkek karşılaştırması
Başlık çevirisi yok
ZEYNEP MANOĞLU
- Metropolitan bir kentte huzurevlerinde mediko sosyal bir çalışma
Başlık çevirisi yok
YURDUSEV ALANKAYA