Geri Dön

İstanbul boğazı'ndaki deniz kazalarının HFACS-PV ve analitik ağ süreci (ANP) hibrit modeli kullanarak insan faktörleri önem derecelerinin belirlenmesi

Mdetermination of the importance levels of human factors in maritime accidents in the istanbul strait using a hybrid model of HFACS-PV and analytic network process (ANP)

  1. Tez No: 1025035
  2. Yazar: OĞUZHAN EKŞİ
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. RAMAZAN ŞENER, DOÇ. DR. BULUT OZAN CEYLAN
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Denizcilik, Kazalar, Mühendislik Bilimleri, Marine, Accidents, Engineering Sciences
  6. Anahtar Kelimeler: Deniz kazaları, İnsan faktörü, Maritime accidents, Human factor
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Deniz Ulaştırma Mühendisliği Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
  12. Bilim Dalı: Deniz Ulaştırma Mühendisliği Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Geniş kapsamlı yasal düzenlemelere rağmen dar ve yoğun trafiğe sahip su yollarındaki deniz kazaları, insan, organizasyon ve çevre koşullarının kaza sonuçlarını şekillendirecek şekilde birbiriyle etkileşime girmesi nedeniyle önemli güvenlik riskleri oluşturmaya devam etmektedir. Önceki çalışmalar deniz kazalarını sınıflandırma tabanlı yaklaşımlarla incelemiş olsa da, sistematik insan faktörleri analizini, kaza nedenleri arasındaki karşılıklı bağımlılıkları ortaya koyabilecek nicel önceliklendirme yöntemleriyle birleştiren araştırmalar, özellikle İstanbul Boğazı gibi karmaşık seyir ortamlarında sınırlı kalmıştır. Bu eksikliği gidermek amacıyla yapılan bu çalışma, İnsan Faktörleri Analizi ve Sınıflandırma Sistemi-Yolcu Gemisi (Human Factors Analysis and Classification System-Passenger Vessel-HFACS-PV) ile Analitik Ağ Sürecini (Analytic Network Process - ANP) entegre ederek 2014-2024 yılları arasında İstanbul Boğazı'nda meydana gelen deniz kazalarını incelemektedir. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'ndan temin edilen kaza raporları ilk olarak HFACS-PV çerçevesinde sınıflandırılmış, ardından belirlenen faktörler, bir ağ yapısı içindeki göreceli etkilerini belirlemek amacıyla uzman görüşlerine dayalı ikili karşılaştırmalar yoluyla değerlendirilmiştir. Sonuçlar, emniyetsiz hareketlerin en sık kodlanan HFACS-PV kategorisini (%34,76) oluşturduğunu, bunu organizasyonel etkilerin (%27,62) izlediğini göstermektedir; bu oranlar kaza anlatılarında ön hat davranışlarının görünürlüğünü yansıtmakta olup, kazaların temel nedeninin bireysel operatörler olduğuna dair bir kanıt olarak okunmamalıdır. ANP analizi, yetersiz gözcülüğü (O16) en etkili faktör (öncelik ağırlığı 0,12852) olarak belirlemiştir; bu durum burada bireysel bir operatör hatasının kanıtı olmaktan ziyade köprüüstü takımı ve çevre sisteminin ortaya çıkan ortak bir özelliği olarak yorumlanmıştır. Bulgular, dar su yollarındaki kazaların münferit bireysel hatalardan ziyade birbirine bağlı insani, organizasyonel ve operasyonel dinamiklerden kaynaklandığını ortaya koymaktadır. Sıklık tabanlı değerlendirmelerin ötesine geçen hibrit bir analitik çerçeve sunan bu çalışma; dar su yollarında seyirde köprüüstü kaynak yönetimi, eğitim stratejileri ve önleyici güvenlik politikalarının geliştirilmesi için kanıta dayalı bir karar destek perspektifi sunmakta ve böylece daha etkili deniz emniyeti yönetimi uygulamalarına katkıda bulunmaktadır.

Özet (Çeviri)

Maritime accidents in confined, high-traffic waterways continue to pose significant safety risks despite extensive regulatory frameworks, with human, organizational, and environmental conditions interacting to shape accident outcomes. Although previous studies have examined maritime accidents using classification-based approaches, limited research has combined systematic human-factor analysis with quantitative prioritization methods capable of revealing interdependencies among accident causes, particularly in complex navigational environments such as the Istanbul Strait. To address this gap, this study investigates maritime accidents that occurred in the Istanbul Strait between 2014 and 2024 by integrating the Human Factors Analysis and Classification System-Passenger Vessel (HFACS-PV) with the Analytic Network Process (ANP). Accident reports obtained from the Ministry of Transport and Infrastructure were first classified within the HFACS-PV framework, and the identified factors were subsequently evaluated through expert-based pairwise comparisons to determine their relative influence within a network structure. The results indicate that unsafe acts constitute the most frequently coded HFACS-PV category (34.76%), followed by organizational influences (27.62%); these proportions reflect the visibility of front-line behaviour within accident narratives and should not be read as evidence that individual operators are the root cause of accidents. ANP analysis identified improper lookout (O16) as the most influential factor (priority weight 0.12852), interpreted here as an emergent property of the bridge-team, environment system rather than as evidence of individual operator failure. The findings demonstrate that accidents in confined waterways emerge from interconnected human, organizational, and operational dynamics rather than isolated individual errors. By providing a hybrid analytical framework that moves beyond frequency-based evaluations, this study offers an evidence-based decision-support perspective for improving bridge resource management, training strategies, and preventive safety policies in narrow-waterway navigation, thereby contributing to more effective maritime safety management practices.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    196609

    İstanbul Boğazı'ndaki deniz kazalarının seyir ve çevre güvenliği açısından analizi ve zararsız geçiş koşullarında değerlendirilmesi

    The accident analysis of the Strait of İstanbul from the points of safety navigation and environment and evaluation of innocent passage

    NUR JALE ECE

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2005

    KazalarGazi Üniversitesi

    Deniz İşletmeciliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ADNAN SÖZEN

    DOÇ. DR. NECMETTİN AKTEN

  2. Tez No

    129416

    Investigation of maritime accidents in the İstanbul Channel via logistic regression and simulation

    İstanbul Boğazı'ndaki deniz kazalarının regresyon ve simülasyon ile araştırılması

    GÜN EVREN GÖREN

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2002

    Endüstri ve Endüstri MühendisliğiBoğaziçi Üniversitesi

    Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. İLHAN OR

  3. Tez No

    768688

    Temporal and spatial investigation of maritime accidents in the strait of Istanbul in the perspective of navigational safety

    İstanbul Boğazı'ndaki deniz kazalarının seyir emniyeti perspektifinde zamansal ve mekansal olarak incelenmesi

    GİZEM KODAK

    Doktora

    İngilizce

    İngilizce

    2022

    Denizcilikİstanbul Teknik Üniversitesi

    İklim ve Deniz Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ALPER ÜNAL

    DR. ÖĞR. ÜYESİ TAYFUN ACARER

  4. Tez No

    81076

    İstanbul Boğazı'nda olası deniz kazalarının önlenmesinde bilişim kontrol sistemleri

    Başlık çevirisi yok

    METİN KAYA

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1997

    İletişim BilimleriMarmara Üniversitesi

    Gazetecilik Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. AHMET L. ORKAN

  5. Tez No

    867786

    İstanbul Boğazı'ndaki kılavuzluk hizmetleri ile gemi kazaları arasında eşbütünleşme ilişkisinin incelenmesi

    Investigation of the co-integration analysis between pilotage services and ship accidents in the Istanbul Strait

    MERT BAHADIR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    Denizcilikİstanbul Üniversitesi

    Deniz İşletmeciliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ERDAL ARLI

Geri Dön