Seçilmiş ülkelerde enerji politikalarının yenilenebilir enerji üretim ve tüketimine etkisi ve gelişmekte olan ülkelerde uygulama imkanları: Azerbaycan örneği
Impact of energy policies on renewable energy production-consumption in selected countries and application possibilities in developing countries: The case of Azerbaijan
- Tez No: 1025180
- Danışmanlar: PROF. DR. EMİNE ARZU İMREN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Enerji, Energy
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, yenilenebilir enerji politikalarının enerji üretimi ve tüketimi üzerindeki etkilerini ampirik olarak incelemeyi ve elde edilen bulguları gelişmekte olan ülkeler bağlamında Azerbaycan örneğiyle değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda Dünya Bankası, IEA ve IRENA kaynaklarından derlenen 24 ülke ve 2000–2021 dönemini kapsayan 528 gözlemlik dengeli bir panel veri seti üzerinden tüketim ve üretim için iki ayrı ekonometrik model kurulmuştur. Heteroskedastisite, otokorelasyon ve birimler arası korelasyonu eşzamanlı düzelten Driscoll-Kraay standart hataları ile iki yönlü sabit etkiler modeli nihai tahminci olarak belirlenmiştir. Her model için temel, kurumsal kanal ve tam spesifikasyon olmak üzere aşamalı model yapısı izlenmiş, yüksek gelirli (17 ülke) ve orta gelirli (7 ülke) alt örneklemler ile sağlamlık analizleri gerçekleştirilmiştir. Analiz beş temel bulgu ortaya koymuştur. Birincisi, emisyon ticaret sistemi (ETS) tüm spesifikasyonlarda ve her iki gelir grubunda anlamlı pozitif etki sergilemiş ve üretim üzerindeki etkisi tüketim üzerindeki etkinin yaklaşık 1,7 katına ulaşmıştır. İkincisi, fosil yakıt rantı her iki modelde anlamlı pozitif bulunmuştur. Bu bulgu fosil kaynak gelirinin kurumsal tasarım doğrultusunda yenilenebilir enerji altyapısına dönüştürülebileceğini ve kaynak lanetinin kaçınılmaz olmadığını ortaya koymuştur. Üçüncüsü, sabit alım garantisi (FIT) yüksek gelirli ülkelerde negatif, orta gelirli ülkelerde ise güçlü pozitif etki sergileyerek politika araçlarının koşullu etkinliğini ampirik olarak kanıtlamıştır. Dördüncüsü, enerji fiyatları sabit etkiler çerçevesinde anlamsız bulunmuş ve bu bulgu yenilenebilir enerji dönüşümünün fiyat sinyali değil, doğrudan politika araçlarıyla gerçekleştiğini göstermiştir. Beşincisi, yıl sabit etki katsayıları 2013 sonrasında sistematik biçimde güçlenmiş ve 2015 Paris Anlaşması'nın gerçek bir kırılma noktası oluşturduğunu teyit etmiştir. Azerbaycan analizi, ülkenin analizin en etkin bulduğu politika aracı — emisyon ticaret sistemini — kullanmadığını, buna karşın örneklemin en yüksek fosil yakıt rantına sahip ülkeleri arasında yer aldığını ortaya koymuştur. Enerji fiyatlarının devlet kontrolünde belirlenmesi piyasa sinyali mekanizmasının işlemediğini göstermektedir. Kümülatif enflasyonun çok gerisinde kalan enerji fiyatları yatırım cazibesini azaltmaktadır. Bu bulgular doğrultusunda kısa vadede FIT sistemi ve AYEA'nın kurumsal güçlendirilmesi, orta vadede sektörel karbon vergisi ve SOFAZ'dan yenilenebilir enerji altyapısına kaynak aktarım mekanizması, uzun vadede ise emisyon ticaret sistemine geçiş öncelikli politika adımları olarak önerilmiştir.
Özet (Çeviri)
This study aims to empirically examine the effects of renewable energy policies on energy production and consumption, and to evaluate the findings in the context of developing countries using the example of Azerbaijan. To this end, two separate econometric models for consumption and production have been established using a balanced panel data set comprising 528 observations covering 24 countries and the period 2000–2021, compiled from World Bank, IEA, and IRENA sources. A two-way fixed-effects model with Driscoll-Kraay standard errors, which simultaneously corrects for heteroscedasticity, autocorrelation, and inter-unit correlation, was selected as the final estimator. A stepwise model structure comprising the baseline, institutional channel, and full specification was followed for each model, and robustness analyses were conducted using high-income (17 countries) and middle-income (7 countries) subsamples. The analysis has revealed five key findings. Firstly, the emissions trading scheme (ETS) demonstrated a significant positive impact across all specifications and in both income groups, with its effect on production reaching approximately 1.7 times that on consumption. Secondly, fossil fuel rent was found to be significantly positive in both models. This finding demonstrates that revenue from fossil fuel resources can be channelled into renewable energy infrastructure in line with institutional design, and that the 'resource curse' is not inevitable. Thirdly, the feed-in tariff (FIT) exhibited a negative effect in high-income countries and a strong positive effect in middle-income countries, thereby empirically demonstrating the conditional effectiveness of policy instruments. Fourthly, energy prices were found to have no significant effect within the framework of fixed effects, and this finding indicates that the renewable energy transition is driven not by price signals but by direct policy instruments. Fifthly, the fixed-effect coefficients for the year have strengthened systematically since 2013, confirming that the 2015 Paris Agreement marked a genuine turning point. The analysis of Azerbaijan revealed that the country does not utilise the policy instrument deemed most effective by the analysis—the emissions trading system—yet it ranks among the countries with the highest fossil fuel rent in the sample. The state-controlled setting of energy prices indicates that the market signal mechanism is not functioning. Energy prices, which lag far behind cumulative inflation, are reducing investment appeal. In light of these findings, the following policy steps have been recommended as priorities: in the short term, the FIT system and institutional strengthening of AYEA; in the medium term, a sectoral carbon tax and a mechanism for transferring resources from SOFAZ to renewable energy infrastructure; and in the long term, a transition to an emissions trading system.
Benzer Tezler
- Sürdürülebilir kalkınma bağlamında döngüsel ekonomi modelinin enerji politikalarına etkilerinin incelenmesi
Examining the effects of circular economy model on energy policies in the context of sustainable development
CEREN ALTUNTAŞ
- Forecasting for bioethanol production in Turkey
Türkiye'de biyoetanol üretimi için öngörü
EZGİ BAYRAKDAR ATEŞ
Doktora
İngilizce
2017
Enerjiİstanbul Teknik ÜniversitesiEnerji Bilimi ve Teknolojileri Ana Bilim Dalı
PROF. FİLİZ KARAOSMANOĞLU
- Seçilmiş yüksek-orta gelirli ülkelerde yenilenebilir enerji ve yenilenemeyen enerji tüketiminin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: Bir saklı eşbütünleşme yaklaşımı
The impact of renewable energy and non-renewable energy consumption on economic growth selected upper-middle income countries: A hidden cointegration approach
SERVET KAPÇAK
Doktora
Türkçe
2022
EkonomiTekirdağ Namık Kemal Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MURAT ÇETİN
- Seçilmiş gelişmiş ülkelerde ekonomik büyüme ile sera gazı emisyonları ve iklim değişikliği ilişkisinin analizi
Analyzing the relationship between economic growth and greenhouse gas emissions and climate change in selected developed countries
EMRULLAH KAÇMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
EkonomiVan Yüzüncü Yıl Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA TORUSDAĞ
- Yenilenebilir enerji, ekonomik büyüme ve rüzgar enerjisine ilişkin bir inceleme: Seçilmiş OECD ülkeleri örneği
A review of renewable energy, economic growth and wind energy: Example of selected OECD countries
SANİYE İREM KIRICI
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
EnerjiManisa Celal Bayar ÜniversitesiEkonomi Finans Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE YURTSEVER