İÜ Omar Etem Ruhi Üngör koleksiyonunda bulunan Hamparsum nota defterleri ve Melekset Efendi'ye ait defterin karşılaştırmalı incelemesi
A comparative analysis of the manuscripts and Melekset Efendi's autograph written in Hampartsum notation in the IU Omar Etem Ruhi Ungor collection
- Tez No: 1025187
- Danışmanlar: PROF. DR. FAZLI ARSLAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Müzik, Music
- Anahtar Kelimeler: Hamparsum notası, Müzik, Hamparsum notation, Music
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İslam Tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı Programı'nda doktora tezi olarak hazırlanan İÜ OMAR Etem Ruhi Üngör Koleksiyonunda Bulunan Hamparsum Nota Defterleri ve Melekset Efendi'ye Ait Defterin Karşılaştırmalı İncelemesi başlıklı bu tez üç bölümden oluşmaktadır. Giriş başlığı altında, tezin amacı ve önemi, problem durumu, araştırma yöntemi, sınırlılıklar ve literatür özeti alt başlıklar hâlinde açıklanmıştır. Birinci bölümde, İstanbul Üniversitesi Osmanlı Dönemi Müziği Uygulama ve Araştırma Merkezi (İÜ OMAR) Etem Ruhi Üngör Koleksiyonu'nda bulunan beş adet Hamparsum defterinin fiziksel ve içerik incelemeleri yapılmıştır. Koleksiyonda yer alan bu defterler ilk kez tanıtılmış, içerik incelemesi kapsamında hazırlanan fihrist çalışmalarıyla Türk müziği repertuvarına katkı sağlanması amaçlanmıştır. İkinci bölümde, ulusal ve uluslararası literatür taranarak Melekset Efendi hakkında detaylı bir biyografi oluşturulmuştur. Bu bağlamda özellikle Kahire'de yer alan kaynaklar, Ermeni gazeteleri ve Ermenice yayınlar incelenmiş; böylelikle Melekset Efendi'nin bugüne dek gerçekleştirilmiş en kapsamlı biyografi çalışması ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde, Melekset Efendi'nin kaleme almış olduğu H-103 numaralı Hamparsum defterinin içerisinde yer alan eserlerden örnek olarak beş eser seçilmiştir. İsmet Süleyman Yayını Rast Faslına Mahsus Nota, Mahzen-i Esrâr-ı Musiki yahud Teganniyât-ı Osmanî, Ali Galip Bey Nota Mecmuası, Şamlı İskender Yayınları, Şamlı Selim Yayınları, Dârülelhan Külliyatı, Udi Arşak Fasılları, Onnik Zaduryan Fasılları, İncesaz Takımlarına Mahsus Rast Faslı, M. Melik Yayınları gibi neşredilmiş nota yayınlarıyla Melekset Efendi'nin Hamparsum defterinden seçilmiş olan eserler, belirli bir yöntem kullanılarak mukayese edilmiştir. Döneminin önemli notistlerinden biri olarak kabul edilen Melekset Efendi'nin Hamparsum yazısının icraya yönelik özelliklerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Çalışmanın sonuç bölümünde araştırmanın problem durumu ele alınmaktadır. Tezin amaçlarından biri, Melekset Efendi'nin biyografisine ilişkin, Türkiye'deki akademik literatüre yeni bir kaynak kazandırmaktır. Melekset Efendi'nin kaleme aldığı H-103 numaralı Hamparsum defterinin Batı nota sistemine aktarılması sonucunda elde edilen veriler doğrultusunda, döneminin önemli notistlerinden biri olarak kabul edilmesini sağlayan özellikler ortaya konulmuştur. Ayrıca, kendisine ait defterden seçilen eserlerin neşredilmiş diğer nota nüshalarıyla -belirlenen yöntem doğrultusunda- karşılaştırılması yoluyla Hamparsum yazısının icraya yönelik özellikleri değerlendirilmiştir. Türk müziği alanında gerek paleografya çalışmaları gerekse icra alanında yapılan çalışmaların birbirinden ayrılmaması gerekliliği gözetilerek, yapılacak yeni çalışmalara örnek teşkil edecek bir yaklaşım ortaya konulmuştur.
Özet (Çeviri)
This doctoral dissertation, entitled A Comparative Analysis of the Manuscripts and Melekset Efendi's Autograph Written in Hampartsum Notation in the IU OMAR Etem Ruhi Ungor Collection, was prepared within the Doctoral Program of Department of Islamic History and Arts, Institute of Social Sciences, Istanbul University. The dissertation consists of three main chapters. Under the heading of Introduction, the aim and significance of the study, the research problem, methodology, limitations, and a review of the relevant literature are presented. The first chapter focuses on the physical and content-based analyses of five Hampartsum notation notebooks preserved in the Etem Ruhi Üngör Collection of the Istanbul University Ottoman Period Music Application and Research Center (IU OMAR). These notebooks are introduced for the first time in an academic context. The index (fihrist) studies conducted within the scope of the content analysis aim to contribute to the repertoire of Turkish music. In the second chapter, a comprehensive biography of Melekset Efendi was compiled through an extensive review of both national and international literature. In this context, particular attention was given to sources from Cairo, Armenian newspapers, and Armenian-language publications. As a result, the most comprehensive biography of Melekset Efendi to date has been produced. In the third chapter, five representative compositions from the Hampartsum notebook numbered H-103, written by Melekset Efendi, are examined comparatively. These works are compared, using a specific methodological framework, with compositions found in published notation sources such as İsmet Süleyman Yayını Rast Faslına Mahsus Nota, Mahzen-i Esrâr-ı Musiki yahud Teganniyât-ı Osmanî, Ali Galip Bey Nota Mecmuası, publications by Şamlı İskender and Şamlı Selim, Dârülelhan Külliyatı, Udi Arşak Fasılları, Onnik Zaduryan Fasılları, İncesaz Takımlarına Mahsus Rast Faslı, and publications attributed to M. Melik. Through this comparison, the study seeks to demonstrate the performance-oriented character of Melekset Efendi's Hampartsum notation and to clarify the reasons why he was recognized as a distinguished notist in his lifetime. In the conclusion chapter of this study, the research problem is addressed. One of the primary aims of the dissertation is to establish a new biographical source on Melekset Efendi within the context of Turkish scholarship. By transcribing the H-103 Hampartsum notebook into Western staff notation and comparing selected compositions from this notebook with other published notations through defined methodological criteria, the study demonstrates the characteristics that established Melekset Efendi as one of the distinguished notists of his period. Furthermore, the performance-related characteristics of his Hampartsum notation are evaluated. Emphasizing that paleographical studies and performance practice in Turkish music should not be treated as separate domains, this dissertation proposes an approach intended to serve as a model for future research in both fields.
Benzer Tezler
- Landsat uydusu aracılığı ile elde edilen görüntülerin sınıflandırılmaları ve bunlara ilişkin bilgisayar programlarının hazırlanması
Başlık çevirisi yok
G. FERZAN KÜÇÜKA
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolEge ÜniversitesiBilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİS PÜSKÜLCÜ
- Türkiye'de serebral hareket bozukluklarının etiyolojisi epidemiyolojisi ve bazı klinik özellikleri
Başlık çevirisi yok
AŞER BENSUSAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
1986
Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarıİstanbul ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Dokuma kumaşlarda örgü tipinin ham kumaşın boyutları ve geometrik özellikleri üzerindeki etkilerinin araştırılması
Başlık çevirisi yok
EMEL ÖNDER
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Tekstil ve Tekstil MühendisliğiEge ÜniversitesiTekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜNGÖR BAŞER
- Ege bölgesi keçi liflerinin bazı önemli fiziksel, kimyasal özellikleri ve değerlendirme imkanları
Başlık çevirisi yok
NİLÜFER ERDEM
Doktora
Türkçe
1985
Tekstil ve Tekstil MühendisliğiEge ÜniversitesiTekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLSEREN YAZICIOĞLU