Processing of object ordering in Turkish ditransitive constructions
Türkçe'deki çift nesneli yapılarda nesne sıralaması değiştiriminin işlemlenmesi
- Tez No: 1025323
- Danışmanlar: DOÇ. DR. EMİNE YARAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İngiliz Dilbilimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İngiliz Dilbilimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkçedeki çift nesneli yapılarda nesne sıralamasının işlemleme güçlüğünü çeşitli etmenler açısından karşılaştırmayı amaçlamaktadır. Çalışmada nesne sıralamasının, yönelme durumu ve belirtme durumu taşıyan nesnelerin yeni/eski bilgi ifade etmesi, sözdizimsel karmaşıklık ve canlılık özellikleriyle nasıl etkileşime girdiği ve bu etmenlerin işlemlemeyi nasıl etkilediği araştırılmıştır. Bu amaç doğrultusunda öz ilerlemeli okuma yöntemi kullanılmış ve anadili Türkçe olan 156 katılımcının, çift nesneli tümceleri bölümlere ayrılmış biçimde okurken okuma süreleri ölçülmüştür. Dört deney gerçekleştirilmiştir. İlk deneyin sonuçları, belirtme durumu > yönelme durumu ve yönelme durumu > belirtme durumu nesne sıralamaları arasında anlamlı bir işlemleme farkı olmadığını göstermiştir. Bununla birlikte, ilk sırada yer alan nesnenin, taşıdığı durum ekinden bağımsız olarak daha hızlı işlemlendiği gözlemlenmiştir. İkinci deney, nesnelerin yeni/eski bilgiyi ifade etme etkisini incelemiş ve eski bilgiyi ifade eden nesnelerin ilk nesne konumunda daha hızlı işlemlendiğini göstermiştir. Ancak bu etki yalnızca nesne bölgeleriyle sınırlı kalmış ve tümcelerin toplam işlemleme süresine yansımamıştır. Üçüncü deney, sözdizimsel karmaşıklığın ilk nesne konumu avantajını etkilediğini göstermiştir. Yapısal olarak daha uzun ve dolayısıyla daha karmaşık nesneler, ilk nesne konumunda yer aldıklarında bu avantaj azaltmıştır. Ayrıca, ilk nesnenin sözdizimsel olarak daha karmaşık olması tümcelerin işlemleme süresini artırmıştır. Bu iki etmenden farklı olarak, nesnelerin canlılık özelliğinin işlemleme üzerinde istatistiksel bir etkisi gözlemlenmemiştir. Genel olarak bulgular, Türkçedeki çift nesneli yapılarda tümce işlemenin tek bir faktör tarafından belirlenmediğini, nesne sıralaması ile söylem temelli bir etmen olan yeni/eski bilgi ifade etme durumu arasındaki etkileşimin ve sözdizimsel karmaşıklığın birlikte işlemlemeyi şekillendirdiğini göstermektedir. Buna karşın, canlılık etmeninin işlemleme üzerindeki etkisinin daha sınırlı olduğu bulunmuştur. Bu sonuçlar, çift nesneleri tümcelerin işlemesinin hem yapısal özelliklerden hem de dildeki dağılımsal örüntülerden etkilendiğini göstermektedir. Dağılımsal örüntülerde canlılığa kıyasla daha güçlü biçimde temsil edilen yeni/eski bilgi olma durumu ve sözdizimsel karmaşıklık, işlemleme üzerinde daha tutarlı etkiler göstermektedir. Belirli bir nesne sıralaması için açık bir işlemleme üstünlüğünün bulunmaması, Türkçenin esnek sözcük dizimi ve zengin durum eki sistemiyle açıklanabilir. Sonuç olarak, Türkçedeki çift nesneli yapılarda tümce işleme, üretim temelli dağılımsal örüntüler ile gerçek zamanlı işlemleme mekanizmalarının etkileşimi çerçevesinde en iyi şekilde açıklanabilir.
Özet (Çeviri)
This study aims to compare the processing of two object orders in Turkish ditransitive constructions based on several factors. In particular, it investigates how these object orders interact with the effects of givenness, syntactic complexity, and animacy of dative and accusative objects, and how these factors influence processing of ditransitivites. To this end, a self-paced reading experiment was employed. The participants of the study were 156 native Turkish speakers. Their reading times of the ditransitive sentences were measured as they read these sentences presented in a segmented, region-by-region format. Four experiments were conducted to reveal the effects of givenness, syntactic complexity and animacy of the object NPs. The results of the first experiment produced no significant difference in reading times between ACC>DAT and DAT>ACC object orders. Instead, a consistent first-object position advantage was observed, whereby the object appearing in the initial position was processed more easily regardless of its case marking. The second experiment examined the effect of givenness of the object NPs, demonstrating that given objects were processed more easily when they appeared in the first-object position. However, this effect was limited to the object regions and did not extend to overall sentence processing. The third experiment demonstrated that syntactic complexity modulated the first-object position advantage. Structurally longer and therefore more complex objects reduced this advantage when they appeared in the first-object position, and increased structural complexity of the first object made the overall sentence harder to process. In contrast to these factors, animacy of the objects did not show a systematic effect on processing. Overall, the findings suggest that sentence processing in Turkish ditransitive constructions is shaped by the interaction between object order and discourse-related factors such as givenness, as well as syntactic complexity. In contrast, animacy was found to have a more limited influence on processing. These results indicate that processing is influenced by both structural properties and distributional patterns in the language. Givenness and syntactic complexity, which appear to be more strongly represented in the distributional system than animacy, have a more consistent impact on processing. The absence of a clear advantage for a particular object order may be attributed to the flexible word order and rich case marking system of Turkish. In conclusion, sentence processing in Turkish ditransitive constructions can best be explained as the interaction between production-driven distributional patterns and real-time processing mechanisms.
Benzer Tezler
- A prototype English-Turkish statistical machine translation system
İngilizce-Türkçe istatistiksel bilgisayarlı çeviri sistemi prototipi
İLKNUR DURGAR EL-KAHLOUT
Doktora
İngilizce
2009
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolSabancı ÜniversitesiBilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMAL OFLAZER
- İcra ve iflâs hukukunda gecikmiş itiraz
Late objection in the law of execution and bankruptcy
ALPER UYUMAZ
- Türkiye'de taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarını koruma olayı ve korumaya halkın katılımı konusunda yardımcı bir araştırma
A Research to the conservation of historical monuments and natural environments with public porticipation in Turkey
İSMET ŞAHİN
- Doğal, tarihi kültürel açıdan turizm potansiyelini değerlendirme modeli: Ayvalık örneği
The tourism model for evaluation of natural, historical and cultural potential: A case of Ayvalık
İSMAİL HAKAN KOLCU
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiPROF. DR. VEDİA DÖKMECİ
- Avrupa Topluluğu'nda devlet yardımları -Türkiye'deki devlet yardımı uygulamalarının- muhtemel üyelik karşısındaki durumu
Başlık çevirisi yok
BARBAROS İNECİ