Toplumsal cinsiyet düzeninde meşruiyet, adalet ve tahakküm: Evlilik ilişkilerinin bir analizi
Legitimacy, justice and domination in gender order: An examination of marriage relations
- Tez No: 1025324
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ABDULKERİM SÖNMEZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Evlilik, Evlilik ilişkisi, Eylemlilik, Güç, Marriage, Marital relationship, Agency, Power
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, sosyal kuramdaki güç, tahakküm ve eylemlilik tartışmaları bağlamında, evlilik ilişkilerinde cinsiyet ayrımcılığı ile adalet anlayışları arasındaki ilişkinin doğası ve sonuçları hakkındadır. Çalışma öncelikle güç ve tahakküm kavramsallaştırmaları arasında analitik ayrım yapmayan yaklaşımların eleştirel bir değerlendirmesini yapmakta ve ardından evli, boşanmış veya dul 42 bireyin evlilik deneyimleri ve sonuçlarına ilişkin ampirik verileri incelemek için ilişkisel-realist bir yaklaşım benimsemektedir. Cinsiyete dayalı konumlara, rollere ve kimliklere odaklanan çalışma, bireylerin genel olarak evliliği ve kendi evlilik ilişkilerini nasıl değerlendirdiklerini, genel olarak evlilik ilişkilerinde ve kendi ilişkilerinde ahlaki olarak neyi onayladıklarını veya eleştirdiklerini ve tahakkümün yaşamlarını nasıl etkilediğini araştırmakta; bireylerin evlilik ilişkilerini etkileyen nedensel mekanizmaların hem tahakkümün etkisini hem de bireylerin insanın kendi onuru-vakarı için mücadele etme ve onu yeniden inşa etme kapasitesini nasıl mümkün kıldığını veya kısıtladığını incelemektedir. Bulgular, bireylerin cinsiyet düzenine ne pasif biçimde uyduklarını ne de sürekli olarak direndiklerini; sevgi, güven, çocuklar ve aile bütünlüğü gibi ilişkisel değerleri koruma arzusunun, onları bazı zararlı ilişkisel düzenlemelere uyum göstermeye yönelttiğini ortaya koymaktadır. Ancak, bireyler farklı düzeylerde tanınma, karşılıklılık, adalet, saygı ve insan onurunu zayıflatan koşullara karşı mücadele de etmektedirler. Bulgular ayrıca, toplumsal cinsiyet düzeninin evlilik ilişkilerinin örgütlenmesi için önemli bir yapısal çerçeve olmasına rağmen, bu ilişkilerin sonuçlarından sorumlu tek faktör olmadığını göstermektedir. Aksine, güçlü karşılıklılık, tanınma, dayanışma ve tamamlayıcılık mekanizmalarıyla karakterize edilen evliliklerde, rol farklılaşması tahakküme dönüşmemektedir. Bunun aksine olarak da bu mekanizmalar zayıfladığında, bireylerin eylemlilik alanı daralmakta ve sosyal bağın özelliği bozulmaktadır. Bu nedenle, tahakkümün karşıtı mutlak eşitlik değil, tarafların birbirlerini birer özne olarak dikkate alarak kaynak ve sorumlulukları adil şekilde paylaşması, katkıları karşılıklı olarak tanıma ve takdir etmeleridir. Sonuç olarak, evlilik ilişkilerindeki tahakküm ve özerklik arasındaki ilişki, yalnızca cinsiyete dayalı roller veya güç eşitsizlikleri üzerinden değil, eşler arasındaki toplumsal bağın insan onurunu, karşılıklı tanınmayı ve ilişkisel öznelik kapasitesini ne kadar etkili bir şekilde geliştirdiği üzerinden değerlendirildiğinde daha iyi açıklanabilir.
Özet (Çeviri)
This study is about the nature and consequences of the relationship between gender discrimination and conceptions of justice in marital relations in the context of disputes on power, domination and agency in social theory. The study first makes a critical assessment of approaches that conflate the conceptualizations of power and domination without an analytical differentiation and takes a relational realist approach to the examination of the empirical data on marital experiences and outcomes of 42 individuals who are married, divorced or widows. Focusing on gendered positions, roles, and identities, the study explores how individuals evaluate marriage in general and their own marital relationships, what they morally affirm or criticize in marriage relations in general as well as in their own relations and how domination affects their lives, and it investigates how causal mechanisms enable or constrain both the impact of domination and individuals' capacity in contesting for and reconstruction of human self-dignity. The findings indicate that individuals neither passively comply with gender order nor constantly resist it. Instead, the desire to protect existing relational goods -such as love, trust, children, and family integrity leads individuals to sustain certain harmful relational arrangements. They, however, contest against conditions undermining recognition, reciprocity, justice, respect, and human dignity at varying levels. The findings further demonstrate that while gender order is a significant structural framework for the organization of martial relations it is not, however, the sole and determining factor responsible for the outcomes of these relations. On the contrary, in marriages characterized by strong mechanisms of reciprocity, recognition, solidarity, and subsidiarity, role differentiation does not devolve into domination. Conversely, when these mechanisms weaken then the individuals' scope of agency gets constricted and the quality of the social bond gets deteriorated. Therefore, the opposite of domination is not absolute equality, but rather a fair sharing of resources and responsibilities by the parties, considering each other as subjects, and mutually recognizing and appreciating contributions made. Consequently, the relationship between domination and agency in marriage relations can be better explained when evaluated not merely through gendered roles or power asymmetries, but by how effectively the social bond between couples cultivates human dignity, mutual recognition, and the capacity for relational subjectivity.
Benzer Tezler
- Devletin bireyin temel hak ve özgürlükleri üzerindeki meşruiyetinin John Rawls'un ve Robert Nozick'in adalet kavramı ekseninde karşılaştırılması
Comparison of the state's legitimacy on the individual's fundamental rights and freedoms with regards to John Rawls' and Robert Nozick's concept of justice
NAZIM ASLAN
- Görünür ve görünmez engeli olan kadınların sağlamcılık deneyimleri: Karma yöntem sosyal hizmet araştırması
Experiences of ableism among women with visible and invisible disabilities: A mixed- methods social work study
İREM ARSLANTATAR
Doktora
Türkçe
2026
SosyolojiHacettepe ÜniversitesiSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
PROF. DR. REYHAN ATASÜ TOPCUOĞLU
- State and civil society relation in Türkiye: The case of women csos
Türkiye'de Devlet ve sivil toplum ilişkisi: Kadın örgütleri örneği
TUNA YÜCEL
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
SosyolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSosyal Politika Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYÇA ERGUN ÖZBOLAT
- Gender and foreign policy: A comparative analysis of the gendered multilevel games concept in world order transformation
Cinsiyet ve dış politika: Dünya düzeni dönüşümünde cinsiyetli çok seviyeli oyunlar kavramının karşılaştırmalı bir analizi
BETÜL TİRYAKİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Uluslararası İlişkilerKaradeniz Teknik ÜniversitesiKadın ve Aile Araştırmaları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZGÜR TÜFEKÇİ
- Hegemonik erkekliğin yeniden inşası:“Gelinim Mutfakta”programının söylem analizi
The reconstruction of hegemonic masculinity: Discourse analysis of the“Gelinim Mutfakta”
MERVAN SAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İletişim BilimleriGaziantep Üniversitesiİletişim ve Toplumsal Dönüşüm Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ O. ÖZGÜR GÜVEN