Mimar Sinan'ın İstanbul camilerinde plan ve kesit düzleminde modül araştırması
A study on the modular analysis of plan and section in mimar Sinan's İstanbul mosques
- Tez No: 1025534
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ NACİ ÖZYALVAÇ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Necmettin Erbakan Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimarlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Klasik Dönem Osmanlı mimarlığı, özellikle 16. yüzyılda Mimar Sinan'ın başmimar olduğu dönem eserleriyle mekânsal bütünlük, strüktürel başarı ve estetik uyumun en üst düzeye ulaştığı dönemlerden biri olarak kabul edilmektedir. Buna rağmen Osmanlı mimarisinde yapı elemanlarının hangi tasarım prensiplerine göre boyutlandırıldığı ve tasarım sürecinde hangi geometrik yöntemlerin kullanıldığı konusu günümüzde hâlen tam olarak açıklığa kavuşmuş değildir. Literatürde kubbe sistemleri, plan şemaları ve mekânsal oranlar üzerine çok sayıda çalışma bulunmasına rağmen duvar kalınlıkları ve payanda boyutlarının belirlenmesinde kullanılan tasarım yöntemleri yeterince araştırılmamıştır. Bu araştırmanın amacı, Klasik Dönem Osmanlı camilerinde duvar kalınlıkları ve payanda boyutlarının belirlenmesinde kullanılan olası geometrik ve modüler tasarım sistemlerini ortaya koymaktır. Araştırmada iki farklı yöntem kullanılmıştır. İlk aşamada ampirik yöntem uygulanmış; Mimar Sinan'ın başmimar olduğu dönemde İstanbul'da inşa edilen beş adet camide duvar ve payanda boyutları ile kapı ve pencere açıklıkları incelenmiştir. Ölçümler mimar arşını (zîra) ve metrik sistem üzerinden değerlendirilmiş, yapı elemanlarında tekrar eden modüler ilişkilerin varlığı irdelenmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında geometrik yöntem kullanılarak İstanbul'da Mimar Sinan'ın başmimar olduğu döneme ait 13 cami ile daha erken dönemde inşa edilmiş 7 cami üzerinde incelemeler gerçekleştirilmiştir. Yapıların planları üzerinde oluşturulan geometrik kurgular yardımıyla duvar kalınlıklarının belirlenmesinde kullanılan olası oran ve modül sistemlerinin varlığı irdelenmiştir. Araştırma sonuçları, incelenen yapılarda duvar kalınlıkları, payanda boyutları, kapı ve pencere açıklıklarının büyük ölçüde çeyrek zîra, yarım zîra ve tam zîra katlarına yakın değerler gösterdiğini ortaya koymuştur. Ayrıca duvar kalınlıklarının belirlenmesinde belirli geometrik sistemlerin tekrar ettiği tespit edilmiştir. Aynı geometrik ilişkilerin farklı yapılarda ve farklı dönemlerde görülmesi, Osmanlı mimarlığında ortak bir tasarım anlayışının bulunduğunu göstermektedir. Elde edilen bulgular, Klasik Dönem Osmanlı camilerinde taşıyıcı sistem elemanlarının yalnızca statik gerekliliklere göre değil, aynı zamanda belirli geometrik ve modüler tasarım prensipleri doğrultusunda şekillendirildiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Classical Ottoman architecture is regarded as one of the periods in which spatial unity, structural achievement, and aesthetic harmony reached their highest level, particularly through the works produced during the sixteenth century when Mimar Sinan served as the Chief Imperial Architect. Despite this, the design principles governing the dimensioning of structural elements and the geometric methods employed in the architectural design process of Ottoman buildings have not yet been fully clarified. Although numerous studies in the literature have focused on dome systems, plan typologies, and spatial proportions, the design methods used in determining wall thicknesses and buttress dimensions have received relatively limited scholarly attention. The aim of this research is to identify the possible geometric and modular design systems employed in determining wall thicknesses and buttress dimensions in Classical Ottoman mosques. Two different research methods were utilized. In the first stage, an empirical approach was applied, examining wall and buttress dimensions together with door and window openings in five mosques constructed in Istanbul during the period when Mimar Sinan served as Chief Imperial Architect. Measurements were evaluated using both the Ottoman architectural cubit (zira) and the metric system, and the existence of recurring modular relationships among structural elements was investigated. In the second stage, a geometric analysis was conducted on thirteen mosques in Istanbul dating to the period of Mimar Sinan's chief architectship, as well as seven mosques built in earlier periods and in provincial regions. Through geometric constructions developed on the architectural plans, the study examined the presence of possible proportional and modular systems used in determining wall thicknesses. The findings reveal that wall thicknesses, buttress dimensions, and door and window openings in the examined buildings generally correspond to values close to multiples of one-quarter, one-half, and one zira. Furthermore, specific geometric systems were found to recur in the determination of wall thicknesses. The occurrence of similar geometric relationships across different buildings and historical periods indicates the existence of a shared design approach within Ottoman architecture. The results demonstrate that the structural elements of Classical Ottoman mosques were shaped not only by static and structural requirements but also by specific geometric and modular design principles.
Benzer Tezler
- Yeni Cami'nin akustik açıdan performans değerlendirmesi
Evaluation of the acoustical performance of the New Mosque
EVREN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVTAP YILMAZ DEMİRKALE
- Mescit mimarisinin kavramsal çerçevesinde Sinan'ın camilerini günümüze bir uyarlama modeli
An adaptation model of Sinan's mosques to the present within the conceptual framework of masjid architecture
MUHAMMED EMİN AKYÜREK
Doktora
Türkçe
2023
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖMER SADETTİN ÖKTEN
- Mimar Sinan'ın İstanbul'daki camilerinde mimari bir öğe olarak galerilerin kullanımı
The use of galleries as an architectural element in architect Sinan's mosques in İstanbul
UMUT AKYÜZ
Doktora
Türkçe
2023
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA İLKNUR KOLAY
- İstanbul Tarihi Yarımada'daki Mimar Sinan camilerinde mekansal algılanabilirlik
Spatial perceptibility in Sinan's Mosques in the Historical Peninsula of Istanbul
RECEP FURKAN TOPAL
- İstanbul ve Edirne'deki merkezi Kubbeli Mimar Sinan Camilerinin mekân-ışık analizi
The analysis of space and light of central Domed Mimar Sinan Mosques in İstanbul and Edirne
SADAKAT SAFİYYE MUMCUOĞLU TÜRKER
Doktora
Türkçe
2024
MimarlıkGazi ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEMİLE NAKIŞ KARAMAĞARALI