Şizofreni tanılı hastaların primer bakım vericilerine uygulanan bireysel güçlendirme programının bakım yükü, psikolojik iyi oluş ve öz-etkililik üzerine etkisi: Bir randomize kontrollü deneysel çalışma
The effect of individual empowerment program applied to primary caregivers of patients with schizophrenia on care burden, psychological well-being and self-efficacy: A randomized controlled experimental study
- Tez No: 1025804
- Danışmanlar: DOÇ. DR. TUĞBA PEHLİVAN SARIBUDAK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hemşirelik, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Hasta bakımı-hastane sonrası, Psikiyatrik hemşirelik, After care, Psychiatric nursing
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Arel Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Hemşirelik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Şizofreni, dünya genelinde yaklaşık 24 milyon bireyi etkileyen ve hastaların büyük çoğunluğunun bakımını aile üyelerine bırakan kronik bir ruhsal bozukluktur. Bakım vericilerin yüksek düzeyde bakım yükü taşıdığı, psikolojik iyi oluşlarının düşük ve öz-etkililiklerinin yetersiz kaldığı bilinmektedir. Bakım vericilere yönelik bireysel, kanıta dayalı güçlendirme programlarına ilişkin araştırmalar ise literatürde oldukça sınırlı olup bu tür müdahalelerin etkinliğinin araştırılması önem taşımaktadır. Bu araştırma, şizofreni tanılı hastaların primer bakım vericilerine uygulanan bireysel güçlendirme programının bakım yükü, psikolojik iyi oluş ve öz-etkililik üzerine etkisini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilen randomize kontrollü bir çalışmadır. Yöntem: Araştırma, Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi ve buna bağlı Toplum Ruh Sağlığı Merkezlerinde 61 primer bakım vericiyle (deney: 30, kontrol: 31) yürütülmüştür. Veriler Hasta ve Hasta Yakını Bilgi Formu, Zarit Bakım Yükü Ölçeği, Psikolojik İyi Oluş Ölçeği ve Öz-etkililik Ölçeği ile toplanmıştır. Veriler IBM SPSS Statistics 25.0 programı ile analiz edilmiş; girişimin etkisi grup (deney/kontrol), zaman (ön test/son test) ve grup × zaman etkileşimi sabit etkiler olarak modellenerek Lineer Karma Model (LMM) analizi ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Bulgular zaman içinde her iki grupta da bakım yükünün azaldığını (p<0,001), psikolojik iyi oluşun (p=0,034) ve öz-etkililiğin (p<0,001) arttığını göstermiştir. Deney grubunda bakım yükündeki azalma ve öz-etkililik ile psikolojik iyi oluştaki artış kontrol grubuna kıyasla daha belirgin olmakla birlikte, gruplar arasındaki bu fark istatistiksel olarak anlamlı düzeye ulaşmamıştır (sırasıyla p=0,054; p=0,183; p=0,313). Sonuç: Bireysel güçlendirme programı uygulanan deney grubunda bakım yükü puanlarının azaldığı, psikolojik iyi oluş ve öz-etkililik puanlarının arttığı görülmüş; ancak bu değişimin kontrol grubuna kıyasla istatistiksel anlamlılığa ulaşmadığı saptanmıştır. Bununla birlikte, deney grubunda gözlemlenen iyileşmenin klinik açıdan değerli olduğu ve bakım vericilerin günlük yaşamına olumlu katkı sağlayabileceği düşünülmektedir. Psikiyatri hemşirelerinin şizofreni tanılı hastaların bakım vericilerine yönelik bireysel güçlendirme programlarını rutin klinik uygulamalarına entegre etmeleri önerilmektedir. Gelecekte izlem ölçümleri içeren ileri araştırmalarla programın etkinliğinin daha kapsamlı biçimde değerlendirilmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
Objective: Schizophrenia is a chronic mental disorder that affects approximately 24 million people worldwide, with the care of the vast majority of patients falling to family members. It is well established that caregivers bear a heavy caregiving burden, experience low psychological well-being, and lack a sense of self-efficacy. However, research on individualized, evidence-based empowerment programs for caregivers is quite limited in the literature, making it important to investigate the effectiveness of such interventions. This study is a randomized controlled trial conducted to evaluate the effects of an individual empowerment program administered to primary caregivers of patients diagnosed with schizophrenia on care burden, psychological well-being, and self-efficacy. Method: The study was conducted with 61 primary caregivers (experimental group: 30; control group: 31) at the Prof. Dr. Mazhar Osman Hospital for Mental and Nervous Diseases and its affiliated Community Mental Health Centers. Data were collected using the Patient and Family Information Form, the Zarit Caregiver Burden Scale, the Psychological Well-Being Scale, and the Self-Efficacy Scale. Data were analyzed using IBM SPSS Statistics 25.0; the effect of the intervention was evaluated using Linear Mixed Model (LMM) analysis, with group (experimental/control), time (pre-test/post-test), and group × time interaction modeled as fixed effects. Results: Analysis of the findings revealed that, over time, the caregiving burden decreased in both groups (p<0.001), while psychological well-being (p=0.034) and self-efficacy (p<0.001) increased. Although the decrease in care burden and the increases in self-efficacy and psychological well-being were more pronounced in the experimental group compared to the control group, these differences between the groups did not reach statistical significance (p=0.054; p=0.183; p=0.313, respectively). Conclusion: In the experimental group that underwent the individual empowerment program, care burden scores decreased while psychological well-being and self-efficacy scores increased; however, it was found that these changes did not reach statistical significance compared to the control group. Nevertheless, the improvement observed in the experimental group is considered clinically meaningful and is believed to have the potential to positively contribute to caregivers' daily lives. It is recommended that psychiatric nurses integrate individual empowerment programs for caregivers of patients diagnosed with schizophrenia into their routine clinical practice. It is recommended that the program's effectiveness be evaluated more comprehensively through future research that includes follow-up measurements.
Benzer Tezler
- Zihinsel yetersizlik tanılı 4-18 yaş arasındaki hastaların özgeçmiş, soygeçmiş, klinik özellikler ve yaşam kaliteleri açısından değerlendirilmesi
The evaluation of 4-18 years old patients with intellectual disability in terms of medical history, familial history, clinical features and quality of life
GAMZE YÜKSEL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
PsikiyatriEge ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEZEN KÖSE
- Şizofreni tanısı alan hastaların ve bakım verenlerinin transaksiyonel analiz ego durumları ile yaşam pozisyonları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigating the relationship between transactional analysis ego states and the life positions of patients that were diagnosed with schizophrenia and their caregivers
GÜLNUR BİLGİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
HemşirelikAkdeniz ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SALİHA HALLAÇ
- Şizofreni hastalarının bakım verenlerinde travma sonrası büyüme ve etkileyen faktörler
Posttraumatic growth in schizophrenia caregivers and predicting factors
MELİKE EZERBOLAT ÖZATEŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2018
PsikiyatriAnkara ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ KEMAL GÖĞÜŞ
- Karaciğer nakli olan çocuklarda dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu
Attention deficit and hyperactivity disorder in childs who underwent liver transplantation
YILDIZ MARANGOZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2016
GastroenterolojiBaşkent ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİGEN ÖZÇAY
YRD. DOÇ. DR. BURCU AKIN SARI
- Üçüncü basamak psikiyatrik tedavi merkezinde psikoz tedavi yaklaşımları-retrospektif, kesitsel bir farmakoepidemiyoloji çalışması
Approaches to psychosis treatment at the third level psychiatric treatment center-a retrospective, cross-sectional pharmacoepidemiology study
ECE DAĞDEMİR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
PsikiyatriAtatürk ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HACER AKGÜL CEYHUN