Okul öncesi dönem gelişimsel disleksi risk değerlendirmesinde altta yatan genetik nörolojik ve bilişsel faktörlerin yordama güçlerinin incelenmesi
Investigation of underlying genetic neurological and cognitive predictors of developmental dyslexia at preschool
- Tez No: 703902
- Danışmanlar: PROF. DR. ŞÜKRÜ TORUN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Psikoloji, Psikiyatri, Education and Training, Psychology, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Gelişimsel Disleksi, Erken Tanılama, Endofenotipik Yaklaşım, MMN, Ailesel Yatkınlık Riski, Biliş, Bilişsel işlevler, Disleksi, Nöroloji, Okul öncesi dönem, Okuma güçlüğü, Yordama, Developmental Dyslexia, Early Diagnosis, Endophenotypic Approach, MMN, Familial Risk of Developmental Dyslexia, Cognition, Cognitive functions, Dyslexia, Neurology, Preschool period, Reading difficulty, Predict
- Yıl: 2021
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Anadolu Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç, genotipik, endofenotipik ve fenotipik değişkenlerin gelişimsel disleksi riskini/tanısını yordama güçlerini incelemektir. Erken okuryazarlık becerilerine göre gelişimsel disleksi riski yüksek ve düşük olarak gruplandırılan 60-72 ay yaş aralığındaki 20 katılımcı ile 2-3. sınıf gelişimsel disleksi tanılı ve tipik gelişim gösteren 22 katılımcının (i) genotipik boyutta ailesel yatkınlık riski, (ii) endofenotipik boyutta eşleşmeyen negativite (Mismatch Negativity; MMN) ve pozitivite (Mismatch Positivity; MMP) latans ve genlik değerleri, (iii) fenotipik boyutta; hızlı isimlendirme, sesbilgisel farkındalık, çalışma belleği, harf-bilgisi, dinlediğini anlama, dil becerilerinin okul öncesi gelişimsel disleksi riskini ve okul çağı gelişimsel disleksi tanısını yordama güçleri ile seçicilik ve duyarlılık yüzdelikleri incelenmiştir. Sadece genotipik ve fenotipik değişkenlerden oluşan modellerin yordama güçleri, endofenotipik ölçümlerin dâhil oldukları ile karşılaştırılmıştır. Önemlilik sırasına göre, sesbilgisel farkındalık (β=0,942), harf-bilgisi (β=0,877), MMP latans (β=0,559), dil (β=0,474), çalışma belleği (β=0,118) değişkenleri birlikte okul öncesi dönemde erken okuryazarlık becerilerini anlamlı şekilde %100 oranında yordamaktadır. Dil (β=1,127), hızlı isimlendirme (β=-0,892), MMN latans (β=-0,586), dinlediğini anlama (β=0,429), çalışma belleği (β=-0,372), sesbilgisel farkındalık (β=0,305), harf-bilgisi (β=-0,191), ailesel yatkınlık (β=-0,020) değişkenleri beraber okuma hızı performansını anlamlı şekilde %99 oranında yordamaktadır (seçicilik-duyarlılık %100). Bulgular sadece genotipik ve fenotipik değişkenleri içeren modellerin yordayıcılık (okul öncesi %86; okul çağı %85) ve seçicilik (okul öncesi %89) yüzdeliklerinden yüksektir. Sonuçlar, erken tanılamada endofenotipik yaklaşımın önemini vurgulamaktadır. Nörofizyolojik ölçümlerin diğer psikometrik ölçümleri destekleyici nitelikte klinik uygulamalara yön verebilecek potansiyelde bir yordayıcı olduğuna işaret etmektedir. Ancak bulgular kısıtlı örneklem sayısı nedeniyle ön bulgu niteliğindedir. Öte yandan tez çalışması endofenotipik yaklaşım çerçevesinde ailesel yatkınlık riski, bilişsel/dilsel ve nörofizyolojik değişkenlerin gelişimsel disleksi riskini/tanısı yordama güçleri hakkında Türkçe alanyazınına bilgimiz dâhilindeki ilk bulguları sunması adına değerlidir.
Özet (Çeviri)
It is aimed to examine predictive power of possible genotypes, endophenotypes, and phenotypes in the early identification of developmental dyslexia (DD). Twenty preschool children (60-72 months) grouped as high or low risk of DD according to early literacy skills and 22 primary-school children (7-8 years) diagnosed with/without DD were included. Predictive power and specificity and sensitivity of (i) familial risk (genotype) (ii) MMN and MMP latency and amplitudes (endophenotypes), (iii) rapid-naming, phonological awareness, working-memory, letter-knowledge, listening comprehension, language skills (phenotypes) at preschool and school-aged children were investigated. The predictive power of models with the genotype and phenotypes were compared to the ones with the endophenotypes. Phonological awareness (β=0,942), letter-knowledge (β=0,877), MMP latency (β=0,559), language skills (β=0,474), working-memory (β=0,118) together significantly predicted early literacy skills (100%). Language (β=1,127), rapid-naming (β=-0,892), MMN latency (β=-0,586), listening comprehension (β=0,429), working-memory (β=-0,372), phonological awareness (β=0,305), letter-knowledge (β=-0,191), familial risk (β=-0,020) together significantly predicted reading speed (99%; specificity and sensitivity 100%). The findings indicated that neurophysiological, familial risk, and cognitive/linguistic skills together more strongly discriminated the groups. The findings underline that the neurophysiological measurements are an important predictor in the diagnosis of DD and have the potential to guide clinical applications in support of the psychometric measurements. Findings point to the importance of endophenotypic approach in diagnosis. However, the findings should be interpreted with caution due to small sample size. Nonetheless, it is valuable as presenting the first findings in the Turkish literature on the predictive power of the familial risk, cognitive/linguistic, and neurophysiological predictors in preschool and school-aged diagnosis of DD within the framework of the endophenotypic approach.
Benzer Tezler
- İsmayıl Hakkı Baltacıoğlu'nun kültür ve eğitim kavramı üzerine bir inceleme
An Examination of the concepts of culture and education of Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu
ABDULLAH DİKİCİ
Doktora
Türkçe
1986
Eğitim ve ÖğretimUludağ ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SUAT ANAR
- Türkiye trafik düzeninde kazaların azaltılması açısından yeni trafik kanunu uygulaması ile ilgili sorunlar ve çözüm yolları
Başlık çevirisi yok
ERDAL UÇAR
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
UlaşımGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. RIDVAN EGE
- İzmir pazarlarında satılan taze köy peynirlerinin bazı nitelikleri ve özellikle zehirlenmeye neden olan bakteri içerikleri üzerinde araştırmalar
Başlık çevirisi yok
NURSEL VAPURCU
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Gıda MühendisliğiEge ÜniversitesiSüt Teknolojisi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HASAN YAYGIN
- Öğretim dalı dersliği yönteminin ortaöğretim kuruluşlarında uygulanması ve sınıf dersliği yöntemi ile karşılaştırılması
Başlık çevirisi yok
MEHMET SOYLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. UMUR ERKMAN