حاشية محمد بن عبد الغني الأردبيلي الشهير بغني زاده نادري (ت.1036/1627) على تفسير البيضاوي من الورقة (516/أ) إلى الورقة (590/ب):دراسةً وتحقيقاً)
Ğani Zâde Nâdirî Diye Bilinen Muhammed b. Abdülğaniy el-Erdebîlî'nin Beydavî Tefsiri Üzerine Yaptığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (516. Varaktan 590. Varağa Kadar)
- Tez No: 951529
- Danışmanlar: PROF. DR. İSMAİL ÖZTÜRK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Tefsir. el-Kureymî. el-Keşşâf. Haşiye. Tahkik, Tefsir. el-Kureymî. el-Keşşâf. Haşiye. Tahkik
- Yıl: 2025
- Dil: Arapça
- Üniversite: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Ahmed bin Abdullah el-Kırımî'nin (ö. 879/1474) Keşşaf'a yazdığı haşiye (dipnotlu şerh) üzerine kaleme alınmış başka bir haşiyenin, kitabın başından 50. varaka kadar olan bölümünün incelenmesini ve tahkikini amaçlamaktadır. Allah'ın kitabını inceleyen alimlerden biri de, İmam Beydavi'nin (ö. 685 H.)“Envarü't-Tenzil ve Esrarü't-Te'vil”adlı tefsirinin dayanağı olan“el-Keşşaf”tefsirinin sahibi Zemahşeri'dir. Bu tefsir üzerine çok sayıda haşiye yazılmıştır. Bu haşiyelerden biri de, geniş ilmi ve ezber gücüyle tanınan, çeşitli bilim dallarında kitaplar yazmış ve çok sayıda kaynağa sahip olan İmam Ahmed bin Abdullah el-Kureymî'ye(ö. 879/1474) ait değerli haşiyedir. Bu büyük haşiyenin araştırmacı tarafından incelenen kısmı, kitabın başından 50. sayfaya kadar olan bölümdür. Bu haşiyeyi okuyabilmek için diğer tefsir, hadis, fıkıh, kıraat, Kur'an ilimleri, nahiv, sarf, belagat ve diğer ilimlere ait kitaplara başvurulmuştur. Bu kaynaklar arasında Semîn el-Halebî'nin“el-Dürrü'l-Masûn fi'l-Kitâbi'l-Meknûn”ve“el-Bahrü'l-Muhît fi't-Tefsîr”gibi eserler bulunmaktadır. Araştırma, iki bölümden oluşacaktır: Birinci bölüm, yazar ve kitabın tanıtımını içeren çalışma bölümü; ikinci bölüm ise tahkik edilmiş metindir. Bu haşiyeyi tahkik etmeyi seçme nedenleri aşağıdaki gibidir: İslam ilimlerinin başı olan tefsir ilmi aracılığıyla Yüce Allah'ın kitabıyla iç içe olma arzusu. Bu haşiyenin ilmi değerine rağmen basılmamış ve daha önce herhangi bir akademik tezde ele alınmamış olması. Bu nedenle bir kısmını tahkik etme şerefine nail olmak istedim. Özellikle geç dönem ve meşhur alimlerin tefsir kitaplarını ve haşiyelerini tahkik etmenin önemi. Bu eserler, tahkik eden ve tüm Müslümanlar için faydalı ilimler barındırmaktadır. Zira bu eserler, eski tefsirlerin ve özellikle el-Keşşaf ve Beydavi üzerine yazılan farklı haşiyelerin bir özüdür. Yüce Allah, bana bu el yazmasını özenle seçmemde yardımcı oldu. Orijinal İslam mirasının ihyasına katılma arzum. Çünkü İslam ümmetinin, kendisini en yüksek ilmi ve pratik makamlara yükseltecek kişilere ihtiyacı vardır. Kureymî'nin haşiyesinde yaptığı belagat, nahiv ve akide tartışmalarını ortaya çıkarmak. Bu tartışmalar, günümüz araştırmacılarının karşılaştığı birçok sorunu çözmektedir ve bu durum araştırma sırasında açıkça görülecektir. Bu çalışmanın hedefleri şunlardır: 1.Haşiyenin yazarı Kureymî'yi tanıtmak. 2.Kureymî'nin Keşşaf üzerine yazdığı haşiyeyi tanıtmak. 3.Kureymî'nin yazım metodolojisine ışık tutmak. 4.Yazarın, Zemahşeri'nin“el-Keşşaf”taki sözlerini şerh ederken dayandığı kaynakları belirlemek.5. El yazmasını, tefsir öğrencileri tarafından okunabilir ve faydalanılabilir bir kitap haline getirmek.
Özet (Çeviri)
Bu tez, Ahmed bin Abdullah el-Kırımî'nin (ö. 879/1474) Keşşaf'a yazdığı haşiye (dipnotlu şerh) üzerine kaleme alınmış başka bir haşiyenin, kitabın başından 50. varaka kadar olan bölümünün incelenmesini ve tahkikini amaçlamaktadır. Allah'ın kitabını inceleyen alimlerden biri de, İmam Beydavi'nin (ö. 685 H.)“Envarü't-Tenzil ve Esrarü't-Te'vil”adlı tefsirinin dayanağı olan“el-Keşşaf”tefsirinin sahibi Zemahşeri'dir. Bu tefsir üzerine çok sayıda haşiye yazılmıştır. Bu haşiyelerden biri de, geniş ilmi ve ezber gücüyle tanınan, çeşitli bilim dallarında kitaplar yazmış ve çok sayıda kaynağa sahip olan İmam Ahmed bin Abdullah el-Kureymî'ye(ö. 879/1474) ait değerli haşiyedir. Bu büyük haşiyenin araştırmacı tarafından incelenen kısmı, kitabın başından 50. sayfaya kadar olan bölümdür. Bu haşiyeyi okuyabilmek için diğer tefsir, hadis, fıkıh, kıraat, Kur'an ilimleri, nahiv, sarf, belagat ve diğer ilimlere ait kitaplara başvurulmuştur. Bu kaynaklar arasında Semîn el-Halebî'nin“el-Dürrü'l-Masûn fi'l-Kitâbi'l-Meknûn”ve“el-Bahrü'l-Muhît fi't-Tefsîr”gibi eserler bulunmaktadır. Araştırma, iki bölümden oluşacaktır: Birinci bölüm, yazar ve kitabın tanıtımını içeren çalışma bölümü; ikinci bölüm ise tahkik edilmiş metindir. Bu haşiyeyi tahkik etmeyi seçme nedenleri aşağıdaki gibidir: İslam ilimlerinin başı olan tefsir ilmi aracılığıyla Yüce Allah'ın kitabıyla iç içe olma arzusu. Bu haşiyenin ilmi değerine rağmen basılmamış ve daha önce herhangi bir akademik tezde ele alınmamış olması. Bu nedenle bir kısmını tahkik etme şerefine nail olmak istedim. Özellikle geç dönem ve meşhur alimlerin tefsir kitaplarını ve haşiyelerini tahkik etmenin önemi. Bu eserler, tahkik eden ve tüm Müslümanlar için faydalı ilimler barındırmaktadır. Zira bu eserler, eski tefsirlerin ve özellikle el-Keşşaf ve Beydavi üzerine yazılan farklı haşiyelerin bir özüdür. Yüce Allah, bana bu el yazmasını özenle seçmemde yardımcı oldu. Orijinal İslam mirasının ihyasına katılma arzum. Çünkü İslam ümmetinin, kendisini en yüksek ilmi ve pratik makamlara yükseltecek kişilere ihtiyacı vardır. Kureymî'nin haşiyesinde yaptığı belagat, nahiv ve akide tartışmalarını ortaya çıkarmak. Bu tartışmalar, günümüz araştırmacılarının karşılaştığı birçok sorunu çözmektedir ve bu durum araştırma sırasında açıkça görülecektir. Bu çalışmanın hedefleri şunlardır: 1.Haşiyenin yazarı Kureymî'yi tanıtmak. 2.Kureymî'nin Keşşaf üzerine yazdığı haşiyeyi tanıtmak. 3.Kureymî'nin yazım metodolojisine ışık tutmak. 4.Yazarın, Zemahşeri'nin“el-Keşşaf”taki sözlerini şerh ederken dayandığı kaynakları belirlemek.5. El yazmasını, tefsir öğrencileri tarafından okunabilir ve faydalanılabilir bir kitap haline getirmek.
Benzer Tezler
- حاشية محمد بن عبد الغني الأردبيلي الشهير بغني زاده نادري (ت.1036/1627) على تفسير البيضاوي من الورقة (221/ب) إلى الورقة (295/ب):دراسةً وتحقيقاً)
Ğani Zâde Nâdirî Diye Bilinen Muhammed b. Abdülğaniy el-Erdebîlî'nin Beydavî Tefsiri Üzerine Yaptığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (221. Varaktan 295. Varağa Kadar)
Layth AL-BAYATI
Yüksek Lisans
Arapça
2025
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FAYSAL ARPAGUŞ
- حاشية محمد بن عبد الغني الأردبيلي الشهير بغني زاده نادري (ت.1036/1627) على تفسير البيضاوي من الورقة (295/ب) إلى الورقة (368/ب):دراسةً وتحقيقاً)
Ğani Zâde Nâdirî Diye Bilinen Muhammed b. Abdülğaniy el-Erdebîlî'nin Beydavî Tefsiri Üzerine Yaptığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (295. Varaktan 368. Varağa Kadar)
TAREQ AL-MOHAMMEDI
Yüksek Lisans
Arapça
2025
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FAYSAL ARPAGUŞ
- حاشية محمد بن عبد الغني الأردبيلي الشهير بغني زاده نادري (ت.1036/1627) على تفسير البيضاوي من الورقة (74/ب) إلى الورقة (148/ب):دراسةً وتحقيقاً)
Ğani Zâde Nâdirî Diye Bilinen Muhammed b. Abdülğaniy el-Erdebîlî'nin Beydavî Tefsiri Üzerine Yaptığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (74. Varaktan 148. Varağa Kadar)
ABDULATEEF HAİLAN
Yüksek Lisans
Arapça
2025
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FAYSAL ARPAGUŞ
- حاشية محمد بن عبد الغني الأردبيلي الشهير بغني زاده نادري (ت.1036/1627) على تفسير البيضاوي من الورقة (441/ب) إلى الورقة (516/أ):دراسةً وتحقيقاً)
Ğani Zâde Nâdirî Diye Bilinen Muhammed b. Abdülğaniy el-Erdebîlî'nin Beydavî Tefsiri Üzerine Yaptığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (441. Varaktan 516. Varağa Kadar)
SUFYAN ALI JAWAD JAWAD
Yüksek Lisans
Arapça
2025
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SÜLEYMAN PAK
- حاشية محمد بن عبد الغني الأردبيلي الشهير بغني زاده نادري (ت.1036/1627) على تفسير البيضاوي من الورقة (590/ب) إلى نهاية الكتاب:دراسةً وتحقيقاً)
Ğani Zâde Nâdirî Diye Bilinen Muhammed b. Abdülğaniy el-Erdebîlî'nin Beydavî Tefsiri Üzerine Yaptığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (590. Varaktan Kitabın Sonuna Kadar)
IDREES FAHAD
Yüksek Lisans
Arapça
2025
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE SEKME