Modernleşme ve toplumsal değişim bağlamında Türk ordusunun sosyolojik analizi
Sociological analysis of the Turkish army in the context of modernization and social change
- Tez No: 965375
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA YAHYA KESKİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Askeri sosyoloji, Modernleşme, Türk Ordusu, Military sociology, Modernization, Turkish Army
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Askerî sosyoloji, ordunun toplumsal, siyasi ve ekonomik yönlerini inceleyerek bu unsurların toplumsal ve siyasal sonuçlarını anlamayı amaçlayan bir disiplindir. Bu bağlamda disiplin, sosyalizasyon, eğitim, liderlik, askeri kültür, aile yapısı ve sivil-asker ilişkileri gibi konuları kapsamaktadır. Türk modernleşme sürecinde ordu, yalnızca bir savunma kurumu değil, aynı zamanda toplumsal dönüşümün ve modernleşmenin öncüsü olmuştur. Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan süreçte eğitim, teknoloji, ekonomi ve kültürel değerlerin yeniden şekillenmesinde ordunun merkezi bir rol üstlendiği görülmektedir. Türkiye'nin yakın tarihinde Ergenekon ve Balyoz davaları, 15 Temmuz darbe girişimi, teğmenler olayı ve yemin töreni tartışmaları, ordu-toplum ilişkisinin güncelliğini ortaya koymuştur. Bu gelişmeler, halkın orduya bakışını etkilemiş ve ideolojik tartışmaları derinleştirmiştir. Bu durum, sosyolojik açıdan incelenmesi gereken bir sosyal problem niteliği taşımaktadır. Bir sosyal problemin tanımı için anlamlı sayıda insanı etkilemesi, kaynağının belirlenebilir olması ve çözümler geliştirilebilmesi önemlidir (Adak, 2018). Bu doktora tezinin amacı, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin modernleşme ve toplumsal dönüşüm sürecindeki rolünü tarihsel ve güncel boyutlarıyla incelemektir. Temel problem, TSK'nın modernleşmede nasıl bir aktör olarak konumlandığı, bu süreci hangi araçlarla şekillendirdiği ve toplumla ilişkisini hangi dinamikler üzerinden kurduğudur. Araştırmada nitel yöntem kullanılmış; farklı sosyal ve ideolojik arka planlara sahip katılımcılarla derinlemesine mülakatlar yapılmış, veriler tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiş ve literatür ile tarihsel belgelerle karşılaştırılmıştır. Elde edilen bulgular, TSK'nın yalnızca güvenlik sağlayıcı değil, aynı zamanda kurucu, ideolojik yönlendirici ve sosyal mühendislik işlevi gören bir yapı olduğunu göstermektedir. Ordu, modernleşmenin taşıyıcısı olurken toplumla ilişkilerinde hem güven hem de gerilim üretmiştir. Savunma sanayii, kadınların temsili, laiklik vurgusu ve siyasetle mesafeli duruş, bu çok boyutlu etkileşimin öne çıkan başlıklarıdır. Sonuç olarak, TSK'nın Türkiye'nin modernleşme sürecine etkisi çok katmanlıdır. Bu tez, askeri kurumların toplumsal dönüşümdeki rolünü sosyolojik bir çerçevede incelemekte, askerî sosyoloji alanına kuramsal ve ampirik katkılar sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Military sociology examines the social, political, and economic aspects of the military and their societal consequences, addressing issues such as discipline, socialization, education, leadership, culture, family structures, and civil-military relations. In Turkish modernization, the military has functioned not only as a defense institution but also as a leading actor of social transformation, playing a central role from the Ottoman Empire to the Republic in reshaping education, technology, economy, and cultural values. In recent history, events such as the Ergenekon and Balyoz trials, the July 15 coup attempt, the cadet incident, and oath-taking controversies have highlighted the ongoing significance of civil-military relations, shaping public perceptions and deepening ideological debates. Such dynamics constitute a social problem requiring sociological inquiry, defined by its broad impact, identifiable sources, and potential for solutions (Adak, 2018). This dissertation examines the role of the Turkish Armed Forces (TAF) in modernization and social transformation from historical and contemporary perspectives. Using a qualitative methodology, in-depth interviews with participants from diverse backgrounds were thematically analyzed and compared with historical documents and literature. Findings show that the TAF has acted not only as a security provider but also as a founding actor, ideological guide, and tool of social engineering. While carrying modernization, it has generated both trust and tension in society. Developments in the defense industry, women's institutional representation, secularism, and political stance emerge as key themes of this multidimensional interaction. In conclusion, the TAF's influence on Turkey's modernization is multilayered. This dissertation offers a sociological framework for understanding the role of military institutions in social transformation and contributes both theoretically and empirically to military sociology.
Benzer Tezler
- Radyonun eğitim etkinliğinin, 1000 dinleyici mektubu ışığında değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
SELMA PİŞKİN
