Obsesif-kompulsif bozuklukta bilişsel esneklik, algılanan stres ve stresle başa çıkma tarzları arasındaki ilişki
The relationship between cognitive flexibility, perceived stress, and coping styles in obsessive-compulsive disorder
- Tez No: 970413
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ RİFAT TARHAN
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Obsesif-Kompulsif bozukluk, BiliĢsel esneklik, Algılanan stres, Stresle baĢa çıkma tarzları, Obsessive-Compulsive disorder, Cognitive flexibility, Perceived stress, Coping styles
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bakanlığı
- Enstitü: Karabük Eğitim ve Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÖZET Tıpta Uzmanlık Tezi OBSESĠF-KOMPULSĠF BOZUKLUKTA BĠLĠġSEL ESNEKLĠK, ALGILANAN STRES VE STRESLE BAġA ÇIKMA TARZLARI ARASINDAKĠ ĠLĠġKĠ Dr. Betül KALAY Karabük Üniversitesi Karabük Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Tez DanıĢmanı: Dr. Öğr. Üyesi Rifat TARHAN Ekim 2025, 203 sayfa Amaç: Obsesif-Kompulsif Bozukluk (OKB) tanılı bireylerde biliĢsel esneklik, algılanan stres ve stresle baĢa çıkma tarzları arasındaki iliĢkileri incelemek; yaĢ, cinsiyet, eğitim durumu açısından eĢleĢtirilmiĢ sağlıklı bireylerde aynı değiĢkenlere bakıp elde edilen sonuçları karĢılaĢtırarak farklılıkları ortaya koymaktır. Gereç ve Yöntem: AraĢtırmanın örneklemi; Karabük Üniversitesi Eğitim ve AraĢtırma Hastanesi bünyesinde, Haziran 2025 ve Ağustos 2025 tarihleri arasında Psikiyatri uzmanı tarafından Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı BeĢinci Baskı (DSM-5)'ya göre Obsesif-Kompulsif Bozukluk tanısı verilmiĢ 40 hasta [%57,5'i kadın (n=23), %42,5'i erkek (n=17)] ile yaĢ, cinsiyet, eğitim durumu açısından eĢleĢtirilmiĢ 40 sağlıklı gönüllüden [%57,5'i kadın (n=23), %42,5'i erkek (n=17)] oluĢturulmuĢtur. Tüm katılımcılar Sosyodemografik Veri Formu, BiliĢsel v Esneklik Envanteri (BEE), Algılanan Stres Ölçeği (ASÖ), Stresle BaĢa Çıkma Tarzları Ölçeği (SBTÖ) ile değerlendirilmiĢtir. Ayrıca OKB grubunda belirtilerin değerlendirilmesi amacıyla Yale Brown Obsesyon-Kompulsiyon Ölçeği (YBOKÖ)'nden faydalanılmıĢtır. Bulgular: Katılımcılar yaĢ, cinsiyet, eğitim durumu açısından eĢleĢtirilerek alındığı için hasta ve sağlıklı gruplar arasında fark saptanmadı. Tüm katılımcıların yaĢ ortalaması 33,85±12,18 yıl, ortancası ise 34,0 yıldır. Tüm katılımcılarda ASÖ toplam puanı ortalama 24,17±12,87'dir. BEE toplam puanı ortalama 74,06±16,05, alt boyut puanları ise alternatifler için 36,44±8,30 ve kontrol için 37,63±8,07'dir. SBTÖ toplam puanı tüm katılımcılarda ortalama 48,31±6,26 olarak bulunmuĢ; iyimser yaklaĢım 9,71±3,38, kendine güvenli yaklaĢım 14,36±5,03, çaresiz yaklaĢım 10,76±6,20, boyun eğici yaklaĢım 5,73±3,19 ve sosyal desteğe baĢvurma 7,75±2,64'tür. Yalnızca OKB grubunda uygulanan YBOKÖ toplam puanı ortalama 21,60±6,85 olup obsesyon alt boyutu 11,80±3,54, kompulsiyon alt boyutu 9,80±3,78'dir. BEE-Toplam puanı, sağlıklı grupta 86,05±5,62, hasta grubunda ise 62,08±13,97 olarak belirlenmiĢ ve bu fark istatistiksel olarak anlamlıdır (Z=–7,013; p<0,001). ASÖ-Toplam puanı, YBOKÖ-Toplam (rho = 0,383; p = 0,015) ile pozitif; SBTÖ-Ġyimser YaklaĢım (rho = –0,545; p<0,001), SBTÖ-Kendine Güvenli YaklaĢım (rho = –0,393; p = 0,012) ve SBTÖ-Sosyal Desteğe BaĢvurma (rho = –0,498; p = 0,001) ile negatif; SBTÖ-Çaresiz YaklaĢım (rho = 0,468; p = 0,002) ve SBTÖ-Boyun Eğici YaklaĢım (rho = 0,513; p = 0,001) ile pozitif yönde anlamlı iliĢkiler göstermiĢtir. SBTÖ-Çaresiz YaklaĢım, BEE-Toplam (rho = –0,676; p<0,001) ile negatif yönde; ASÖ-Toplam ile pozitif yönde anlamlı iliĢki göstermiĢtir (rho = 0,468; p = 0,002). SBTÖ-Boyun Eğici YaklaĢım ise BEE-Toplam (rho = –0,614; p<0,001) ile negatif; ASÖ-Toplam ile pozitif yönde (rho = 0,513; p = 0,001) anlamlı iliĢki göstermiĢtir. Sonuç: OKB tanılı bireylerde biliĢsel esnekliğin sağlıklı bireylere göre daha düĢük olduğu, bu sebeple OKB tanılı bireylerde algılanan stresin daha yüksek olduğu, bu iliĢkide stresle baĢa çıkma tarzlarının özellikle çaresiz ve boyun eğici yaklaĢımların aracı rol oynadığı, bulguların sağlıklı bireylerden anlamlı farklılıklar gösterdiği bulunmuĢtur. AraĢtırmamız; OKB tanılı bireylerde biliĢsel esnekliği artırmaya vi yönelik stratejilerin önemli bir hedef olabileceği potansiyelini vurgulamakla birlikte gelecekteki araĢtırmalar için yol gösterici bir nitelik taĢımaktadır.
Özet (Çeviri)
ABSTRACT Specialization Thesis in Medicine THE RELATIONSHIP BETWEEN COGNITIVE FLEXIBILITY, PERCEIVED STRESS, AND COPING STYLES IN OBSESSIVE-COMPULSIVE DISORDER Dr. Betül KALAY T.C. Karabük University Faculty of Medicine Department of Mental Health and Disorders Thesis Advisor: Assist. Prof. Dr. Rifat TARHAN October 2025, 203 pages Objective: The aim of this study was to examine the relationships among cognitive flexibility, perceived stress, and coping styles in individuals diagnosed with Obsessive-Compulsive Disorder (OCD), and to compare these variables with age-, sex-, and education-matched healthy controls in order to identify group differences. Methods: The study sample consisted of 40 patients diagnosed with OCD according to the Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (DSM-5) criteria by a psychiatrist at Karabük University Training and Research Hospital between June and August 2025 [57.5% female (n=23), 42.5% male (n=17)], and 40 healthy controls matched by age, sex, and education level [57.5% female (n=23), 42.5% male (n=17)]. All participants were assessed using the Sociodemographic viii Data Form, Cognitive Flexibility Inventory (CFI), Perceived Stress Scale (PSS), and Coping Styles Scale (CSS). Additionally, in the OCD group, symptom severity was evaluated with the Yale-Brown Obsessive-Compulsive Scale (Y-BOCS). Results: Since participants were matched for age, sex, and education level, no differences were observed between patient and control groups in these variables. The mean age of all participants was 33.85±12.18 years, with a median of 34.0 years. The mean total PSS score was 24.17±12.87. The mean CFI total score was 74.06±16.05, with subscale scores of 36.44±8.30 for ―Alternatives‖ and 37.63±8.07 for ―Control.‖ The mean CSS total score was 48.31±6.26; subscale means were 9.71±3.38 for Optimistic Approach, 14.36±5.03 for Self-Confident Approach, 10.76±6.20 for Helpless Approach, 5.73±3.19 for Submissive Approach, and 7.75±2.64 for Seeking Social Support. In the OCD group, the mean total Y-BOCS score was 21.60±6.85, with mean subscores of 11.80±3.54 for obsessions and 9.80±3.78 for compulsions. The CFI total score was significantly higher in the healthy group (86.05±5.62) compared to the patient group (62.08±13.97) (Z = –7.013; p < 0.001). PSS total scores were positively correlated with Y-BOCS total (rho = 0.383; p = 0.015); negatively correlated with CSS-Optimistic Approach (rho = –0.545; p < 0.001), CSS-Self-Confident Approach (rho = –0.393; p = 0.012), and CSS-Seeking Social Support (rho = –0.498; p = 0.001); and positively correlated with CSS-Helpless Approach (rho = 0.468; p = 0.002) and CSS-Submissive Approach (rho = 0.513; p = 0.001). The Helpless Approach subscale of the CSS was negatively correlated with CFI total (rho = –0.676; p < 0.001) and positively correlated with PSS total (rho = 0.468; p = 0.002). The Submissive Approach subscale was negatively correlated with CFI total (rho = –0.614; p < 0.001) and positively correlated with PSS total (rho = 0.513; p = 0.001). Conclusion: Individuals with OCD exhibited lower cognitive flexibility compared to healthy controls, which was associated with higher levels of perceived stress. Coping styles, particularly helpless and submissive approaches, played a mediating role in this relationship, with findings significantly differing from those of healthy individuals. This study highlights the potential importance of strategies aimed at enhancing cognitive flexibility in individuals with OCD and provides guidance for future research. ix
Benzer Tezler
- Multipl Skleroz Hastalarında Belirsizliğe Tahammülsüzlük, Mükemmeliyetçilik ve Bilişsel Esnekliğin Algılanan Stres Düzeyi ve Yaşam Kalitesi ile İlişkisi
The relationship between intolerance to uncertainty, perfectionism, and cognitive flexibility with perceived stress levels and quality of life in multiple sclerosis patients
SAFİYE ZEYNEP DAMANCIOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
NörolojiBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET HAMİD BOZTAŞ
PROF. DR. ŞULE AYDIN TÜRKOĞLU
- Yetişkinlikte bağlanma biçimleri ve obsesif kompulsif özellikler arasındakı ilişkide bilişsel esnekliğin aracı rolü
The mediating role of cognitive flexibility between attachment styles and obsessive compulsive traits in adult
EVİN BAŞTUĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
PsikolojiBeykoz ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HANDAN NOYAN
- Obsesif kompulsif bozuklukta tepki ketleme, bilişsel rezerv ve bilişsel esneklik ilişkisinin incelenmesi
Examining the relationship between response inhibition, cognitive rezerve and cognitive flexibility in obsessive compulsive disorder
ELİF TİRYAKİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
PsikolojiOndokuz Mayıs ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF ÜNAL
- Otizm spektrum bozukluğu olan hastalar ile obsesif kompulsif bozukluğu olan hastalardaki kompulsif davranışların göz izleme cihazı kullanılarak karşılaştırılması
Başlık çevirisi yok
MUHAMMED SAİD DEMİRKAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriTrabzon ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ONUR BURAK DURSUN
- Obsesif kompulsif bozuklukta otizm spektrum özellikleri ve yürütücü işlevlerin fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme analizi ile incelenmesi
The examination of autism spectrum traits and executive functions in obsessive compulsive disorder through functional magnetic resonance imaging analysis
BİLAL SAĞLIYAN