Osmanlı mimarlığında valide sultan türbeleri
Valide sultan tombs in Ottoman architecture
- Tez No: 970885
- Danışmanlar: PROF. DR. NURAN PILEHVARIAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Valide sultanlık makamı, Osmanlı tarihi boyunca önemli bir makam olmuştur. Valide sultanlar oğulları ile birlikte saltanata ortak olmuşlar, yaptırdıkları hayır yapılarının yanı sıra yönetimin bir paydaşı olarak güçlerinin simgeleyen türbeleri ile de varlıklarını sonraki kuşaklara somut bir gösterge olarak bırakmışlardır. Altı bölümden oluşan tez çalışmasının birinci bölümünü literatür taraması; tezin amacı, kapsamı ve yöntemi; hipotez başlıkları oluşturmaktadır. İkinci bölümde Osmanlı'da haremin gelişimi ve valide sultanlık makamı ele alınmış, Osmanlı saraylarında valide sultanlara ayrılan mekanların oluşum süreci incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise Türklerde anıt mezar geleneği ve türbe mimarisinin gelişimi, incelenmiş; dönemlerin genel mimari özellikleri ortaya konmuştur. Dördüncü bölümde tez kapsamındaki Devlet Hatun Türbesi, Hüma Hatun Türbesi, Gülbahar Hatun Türbesi, Ayşe Hafsa Sultan Türbesi, Hatice Turhan Valide Sultan Türbesi, Gülnuş Emetullah Valide Sultan Türbesi, Mihrişah Valide Sultan Türbesi, Nakşıdil Valide Sultan Türbesi ve Pertevniyal Valide Sultan Türbesi; plan, strüktür, malzeme, süsleme gibi özellikleri üzerinden incelenmiş ve katalogları oluşturulmuştur. Beşinci bölümde valide sultanların defin yerleri listelenmiş, kendine ait türbesi bulunan ve bulunmayan valide sultanların değerlendirilmesi yapılmıştır. Beşinci bölümde bunlara ek olarak, valide sultan türbeleri; plan, malzeme, örtü sistemi, konum, cephe kurgusu, süsleme özellikleri ve kitabelere işlenen ayetler üzerinden karşılaştırmalı olarak incelenmiş, dönemsel özellikleri ile değerlendirmeleri yapılmıştır. Altıncı bölüm olan sonuç bölümünde ise valide sultanlık makamının önemine değinilmiş, valide sultanların sahip oldukları gücü inşa ettirdikleri türbeleri ile somutlaştırdıkları ortaya konmuştur. Çalışma neticesine; valide sultanların sahip oldukları gücü türbeleriyle somutlaştırdıkları ortaya çıkarılmıştır. Döneminde güçlü olan ancak kendine ait türbesi bulunmayan valide sultanların ise çoğunlukla eşlerinin türbelerine defnedildiği, bu uygulama ile eşlerinin dönemlerindeki güçlerinin somutlaştırıldığı saptanmıştır. Valide sultan türbelerinin genel olarak çokgen planlı, üzeri kubbeli, yapı malzemesi taş olan, çift sıra pencere cephe kurgusuna sahip olan ve bir külliye bünyesinde inşa edilen yapılar olduğu ortaya konmuştur. Türbeler çoğunlukla eşlerinin türbelerinin yanında konumlanmaktadırlar. Bu konumlanma, valide sultanların eşlerinin saltanat yıllarında da güçlü figürler olduklarını göstermektedir.
Özet (Çeviri)
The position of the Valide Sultan (Queen Mother) was a significant institution throughout Ottoman history. Valide Sultans shared sovereignty with their sons and, in addition to the charitable structures they commissioned, left a tangible legacy for future generations through their tombs, which symbolized their power as stakeholders in governance. This thesis, composed of six chapters, begins with a literature review outlining the aim, scope, methodology, and research hypotheses. The second chapter examines the development of the imperial harem in the Ottoman Empire and the development of the Valide Sultan's position, focusing on the allocation and architectural formation of spaces dedicated to them within Ottoman palaces. The third chapter explores the tradition of monumental tombs and the development of mausoleum architecture among the Turks, analyzing examples built by Turkish states before and after the adoption of Islam, and identifying their general characteristics. In the fourth chapter, the tombs of Devlet Hatun, Hüma Hatun, Gülbahar Hatun, Ayşe Hafsa Sultan, Hatice Turhan Valide Sultan, Gülnuş Emetullah Valide Sultan, Mihrişah Valide Sultan, Nakşidil Valide Sultan, and Pertevniyal Valide Sultan are analyzed in terms of plan, structural system, materials, and decorative elements, with catalogues for each. The fifth chapter lists burial places of Valide Sultans, evaluating those with dedicated mausoleums and those without, and offers a comparative analysis of their architectural features. The final chapter concludes that Valide Sultans materialized their political and social influence through tomb construction, while those without their own tombs were generally buried in the tombs of their husbands. Valide Sultan tombs typically have polygonal plans, domed roofs, stone construction, double rows of windows, and are situated within their spouses' tombs—a placement reflecting the prominent roles Valide Sultans held even during their husbands' reigns.
Benzer Tezler
- Evkâf defterlerindeki keşif belgelerine göre 19-20. yüzyıllarda Üsküdar-Vâlide-i Atîk Camii'nde yapılan fizikî müdahaleler ve değişiklikler: Sultân II. Mahmud, I. Abdülaziz ve V. Mehmed Dönemleri
The physical interventions and changes according to ottoman documents in 19-20th century at Üsküdar Vâlide-i Atîk Mosque: Sultan Mahmud II, Abdulaziz I. and Mehmed I. Periods
DİDEM İŞLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Sanat TarihiAnkara ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. Z. KENAN BİLİCİ
- İstanbul-Eyüp Mihrişah Valide Sultan Külliyesi ve semtin fiziki gelişimine etkisi
Istanbul-Eyüp Mihrişah Valide Sultan Complex and its impact on the physical development of the district
GİZEM BODUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Sanat Tarihiİstanbul Medeniyet ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ÖZER
- XIX. yüzyılda Kasr-ı Hümayun yapıları
Kasr-ı Humayun (Sultan Pavilions) structures in the 19th century
BAHARGÜL ATAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Güzel SanatlarAtatürk ÜniversitesiSanat Kuramı ve Eleştiri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİMURAT AKTEMUR
- Klasik Dönem sonrasında İstanbul'da küçük külliyeler
Başlık çevirisi yok
N. NİSA ARGIT
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
Sanat Tarihiİstanbul Teknik ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEMRA ÖGEL
- Türk mimarlığında yabancı mimarlar
Foreign architects within the context of Turkish architecture
AYŞE NASIR