Geri Dön

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuk ve ergenlerde metilfenidat tedavisinin optik koherens tomografi anjiografi bulguları ile ilişkisinin incelenmesi

Investigation of the relationship between methylphenidate treatment and optical coherence tomography angiography findings in children and adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder

PDF İndir

  1. Tez No: 971325
  2. Yazar: ÖYKÜ DURAN
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. ÖZLEM ŞİRELİ
  4. Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
  5. Konular: Psikiyatri, Psychiatry
  6. Anahtar Kelimeler: Dikkat eksikliği ve aşırı hareketlilik bozukluğu, Metilfenidat, Retina, Attention deficit and hyperactivity disorder, Methylphenidate, Retina
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
  10. Enstitü: Tıp Fakültesi
  11. Ana Bilim Dalı: Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Amaç: Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) dikkat, dürtüsellik ve hiperaktivite alanlarındaki temel belirtilerin ötesinde geniş bir nörobiyolojik disfonksiyon yelpazesiyle karakterize edilmektedir. Son yıllarda retina, merkezi sinir sisteminin embriyolojik uzantısı olması ve nörovasküler işlevlerle doğrudan ilişkisi nedeniyle DEHB'nin nörobiyolojik mekanizmalarını anlamada potansiyel bir pencere olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmada DEHB tanılı çocuk ve ergenlerde metilfenidat tedavisinin retinal yapısal ve mikrovasküler parametreler ile ilişkisinin Optik Koherens Tomografi/Anjiyografi (OKT/OKTA) kullanılarak değerlendirilmesi, ayrıca metilfenidat kullanım süresi ile bu parametreler arasındaki ilişkilerin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalında yürütülen bu çalışmaya DSM-5-TR tanı ölçütlerine göre ilk defa DEHB tanısı konulan ve herhangi bir ilaç tedavisi almamış 33 çocuk; DSM-5-TR tanı ölçütlerine göre DEHB tanısı konulan ve en az 6 aydır metilfenidat tedavisi kullanmakta olan 34 çocuk ve ergen dahil edilmiştir. Kontrol grubuna Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Göz Hastalıkları polikliniğine ayaktan başvuran, herhangi bir psikiyatrik tanısı olmayan ve kontrol grubu için belirlenen dahil edilme kriterlerini karşılayan 6-18 yaş arası yaş ve cinsiyet açısından olgu grubuyla benzer 32 sağlıklı çocuk ve ergen dahil edilmiştir. Araştırmacı gözetiminde sosyodemografik ve klinik veri formu doldurulmuştur.“Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi–Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli–Türkçe Uyarlaması (ÇDŞG–ŞY–T)”uygulanarak eş tanılar belirlenmiştir. Katılımcıların ebeveynlerine Conners Ebeveyn Dereceleme Ölçeği- Yenilenmiş Kısa Form ve Güçler ve Güçlükler Anketi uygulanmıştır. Tüm katılımcılara Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları bölümünde görevli bir Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları hekimi tarafından Stroop Testi TBAG formu ve İz Sürme Testi uygulanmıştır. Çalışmaya dahil edilen katılımcıların kapsamlı oftalmolojik değerlendirmeleri Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Göz Hastalıkları Anabilim Dalı'nda gerçekleştirilmiş olup Optik koherens tomografi (OKT) ile retina sinir lifi tabakası (RSLT), ganglion hücre kompleksi (GHK), maküler kalınlık ve optik disk parametreleri gibi yapısal ölçütlerin incelenmesinin yanı sıra yüzeyel ve derin kapiller pleksus (YKP, DKP) damar yoğunlukları, koryokapiller akım alanı ve foveal avasküler zon (FAZ) alanı gibi mikrovasküler parametreler optik koherens tomografi anjiografi (OKTA) ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Katılımcıların demografik ve klinik özellikleri incelendiğinde, en az altı aydır metilfenidat kullanan grupta %40 erkek, %23,5 kız, ilaç kullanmayan DEHB grubunda %32,3 erkek, %35,3 kız ve kontrol grubunda ise %27,7 erkek, %41,2 kız cinsiyetin olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların yaş ortalamaları en az altı aydır metilfenidat kullanan grupta 10,88 ± 3,46 , ilaç kullanmayan DEHB grubunda 8,90 ± 1,92 ve kontrol grubunda 11,72 ± 3,26 olarak saptanmıştır. Conners Ebeveyn Derecelendirme Ölçeği tüm alt ölçek puanları ve DEHB indeksi, DEHB tanılı gruplarda kontrol grubuna kıyasla, tedavi almayan DEHB grubunda ise tedavi alan DEHB'li gruba kıyasla anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. Güçler ve Güçlükler Anketi tüm alt ölçek puanları ve toplam güçlük puanı tedavi almayan DEHB grubunda anlamlı olarak yüksek saptanmıştır. Stroop Testi TBAG formu ve İz Sürme Testi uygulamasında ise metilfenidat kullanan DEHB grubu test performansları açısından tedavi almayan gruba göre daha iyi sonuçlar göstermiştir. Yapısal retina parametreleri açısından gruplar arasında anlamlı fark bulunmamıştır. Ancak mikrovasküler düzeyde özellikle parafovea nazal bölge YKP damar yoğunluğu tedavi almayan DEHB grubunda hem kontrol grubuna hem de tedavi alan gruba kıyasla anlamlı derecede düşük saptanmıştır. DKP düzeyinde ise özellikle parafovea temporal bölge damar yoğunluğu metilfenidat kullanan grupta diğer gruplara göre daha düşük bulunmuştur. Metilfenidat kullanım süresi arttıkça bazı YKP ve DKP bölgelerinde (parafovea nazal YKP, parafovea temporal DKP, inferior hemisfer YKP, perifovea YKP, perifovea inferior hemisfer YKP, perifovea temporal YKP ve perifovea inferior YKP) damar yoğunluklarının azaldığı, buna karşın perifovea inferior DKP damar yoğunluğunun arttığı belirlenmiştir. Koryokapiller akım alanı açısından gruplar arasında anlamlı fark saptanmamış, ancak tedavi süresiyle pozitif yönde ilişki görülmüştür. FAZ alanı değerleri gruplar arasında anlamlı farklılık göstermemiştir. Sonuç: Bu çalışma, DEHB'de retinal düzeydeki değişimlerin yaygın ve homojen değil; mikrovasküler düzeyde bölgeye özgü, seçici ve dinamik özellikler taşıdığını göstermiştir. Yüzeyel ve derin retinal kapiller pleksuslarda, özellikle parafoveal bölgelerde saptanan damar yoğunluğu farklılıkları, DEHB'nin dopaminerjik işlev bozukluğu ve nörovasküler regülasyon ile ilişkili nörobiyolojik temellerini desteklemektedir. Yapısal retina parametrelerinin çoğunun hem gruplar arasında hem de metilfenidat kullanım süresiyle farklılık göstermemesi, DEHB'deki yapısal değişikliklerin nörodejeneratif hastalıklardan farklı bir mekanizmaya sahip olduğunu düşündürmektedir. Metilfenidat kullanım süresiyle retinal damar yoğunlukları ve koryokapiller akım alanı arasındaki anlamlı korelasyonlar, tedavinin retina mikrosirkülasyonu üzerindeki etkilerinin tek yönlü değil tabaka ve bölgeye özgü farklı yanıtlar doğurabileceğini düşündürmektedir. Bu bulgu uyarıcı tedavilerin merkezi sinir sistemi düzeyindeki heterojen dolaşım etkilerinin retina mikrovaskülatürüne de yansıyabileceğini düşündürmektedir. Sonuç olarak, metilfenidat tedavisi retina mikrovasküler yapılarda katmana özgü değişikliklerle ilişkili bulunmuş, bu bulgular retinanın DEHB'de nörovasküler regülasyona duyarlı potansiyel bir biyobelirteç olabileceğini göstermiştir. Gelecekte yapılacak çalışmalar bu yöntemlerin farklı psikiyatrik bozukluklardaki duyarlılık ve ayırt ediciliğini değerlendirerek, biyobelirteç temelli bireyselleştirilmiş tedavi yaklaşımlarına katkı sağlayabilir.

Özet (Çeviri)

Aim: Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) is characterized by a wide spectrum of neurobiological dysfunctions that extend beyond the core symptoms of inattention, impulsivity, and hyperactivity. In recent years, the retina has been considered a potential window for understanding the neurobiological mechanisms of ADHD, as it represents an embryological extension of the central nervous system and is closely related to neurovascular functioning. This study aimed to evaluate the relationship between methylphenidate treatment and retinal structural and microvascular parameters in children and adolescents diagnosed with ADHD using Optical Coherence Tomography/Angiography (OCT/OCTA), and to investigate the associations between the duration of methylphenidate use and these parameters. Materials and Methods: This study was conducted at the Department of Child and Adolescent Psychiatry, Faculty of Medicine, Sivas Cumhuriyet University. Thirty-three children newly diagnosed with ADHD according to DSM-5-TR criteria and not receiving any pharmacological treatment, and thirty-four children and adolescents diagnosed with ADHD who had been using methylphenidate for at least six months, were included. The control group consisted of thirty-two healthy children and adolescents aged 6–18 years, similar in age and sex to the study groups, and recruited from the Ophthalmology outpatient clinic of Sivas Cumhuriyet University Faculty of Medicine. Sociodemographic and clinical data were collected under researcher supervision. Comorbidities were assessed using the Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia for School-Age Children – Present and Lifetime Version – Turkish Adaptation (K-SADS-PL-T). Parents completed the Conners' Parent Rating Scale–Revised: Short Form (CPRS-R:S) and the Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ). All participants completed the Stroop Test TBAG Form and Trail Making Test administered by a child and adolescent psychiatrist. Comprehensive ophthalmologic examinations were performed at the Department of Ophthalmology, including evaluation of structural retinal parameters (retinal nerve fiber layer (RNFL), ganglion cell complex (GCC), macular thickness, and optic disc parameters) using OCT, and assessment of microvascular parameters (superficial and deep capillary plexus (SCP, DCP) vessel densities, choriocapillaris flow area, and foveal avascular zone (FAZ) area) using OCTA. Results: Among participants, males comprised 40% of the methylphenidate-treated group, 32.3% of the untreated ADHD group, and 27.7% of the control group. Mean ages were 10.88 ± 3.46, 8.90 ± 1.92, and 11.72 ± 3.26 years, respectively. Scores on all subscales and the ADHD Index of the Conners' Parent Rating Scale were significantly higher in ADHD groups compared to controls, and in the untreated ADHD group compared to the treated group. Similarly, SDQ subscale and total difficulty scores were significantly higher in the untreated group. Performance on the Stroop Test TBAG Form and Trail Making Test was better in the methylphenidate-treated group than in the untreated group. No significant differences were found between groups in structural retinal parameters. However, at the microvascular level, parafoveal nasal SCP vessel density was significantly lower in the untreated ADHD group compared to both the control and treated groups. At the DCP level, parafoveal temporal vessel density was lower in the methylphenidate-treated group compared to the other groups. FAZ area values did not differ significantly between groups. As the duration of methylphenidate treatment increased, vessel densities in several SCP and DCP regions (parafoveal nasal SCP, parafoveal temporal DCP, inferior hemisphere SCP, perifoveal SCP, perifoveal inferior hemisphere SCP, perifoveal temporal SCP, and perifoveal inferior SCP) decreased, whereas perifoveal inferior DCP vessel density increased. The choriocapillaris flow area did not differ significantly between groups but showed a positive correlation with treatment duration. Conclusion: This study demonstrated that retinal alterations in ADHD are not widespread or homogeneous but exhibit region-specific, selective, and dynamic characteristics at the microvascular level. Differences in vessel density observed in the superficial and deep capillary plexuses, particularly in parafoveal regions, support the association of ADHD with dopaminergic dysfunction and neurovascular dysregulation. These findings indicate that, in ADHD, retinal changes are likely driven by neurodevelopmental mechanisms rather than by neurodegenerative processes, as no significant structural differences were observed between groups or across treatment duration. Significant correlations between methylphenidate treatment duration, retinal vessel densities, and choriocapillaris flow area indicate that the drug's effects on retinal microcirculation may vary by retinal layer and region, rather than being unidirectional. These findings suggest that the heterogeneous circulatory effects of stimulant medications at the central nervous system level may also extend to the retinal microvasculature. In conclusion, methylphenidate treatment was associated with layer-specific alterations in retinal microvascular structures, suggesting that the retina may serve as a neurovascularly sensitive biomarker in ADHD. Future studies assessing the sensitivity and specificity of these methods in different psychiatric disorders may contribute to the development of biomarker-based, individualized treatment approaches.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    520064

    Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuk ve ergenlerde metilfenidat tedavisinin akran zorbalığına etkisinin incelenmesi

    Examination of the effects of methylphenidate treatment on peer bullying in children and adolescents with attention deficit hyperactivity disorder

    TOLGA KARAOSMAN

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2018

    PsikiyatriOndokuz Mayıs Üniversitesi

    Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ YUSUF YASİN GÜMÜŞ

  2. Tez No

    618221

    Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanısı alan çocuk ve ergenlerde uzun süreli metilfenidat kullanımının kemik yoğunluğu üzerine etkilerinin araştırılması

    Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanisi alan çocuk ve ergenlerde uzun süreli metilfenidat kullaniminin kemik yoğunluğu üzerine etkilerinin araştirilmasi

    ZEYNEP ANIL ŞAHİN

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    PsikiyatriTrakya Üniversitesi

    Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. IŞIK GÖRKER

  3. Tez No

    873693

    Özgül öğrenme bozukluğu komorbiditesi olan dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuk ve ergenlerde problematik internet kullanımı ve internet kullanım tipleri

    Problematic internet use and internet usage types in attention-deficit hyperactivity disorder diagnosed children and adolescents with specific learning disorder

    ŞÜKRÜCAN KOCABAŞ

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    PsikiyatriSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Çocuk Psikiyatrisi Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM ADAK

  4. Tez No

    1018209

    Karşıt olma karşı gelme bozukluğu eşlik eden ve etmeyen dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı ergenlerde ebeveyn sosyotelizminin agresyon, başa çıkma ve yalnızlık üzerine etkisi

    The effect of parental phubbing on aggression, coping and loneliness in adolescents diagnosed with attention deficit hyperactivity disorder with and without oppositional defiant disorder

    PINAR ÖZEN

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    PsikiyatriSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. İPEK SÜZER GAMLI

  5. Tez No

    982069

    Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu'nda metilfenidat tedavisi ile CES1 ve SLC6A2 gen polimorfizmleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi

    Evaluation of the relationship between methylphenidate treatment and CES1 and SLC6A2 gene polymorphisms in attention-deficit/hyperactivity disorder

    MELİK YİĞİT BAYINDIR

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Eczacılık ve Farmakolojiİstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa

    Tıbbi Farmakoloji Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. SİBEL ÖZYAZGAN

    DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEP GİZEM TODURGA SEVEN

Geri Dön