Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu'nda metilfenidat tedavisi ile CES1 ve SLC6A2 gen polimorfizmleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between methylphenidate treatment and CES1 and SLC6A2 gene polymorphisms in attention-deficit/hyperactivity disorder
- Tez No: 982069
- Danışmanlar: PROF. DR. SİBEL ÖZYAZGAN, DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEP GİZEM TODURGA SEVEN
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Eczacılık ve Farmakoloji, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Psikiyatri, Pharmacy and Pharmacology, Child Health and Diseases, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: CES1, SLC6A2, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, Metilfenidat, Farmakogenetik, CES1, SLC6A2, Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder, Methylphenidate, Pharmacogenetics
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa
- Enstitü: Cerrahpaşa Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Tıbbi Farmakoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaçlar: Bu çalışmada, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanılı çocuk ve ergenlerde, CES1 ve SLC6A2 genlerindeki polimorfizmler ile metilfenidatın tedavi yanıtı ve yan etki profiliyle ilişkisinin araştırılması amaçlanmaktadır. Bu araştırma, Türk popülasyonunda CES1 ile SLC6A2 genlerini bir arada ve yeni nesil dizileme yöntemiyle inceleyen ilk çalışmadır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya, DSM-5-TR tanı kriterlerine göre DEHB tanısı alan 6-16 yaş aralığındaki 48 çocuk ve ergen dahil edilmiştir. Metilfenidat tedavisi öncesi ve tedavinin 2. ayında tedavi yanıtı ve yan etkiler; Conner's Ana-Baba Derecelendirme Ölçeği (CADÖ), Turgay Yıkıcı Davranış Bozuklukları Tarama ve Değerlendirme Ölçeği (YDB-TDÖ), Weiss İşlevsellikte Bozulma Ölçeği-Ebeveyn Formu (WİBÖ-E) ve Barkley Stimulan Yan Etki Değerlendirme Formu (BSYEF) kullanılarak değerlendirilmiştir. Katılımcılardan alınan kan örneklerinden izole edilen DNA'larda CES1 ve SLC6A2 genlerinin ekzon bölgeleri ile ekzon/intron sınırları hedefli yeni nesil dizileme (tNGS) yöntemiyle analiz edilip; tedavi yanıtı ve yan etki verileri genotip ile karşılaştırılmıştır. Bulgular: CES1 geninde yer alan rs112236246, rs2307229 ve rs3217164 varyantlarının metilfenidat tedavi yanıtıyla anlamlı şekilde ilişkili olduğu saptanmıştır. SLC6A2 genindeki rs15534, rs5568 ve rs1800887 varyantlarının ise ilaca bağlı yan etki gelişimiyle ilişkili olduğu gösterilmiştir. Ayrıca, CES1 ve SLC6A2 genlerini içeren“CTCTC”haplotipinin, tedaviye yanıt veren grupta istatistiksel anlamlılığa yakın düzeyde daha sık olduğu bulunmuştur (p=0.05). Sonuç: Bulgularımız, CES1 genindeki varyantların metilfenidat tedavisine yanıtı, SLC6A2 genindeki varyantların ise metilfenidatın yan etki profilini öngörmede potansiyel biyobelirteçler olabileceğini göstermektedir. Bu çalışma, DEHB tedavisinde farmakogenetik temelli kişiselleştirilmiş tıp uygulamalarına geçişin önemini vurgulamaktadır.
Özet (Çeviri)
Objectives: This study investigated the association between polymorphisms in the CES1 and SLC6A2 genes and methylphenidate treatment response and side effects in children and adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD). This is the first study to co-analyze these genes using next-generation sequencing in the Turkish population. Materials and Methods: The study included 48 children and adolescents with ADHD diagnosed according to the DSM-5-TR criteria. Clinical response and side effects were evaluated before and in the second month of treatment using the Conner's Parent Rating Scale (CPRS), Turgay Disruptive Behavior Disorders Screening and Rating Scale (T-DBDSRS), Weiss Functional Impairment Rating Scale–Parent Form (WFIRS-P), and Barkley Stimulant Side Effect Rating Scale (BSSERS). DNA isolated from blood samples was analyzed using targeted next-generation sequencing (tNGS) to examine the exons and exon-intron boundaries of the CES1 and SLC6A2 genes. The genotypes were then compared with the clinical outcome data. Results: Variants rs112236246, rs2307229, and rs3217164 in CES1 were significantly associated with methylphenidate treatment response. In the SLC6A2 gene, variants rs15534, rs5568, and rs1800887 were associated with drug-related side effects. Furthermore, the 'CTCTC' haplotype involving both genes was more frequent in the responder group, approaching statistical significance (p=0.05). Conclusion: Our findings suggest that CES1 variants could be potential biomarkers for predicting methylphenidate response, while SLC6A2 variants could predict the side effect profile. This study highlights the importance of transitioning to pharmacogenetic-based personalized medicine for the treatment of ADHD.
Benzer Tezler
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuk ve ergenlerde metilfenidat tedavisinin optik koherens tomografi anjiografi bulguları ile ilişkisinin incelenmesi
Investigation of the relationship between methylphenidate treatment and optical coherence tomography angiography findings in children and adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder
ÖYKÜ DURAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriSivas Cumhuriyet ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZLEM ŞİRELİ
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu alt tiplerinde ve tedaviye dirençli olgularda genetik farklılıklar
Genetic variations among subtypes in attention deficit hyperactivity disorder and treatment resistant cases
DİLEK ÜNAL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2013
PsikiyatriHacettepe ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET FATİH ÜNAL
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite tanılı hastalarda metilfenidat kullanımının büyüme ve iştah üzerine etkisi
Effects of methylphenidate on growth and appetite in attention-deficit hyperactivity patients
FATİH GÜRBÜZ
Tıpta Yan Dal Uzmanlık
Türkçe
2013
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıÇukurova ÜniversitesiÇocuk Endokrinolojisi ve Metabolizma Bilim Dalı
PROF. DR. BİLGİN YÜKSEL
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuklarda eşlik eden özgül öğrenme bozukluğunun benlik saygısı, aleksitimi ve duygu düzenleme üzerindeki etkisi
The effect of comorbid specific learning disorder on self-esteem, alexithymia, and emotion regulation in children diagnosed with attention deficit hyperactivity disorder
ÖZKAN ŞEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM ADAK
- Özgül öğrenme bozukluğu komorbiditesi olan dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuk ve ergenlerde problematik internet kullanımı ve internet kullanım tipleri
Problematic internet use and internet usage types in attention-deficit hyperactivity disorder diagnosed children and adolescents with specific learning disorder
ŞÜKRÜCAN KOCABAŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk Psikiyatrisi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM ADAK