İktibas sanatı ve Bedîuzzamân el-Hemedânî'nin makâmlerinde iktibas
The art of iqtibas and iqtibas in Badi 'Alzaman al-Hamadhani's maqamat
- Tez No: 971596
- Danışmanlar: DOÇ. HATİCE ARSLAN SÖZÜDOĞRU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Makâme geleneği, Arap edebiyatında müstesna bir yere sahiptir. Makâme alanında yazılan önemli çalışmalardan bir de Bedîüzzaman el-Hemedânî'nin el-Makâmât adlı eseridir. Hemedânî, eserinde iktibas sanatından faydalanmıştır. İktibas sanatı, âyetler ve hadislerden yapılan doğrudan alıntıların, belirli bir düzen dahilinde edebî metinlere yedirilerek kullanılmasını ifade eder. Böylelikle iktibas hem dinî hem de edebî bir niteliğe sahiptir. Bu tezde Hemedânî'nin söz konusu eserinde verdiği iktibaslar çalışılmıştır. Tez üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk iki bölüm, çalışmaya hazırlık mahiyetinde olup literatür taramasına ayrılmıştır. Birinci bölümde makâme türü genel hatlarıyla ele alınmış ve alt başlıkları incelenmiş, tarihsel gelişimi ve edebî özelliklerine değinilmiştir. İkinci bölümde ise belâgat ilminin temel başlıkları olan meânî, beyân ve bedî kavramları açıklanmış, belâgat ilminin bedî' kısmında yer alan iktibas sanatı ayrıntılı bir şekilde irdelenmiştir. Tezin ana kısmı olan üçüncü bölümde ise, Hemedânî'nin makâmelerinde yer alan iktibas örnekleri tahlil edilmiştir. Âyetlerden, hadislerden, Arap mesellerinden ve şiirlerden yapılan iktibaslar, makâmeler bağlamında detaylı bir şekilde çalışılmıştır. Ayrıca makâmelerdeki alıntıların bağlamla olan ilişkisi, edebî işlevi ve kullanılan ifadelerin üslup açısından katkısı da değerlendirilmiştir. Çalışma neticesinde, Hemedânî'nin özellikle Kur'ân âyetlerinden ve Arap mesellerinden yoğun bir biçimde yararlandığı; hadis iktibaslarının ve şiirlerden yapılan alıntıların ise sınırlı düzeyde olduğu görülmüştür. Çalışmamızda hem iktibas sanatının teorik yönünü hem de el-Hemedânî'nin Makâme'sindeki iktibasların izleri sürülmüştür. Makâme türünün zenginliği ve iktibas sanatının belâgat içindeki yeri göz önüne alındığında, yapılan bu tahlil çalışması, klasik Arap edebiyatının anlaşılmasına yönelik bir adım niteliği taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
The maqāma tradition occupies a distinguished place in Arabic literature, and among the prominent works in this field is al-Maqāmāt by Badīʿ al-Zamān al-Hamadhānī. In this work, al-Hamadhānī makes use of the literary device known as iqtibās. Iqtibās refers to the direct incorporation of Qur'ānic verses and prophetic traditions into literary texts in a stylistically integrated manner. In this sense, iqtibās embodies both a religious and a literary dimension. This study examines the use of iqtibās in al-Hamadhānī's al-Maqāmāt. The thesis is organized into three main chapters. The first two serve as preparatory groundwork through a review of the relevant literature. The first chapter discusses the maqāma genre in general, its subcategories, historical development, and literary characteristics. The second chapter focuses on the science of rhetoric (balāgha), clarifying its principal components—maʿānī, bayān, and badīʿ—and provides a detailed analysis of iqtibās within the section of badīʿ. The central part of the study, presented in the third chapter, analyzes the iqtibās instances found in al-Hamadhānī's maqāmāt. Verses, prophetic traditions, Arabic proverbs, and poetic quotations are examined in their respective contexts, with attention to their literary function, stylistic contribution, and relevance to the narrative. The findings reveal that al-Hamadhānī draws most extensively on Qur'ānic verses and Arabic proverbs, while his use of ḥadīth quotations and poetic borrowings remains comparatively limited. This research aims to contribute to the academic discourse by demonstrating both the artistic value of iqtibas and the literary mastery of al-Hamadhānī. The results highlight the maqāma genre's richness and reaffirm the central place of iqtibas within classical Arabic literary tradition.
Benzer Tezler
- Arap edebiyatında iktibâs sanatı
Citation art in the Arabic literature
MEHMET ŞİRİN ALADAĞ
Doktora
Türkçe
2021
Doğu Dilleri ve EdebiyatıVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULHADİ TİMURTAŞ
- Ebû Mansûr es-Seâlibî ve el-İktibâs Mine'l-Kur'ân'i'l-Kerîm adlı eseri
Abū Manṣūr al-Thâlıbī and his work al-Iḳtıbâs Mın al-Ḳur'ân al-Kerîm
FATİH TEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DilbilimNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT TALA
- 16. yüzyıl mesnevilerinde ayet ve hadis iktibasları
The quotations of verses and hadiths i̇n the masnawi of the 16. th century
EMEL NALÇACIGİL ÇOPUR
Doktora
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEMRA TUNÇ
PROF. DR. EMİNE YENİTERZİ
- Harranlı Ali Bin el-Hasan el-Lahhâm'ın şiirlerinde hiciv sanatı
Satire in Ali Ibn al-Hassan al-Lahham Al-Harrani's poetry
OKBA ALMEZAL
Yüksek Lisans
Arapça
2021
Doğu Dilleri ve EdebiyatıHarran ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SALİH TUR
- Îqtîbas dı edebîyata kurdî ya klasîk da (Helbestên melayê cizîrî, feqîyê teyran, ehmedê xanî û melayê bateyî)
Başlık çevirisi yok
VEYSİ İNCİ
Yüksek Lisans
Kürtçe
2020
Doğu Dilleri ve EdebiyatıVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiKürt Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NESİM SÖNMEZ